Ποιος πληρώνει για τις ζημιές; Που εστιάζει η νέα σκληρή γραμμή της Ευρώπης για τις ταραχές

Στη Γαλλία, το κόστος μιας ταραχής ενδέχεται σύντομα να καλυφθεί από το επίδομα στέγασης μιας οικογένειας, καθώς τα άτομα που συμμετείχαν στα επεισόδια το προηγούμενο διάστημα ενδέχεται να υποχρεωθούν να πληρώσουν για παράθυρα που δεν έσπασαν ποτέ.

Η Γαλλική Γερουσία ενέκρινε το μέτρο με 229 ψήφους υπέρ και 105 κατά αυτή την εβδομάδα, λιγότερο από δύο εβδομάδες αφότου οι διαμαρτυρίες για το κόστος διαβίωσης εξελίχθηκαν στις χειρότερες ταραχές που έχει γνωρίσει η χώρα τα τελευταία χρόνια, με αποτέλεσμα ζημιές που εκτιμώνται σε πάνω από 1 δισεκατομμύριο ευρώ (1,1 δισεκατομμύρια δολάρια). Σε ένα μόνο Σαββατοκύριακο, η αστυνομία συνέλαβε σχεδόν 2.400 άτομα· οι αρχές αναφέρουν ότι χιλιάδες καταστήματα λεηλατήθηκαν ή υπέστησαν ζημιές. Πυρκαγιά κατέστρεψε ολοσχερώς το δημαρχείο του Λιμόζ, κτίριο του 19ου αιώνα.

Η Γαλλία δεν είναι η μόνη: Σε ολόκληρη τη Δυτική Ευρώπη, οι κυβερνήσεις στρέφουν την προσοχή τους πέρα από τους ταραξίες -στους γονείς τους και στις εφαρμογές που μεταδίδουν το κάλεσμα για διαδηλώσεις.

Και ίσως να μην έχει τελειώσει ακόμα. Ο ισπανικός οργανισμός επαλήθευσης γεγονότων Maldita.es εντόπισε εκκλήσεις για διαδηλώσεις την ημέρα του Χάλοουιν σε 46 πόλεις σε τουλάχιστον εννέα ευρωπαϊκές χώρες, με ορισμένες να προτρέπουν σε λεηλασίες.

Οι αρχές αναφέρουν ότι ο στόχος είναι να προληφθούν οι επόμενες ταραχές και να αποζημιωθούν οι ζημιές από τις προηγούμενες. Οι επικριτές προειδοποιούν ότι η επέκταση της ευθύνης θα μπορούσε να τιμωρήσει άτομα που δεν διέπραξαν βία και να κάνει άλλους να φοβούνται να διαδηλώσουν.

«Οι ταραξίες πληρώνουν»

Στη Γαλλία, όποιος εντάσσεται εν γνώσει του σε ομάδα που προετοιμάζει βίαιες ενέργειες θα μπορούσε να υποχρεωθεί να πληρώσει έως και 10.000 ευρώ (11.200 δολάρια) για τις ζημιές που προκαλούν άλλοι, όπως μεταδίδει το Associated Press. Το ίδιο ισχύει και για όποιον παραμένει εν γνώσει του στον τόπο των γεγονότων μετά την εντολή της αστυνομίας προς το βίαιο πλήθος να διαλυθεί, για τις ζημιές που θα προκληθούν στη συνέχεια.

Η είσπραξη είναι το δύσκολο κομμάτι, σύμφωνα με έκθεση της Γερουσίας: οι παραβάτες συχνά διαθέτουν λίγα χρήματα ή έχουν εισόδημα που προστατεύεται από κατάσχεση βάσει του νόμου.

Το νομοσχέδιο θα ανοίξει μια άλλη πηγή: τα χρήματα που καταβάλλει το κράτος για να βοηθήσει τις οικογένειες να ζήσουν.

Η γαλλική νομοθεσία ήδη θεωρεί γενικά τους γονείς υπεύθυνους για ζημιές που προκαλούν τα παιδιά τους κάτω των 18 ετών. Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, μόλις μια δικαστική απόφαση καταστεί τελεσίδικη, τα χρήματα θα μπορούν να αφαιρούνται από τα οικογενειακά επιδόματα και τις επιδοτήσεις στέγασης. Οι γερουσιαστές πρόσθεσαν το RSA, το γαλλικό επίδομα ελάχιστου εισοδήματος, αξίας έως περίπου 650 ευρώ (730 δολάρια) το μήνα για ένα άτομο, καθώς και το επίδομα για την επιστροφή στο σχολείο που λαμβάνουν οι οικογένειες για σχολικά είδη. Ένα ελάχιστο ποσό θα παραμείνει προστατευμένο για τα έξοδα διαβίωσης.

Ο κομμουνιστής γερουσιαστής Fabien Gay ανέφερε μηνιαίες παρακρατήσεις ύψους 57 ευρώ (63 δολάρια) από ένα νοικοκυριό που λαμβάνει το RSA. Με αυτόν τον ρυθμό, η αποπληρωμή των 10.000 ευρώ θα διαρκέσει σχεδόν 15 χρόνια.

Οι υποστηρικτές του μέτρου υποστηρίζουν ότι τα θύματα δικαιούνται αποζημίωση και ότι το κόστος δεν πρέπει να επιβαρύνει τους φορολογούμενους. Η αντικατάσταση μιας μεγάλης βιτρίνας μπορεί να κοστίσει δεκάδες χιλιάδες ευρώ. Μετά τις ταραχές του 2023, οι ασφαλιστικές εταιρείες κατέβαλαν 793 εκατομμύρια ευρώ (888 εκατομμύρια δολάρια) για 16.400 αιτήσεις αποζημίωσης, σύμφωνα με την ομοσπονδία ασφαλιστικών εταιρειών France Assureurs.

Οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα προέτρεψαν τους νομοθέτες να απορρίψουν το νομοσχέδιο, προειδοποιώντας ότι θα μπορούσε να αποθαρρύνει τις ειρηνικές διαμαρτυρίες και να βλάψει τις οικογένειες που εξαρτώνται από τα επιδόματα.

Η κατάσχεση αυτών των επιδομάτων «θα μπορούσε να έχει καταστροφικές συνέπειες για τους φτωχότερους», δήλωσε σε ανακοίνωσή της η Νατάλι Γκοντάρ της Διεθνούς Αμνηστίας Γαλλίας.

Η ακροδεξιά υποστήριξε το νομοσχέδιο στη Γερουσία, όπου κυριαρχούν οι συντηρητικοί. Ακολουθεί η Εθνοσυνέλευση, όπου κανένα κόμμα δεν διαθέτει πλειοψηφία.

Η κατάσχεση των επιδομάτων των διαδηλωτών ήταν από καιρό ιδέα της Μαρίν Λε Πεν, ηγέτιδας του ακροδεξιού κόμματος «Εθνική Συμμαχία». Τώρα η κυβέρνηση την έχει υιοθετήσει, ενώ η ίδια προηγείται στις δημοσκοπήσεις για τις προεδρικές εκλογές της επόμενης άνοιξης.

Μια γαλλική λέξη διασχίζει τα σύνορα

Οι Γάλλοι μαθητές αποκαλούν μια διαμαρτυρία που κλείνει το σχολείο τους «blocus», δηλαδή αποκλεισμό. Στη Βαρκελώνη, έγινε hashtag.

Αναρτήσεις στο TikTok με αυτή την ετικέτα καλούσαν τον κόσμο στην Πλατεία Καταλονίας το Σάββατο 24 Οκτωβρίου, ενώ QR κωδικοί τους οδηγούσαν σε κανάλια WhatsApp ή Telegram, όπως δήλωσε η υπουργός Εσωτερικών της Καταλονίας, Νούρια Πάρλον, στο ραδιόφωνο Cadena SER.

Στη θεωρία, επρόκειτο για διαδήλωση με θέμα την εκπαίδευση. Δεν υπήρχε καθορισμένη διαδρομή, όπως ανέφερε ο Πάρλον. Ούτε πανό. Ούτε μανιφέστο. Απλώς ομάδες 10 έως 15 νεαρών ανδρών που λεηλατούσαν καταστήματα, έκαψαν κάδους απορριμμάτων και κατέστρεψαν στάσεις λεωφορείων.

Όταν έφτασε η αστυνομία, οι λεηλατητές διασκορπίστηκαν, ανέφερε δημοσιογράφος του AP που βρισκόταν στον τόπο των γεγονότων.

Η αστυνομία ανέφερε 130 συλλήψεις, μεταξύ των οποίων 76 ανήλικοι. Η καταλανική αστυνομία δήλωσε ότι συνέλαβε άλλους δύο ανηλίκους αυτή την εβδομάδα για φερόμενη υποκίνηση βίας στο διαδίκτυο -τον έναν για αναρτήσεις που σχετίζονταν με τις ταραχές της 24ης Οκτωβρίου στη Βαρκελώνη, και τον άλλον για εκκλήσεις προς λεηλασία της Λλέιντα το Σάββατο.

Ορισμένοι λογαριασμοί στο TikTok που προωθούσαν τις συγκεντρώσεις εξαφανίστηκαν, ενώ άλλοι διαφήμιζαν νέες διαμαρτυρίες για το Χάλοουιν, σύμφωνα με το Maldita.es. Σε μια ομάδα στο Telegram, μηνύματα προέτρεπαν τον κόσμο να φοράει μάσκες και γάντια και να περιμένει να ενημερωθεί για κάποιο κατάστημα «χωρίς αστυνομία».

«Αν το σπάσεις, το πληρώνεις»

Στην Ιταλία, η συζήτηση ξεκινά με μια άλλη οικογένεια. «Πίσω από αυτή τη βιτρίνα υπάρχει μια οικογένεια που έχει επενδύσει μια ολόκληρη ζωή γεμάτη θυσίες», δήλωσε η πρωθυπουργός Τζιόρτζια Μελόνι στις 20 Οκτωβρίου, ανακοινώνοντας ένα διάταγμα ασφαλείας μετά τις λεηλασίες στο Μιλάνο.

Η αρχή της συνοψίζεται σε τρεις ιταλικές λέξεις: «Chi rompe paga» — αν το σπάσεις, πληρώνεις. «Και αν αυτός που το σπάει είναι ανήλικος», πρόσθεσε, «πληρώνουν οι γονείς του».

Οι γονείς αντιμετωπίζουν πλέον πρόστιμα έως και 1.000 ευρώ (1.120 δολάρια), τα οποία διπλασιάζονται σε περίπτωση υποτροπής, εκτός αν αποδείξουν ότι δεν μπορούσαν να εμποδίσουν το παιδί τους. Μπορεί επίσης να υποχρεωθούν να πληρώσουν για τις ζημιές.

Η απόδοση ευθύνης στους γονείς μπορεί να βοηθήσει, δήλωσε ο Κλάουντιο Μπερτολότι, διευθυντής της START InSight, μιας εταιρείας έρευνας στον τομέα της ασφάλειας, αλλά «τα πρόστιμα από μόνα τους είναι απίθανο να αποτρέψουν τους εφήβους που παρασύρονται από την πίεση των συνομηλίκων ή την επιθυμία για αναγνώριση από την ομάδα». »

Η οργάνωση βίαιων διαδηλώσεων, ακόμη και διαδικτυακά, επισύρει πλέον ποινή φυλάκισης από τέσσερα έως 12 έτη.

Πριν σπάσει το παράθυρο

Το Telegram και το WhatsApp «πρέπει να κλείνουν τέτοια κανάλια όταν υποκινούν βία», δήλωσε ο Parlon.

Ο εκπρόσωπος του Telegram, Remi Vaughn, δήλωσε στο Associated Press ότι η εταιρεία υποστηρίζει την ειρηνική έκφραση και διαμαρτυρία, αλλά «οι εκκλήσεις για βία, βανδαλισμό και κλοπή απαγορεύονται ρητά και αφαιρούνται όποτε εντοπίζονται».

Ανέφερε ότι το Telegram είχε αφαιρέσει τέτοιες εκκλήσεις που σχετίζονταν με διαδηλώσεις στη Μαδρίτη.

Το TikTok και η Meta, στην οποία ανήκει το WhatsApp, δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχόλια.

Το Telegram έκλεισε μια ομάδα στη Βαρκελώνη που προωθούσε λεηλασίες την Ημέρα των Αγίων Πάντων, αλλά μια ομάδα που τη αντικατέστησε συγκέντρωσε περισσότερα από 2.000 μέλη, σύμφωνα με ισπανικά μέσα ενημέρωσης.

Το γαλλικό νομοσχέδιο θα επιτρέπει στις αρχές να απαιτούν τη διαγραφή ορισμένων παράνομων κλήσεων προς βία ή λεηλασίες χωρίς προηγούμενη δικαστική έγκριση. Εάν τα περιεχόμενα αυτά παραμείνουν αναρτημένα για 24 ώρες, θα μπορούν να διατάξουν τον αποκλεισμό των διαδικτυακών διευθύνσεων. Οι αποφάσεις αυτές θα μπορούν να προσβληθούν δικαστικά.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες ακολουθούν την αντίθετη κατεύθυνση. Η νομοθεσία τους προστατεύει γενικά τις πλατφόρμες από αστική ευθύνη για τις αναρτήσεις των χρηστών, ενώ η κυβέρνηση Τραμπ χαρακτηρίζει τους ευρωπαϊκούς κανόνες ως λογοκρισία.

Η Βρετανία καταδεικνύει τα όρια των διαγραφών. Αφού τρεις κοπέλες σκοτώθηκαν στο Σάουθπορτ το 2024, διαδόθηκαν ψευδείς ισχυρισμοί στο διαδίκτυο και ακολούθησαν ταραχές. Μια κοινοβουλευτική επιτροπή διαπίστωσε ότι οι αλγόριθμοι ενίσχυσαν την προβολή επιβλαβούς υλικού, μεγάλο μέρος του οποίου ήταν νόμιμο.

Σύμφωνα με το γαλλικό νομοσχέδιο, τα χρήματα που προορίζονται για τη στέγαση και την ανατροφή των παιδιών θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την αποζημίωση ενός καταστήματος που υπέστη λεηλασία.