Κομισιόν κατά Τουρκίας για τουρκολιβυκό, Αιγαίο και Κύπρο – «Μαξιμαλιστικές οι ελληνικές θέσεις» απαντά η Άγκυρα

Σημαντικές επισημάνσεις για τη στάση της Τουρκίας απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο περιλαμβάνει η ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ενταξιακή πορεία της Άγκυρας, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα την Τετάρτη (4/11).

Οι Βρυξέλλες εκφράζουν την αντίθεσή τους στις τουρκικές αμφισβητήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, χαρακτηρίζουν «άκυρο και ανυπόστατο» το τουρκολιβυκό μνημόνιο, επαναφέρουν το ζήτημα του casus belli και αναφέρονται στην παρεμπόδιση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου.

Το περιεχόμενο της έκθεσης αναδεικνύει τη διπλή κατεύθυνση της τουρκικής πολιτικής. Από τη μία πλευρά, η Άγκυρα επιδιώκει να ενισχύσει τους δεσμούς της με την Ευρωπαϊκή Ένωση και να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους συνεργασίας. Από την άλλη, εξακολουθεί να διατηρεί τις διεκδικήσεις της απέναντι σε Ελλάδα και Κύπρο, προκαλώντας εντάσεις στην περιοχή.

Η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν μπορεί να δημιουργήσει έννομες συνέπειες για τρίτες χώρες, επισημαίνει πως η απειλή πολέμου του 1995 εξακολουθεί να ισχύει και καταγράφει τις παρεμβάσεις της Τουρκίας στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης. Παράλληλα, κάνει λόγο για νέες υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά, παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου και αμφισβήτηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Το μήνυμα των Βρυξελλών είναι ότι η βελτίωση του κλίματος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν αρκεί για να παραμεριστούν οι διαφωνίες που παραμένουν ανοιχτές. Η Τουρκία καλείται να ευθυγραμμίσει τη συμπεριφορά της με το διεθνές δίκαιο και τις υποχρεώσεις της απέναντι στα κράτη-μέλη.

«Άκυρο και ανυπόστατο» χαρακτηρίζει η Κομισιόν το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης του 2019, την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτηρίζει «άκυρη και ανυπόστατη» (null and void). Η συγκεκριμένη θέση παραπέμπει στην κοινή δήλωση που είχαν εκδώσει πρόσφατα οι πρόεδροι της Κομισιόν και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Η ευρωπαϊκή στάση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία μετά την επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων, με έδρα τη Βεγγάζη, τον Οκτώβριο του 2026. Η εξέλιξη αυτή επανέφερε στο προσκήνιο τις διεκδικήσεις της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο και τις αντιδράσεις που προκαλούν.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η συμφωνία δεν είναι δυνατόν να περιορίσει τα δικαιώματα τρίτων κρατών, καθώς δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας. Με τη συγκεκριμένη αναφορά, οι Βρυξέλλες επαναλαμβάνουν την αντίθεσή τους σε ένα κείμενο που αποτελεί βασικό στοιχείο της τουρκικής πολιτικής στην περιοχή, παρά τις επανειλημμένες διαμαρτυρίες της Αθήνας.

Στο επίκεντρο η απειλή πολέμου και η «Γαλάζια Πατρίδα»

Η έκθεση επαναφέρει και το ζήτημα του casus belli, δηλαδή της απειλής πολέμου που έχει διατυπώσει η τουρκική Εθνοσυνέλευση από το 1995, σε περίπτωση που η Ελλάδα αποφασίσει να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στο Αιγαίο στα 12 ναυτικά μίλια.

Η Κομισιόν υπενθυμίζει ότι το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια προβλέπεται στο άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Παράλληλα, επισημαίνει ότι η διατήρηση της συγκεκριμένης απειλής εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό εμπόδιο στις σχέσεις των δύο χωρών.

Στην ίδια ενότητα περιλαμβάνονται οι τουρκικές αναφορές στην αποστρατιωτικοποίηση ελληνικών νησιών, οι οποίες, όπως σημειώνεται, συνδέονται με αμφισβητήσεις της ελληνικής κυριαρχίας.

Ανησυχία προκαλεί επίσης η προβολή της θεωρίας της «Γαλάζιας Πατρίδας», η οποία έχει ενταχθεί και στα τουρκικά σχολικά βιβλία. Η Επιτροπή καταγράφει ακόμη την επιστροφή των υπερπτήσεων τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, ακόμη και κατοικημένα, καθώς και την αύξηση των παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων.

Όπως αναφέρεται στην έκθεση, ανάλογα περιστατικά καταγράφηκαν μέχρι και τον Σεπτέμβριο του 2026, παρά το γεγονός ότι Αθήνα και Άγκυρα διατηρούν ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας.

Νέες αιχμές για την παρεμπόδιση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου

Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επισημαίνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να δημιουργεί εμπόδια στις ερευνητικές εργασίες που απαιτούνται για την προώθηση του έργου.

Πρόκειται για τον Great Sea Interconnector (GSI), ένα έργο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (PCI), το οποίο θεωρείται σημαντικό για την ενεργειακή σύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Η αναφορά της Κομισιόν στη συνεχιζόμενη παρεμπόδιση των ερευνών αναδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η υλοποίηση ενός έργου ενταγμένου στον ευρωπαϊκό ενεργειακό σχεδιασμό. Παράλληλα, φέρνει στο προσκήνιο την αντίφαση ανάμεσα στην επιθυμία της Τουρκίας να αναπτύξει στενότερη συνεργασία με την ΕΕ και στις ενέργειες που επηρεάζουν τα συμφέροντα και τα δικαιώματα κρατών-μελών της.

Αντιδράσεις για τους Patriot στην Κάρπαθο και τα ελληνικά F-16 στην Κύπρο

Οι επισημάνσεις της έκθεσης δεν περιορίζονται στις θαλάσσιες και εναέριες διεκδικήσεις της Τουρκίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρεται και στις αντιδράσεις της Άγκυρας απέναντι σε ελληνικές αμυντικές πρωτοβουλίες.

Ειδικότερα, καταγράφεται η ενόχληση της τουρκικής πλευράς για την ανάπτυξη συστοιχίας Patriot στην Κάρπαθο, στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της πυραυλικής απειλής από το Ιράν. Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρεται και η ένταση που προκλήθηκε μετά την αποστολή ελληνικών F-16 στην Κύπρο, έπειτα από την επίθεση με drone στις βρετανικές βάσεις.

Παράλληλα, στην έκθεση περιλαμβάνονται οι αντιδράσεις της Άγκυρας για τη δημιουργία ελληνικών θαλάσσιων πάρκων, αλλά και για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό. Πρόκειται για ζητήματα που έχουν προστεθεί στα ήδη υπάρχοντα σημεία διαφωνίας μεταξύ των δύο χωρών.

Κυπριακό και επιμονή της Τουρκίας στη λύση δύο κρατών

Αυστηρή είναι η στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και απέναντι στην πολιτική της Τουρκίας στο Κυπριακό. Η Άγκυρα εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και να υποστηρίζει τη λύση δύο κρατών, θέση που δεν συμβαδίζει με το πλαίσιο των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.

Η Κομισιόν ξεκαθαρίζει ότι η Κυπριακή Δημοκρατία αποτελεί τη μοναδική διεθνώς αναγνωρισμένη κρατική οντότητα στο νησί και καλεί την Τουρκία να συμμετάσχει ουσιαστικά στις προσπάθειες για μια δίκαιη και βιώσιμη συνολική διευθέτηση, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται και στα Βαρώσια. Οι Βρυξέλλες ζητούν από την Άγκυρα να ανακαλέσει τις μονομερείς αποφάσεις που ανακοινώθηκαν τον Ιούλιο του 2021, καθώς και τα μέτρα που εφαρμόζονται από τον Οκτώβριο του 2020.

Επιπλέον, η έκθεση αναφέρεται στο μνημόνιο συνεργασίας που υπέγραψαν τον Ιούλιο του 2026 η Τουρκία και η μη αναγνωρισμένη οντότητα στα κατεχόμενα, με αντικείμενο την κατασκευή υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου, χωρίς τη συγκατάθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Στα σημεία που προκαλούν ανησυχία περιλαμβάνονται ακόμη η ενίσχυση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στην Κύπρο, οι πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών και οι στρατιωτικές ασκήσεις στις θαλάσσιες ζώνες του νησιού.

Αναγνωρίζει τη βελτίωση του διαλόγου, αλλά επισημαίνει τις εκκρεμότητες

Παρά τις επικρίσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι από το 2023 έχει σημειωθεί πρόοδος στο κλίμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η έκθεση αναφέρεται στις επαφές μεταξύ των υπουργών Εξωτερικών, στην επανεκκίνηση του πολιτικού διαλόγου, αλλά και στην πραγματοποίηση του 6ου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας, τον Φεβρουάριο του 2026.

Στις θετικές εξελίξεις περιλαμβάνονται επίσης οι συζητήσεις για την εφαρμογή μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Ωστόσο, η αποκλιμάκωση της έντασης δεν έχει οδηγήσει σε αλλαγή των πάγιων τουρκικών θέσεων ούτε στην επίλυση των διαφορών που αφορούν την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών.

Την απόσταση που εξακολουθεί να χωρίζει την Τουρκία από την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική αποτυπώνει και το ιδιαίτερα χαμηλό ποσοστό ευθυγράμμισής της με τις κοινές θέσεις της ΕΕ. Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, το ποσοστό διαμορφώνεται μόλις στο 4%, έναντι 3% την προηγούμενη περίοδο.

Την ίδια στιγμή, η Τουρκία εξακολουθεί να θεωρείται σημαντικός εταίρος για την Ευρωπαϊκή Ένωση σε τομείς όπως η διαχείριση του μεταναστευτικού, η περιφερειακή ασφάλεια και οι υποδομές συνδεσιμότητας. Για τον λόγο αυτό, η Κομισιόν τάσσεται υπέρ μιας σταδιακής συνεργασίας, η οποία θα μπορεί να προσαρμόζεται ανάλογα με τις εξελίξεις.

Το τελικό μήνυμα της έκθεσης είναι ότι η συνέχιση του διαλόγου με την Άγκυρα δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών-μελών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητά από την Τουρκία να εγκαταλείψει τις απειλές και τις μονομερείς ενέργειες, να εξομαλύνει τις σχέσεις της με την Κυπριακή Δημοκρατία και να δεσμευτεί στην ειρηνική επίλυση των διαφορών.

Μάλιστα, αφήνει ανοιχτό και το ενδεχόμενο προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο για την επίλυση των εκκρεμών ζητημάτων.

«Μαξιμαλιστικές και παράνομες οι ελληνικές θέσεις»

Σφοδρή αντίδραση της Άγκυρας προκάλεσε η ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τουρκία, με το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών να κατηγορεί τις Βρυξέλλες για μεροληψία υπέρ της Ελλάδας και της Κύπρου και να απορρίπτει τις επισημάνσεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Η αντίδραση ήρθε μετά τη δημοσιοποίηση, την Τετάρτη (4/11), της έκθεσης στο πλαίσιο του πακέτου διεύρυνσης της ΕΕ για το 2026, στην οποία καταγράφονται, μεταξύ άλλων, η παρεμπόδιση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, η διατήρηση του τουρκικού casus belli και η ευρωπαϊκή θέση περί ακυρότητας του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Σε ανακοίνωσή του, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτηρίζει τις ελληνικές και κυπριακές θέσεις «μαξιμαλιστικές, μη ρεαλιστικές και διεθνώς παράνομες», υποστηρίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση τις υιοθετεί παραγνωρίζοντας τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της Τουρκίας.

Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η τοποθέτηση της Άγκυρας για το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

«Οι παρατηρήσεις σχετικά με το Μνημόνιο που υπεγράφη μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης στερούνται οποιασδήποτε νομικής βάσης», αναφέρεται χαρακτηριστικά στην ανακοίνωση.

Η θέση αυτή έρχεται σε αντίθεση με την πάγια τοποθέτηση της ΕΕ, σύμφωνα με την οποία η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν παράγει έννομες συνέπειες για αυτά.

Για το Κυπριακό, το τουρκικό ΥΠΕΞ υποστηρίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να συμβάλει στην επίλυση του ζητήματος όσο υιοθετεί άνευ όρων τις θέσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας. Παράλληλα, επικρίνει την Κομισιόν επειδή, όπως ισχυρίζεται, αγνοεί τις θέσεις του ψευδοκράτους.

Κατηγορίες για «δύο μέτρα και δύο σταθμά»

Η Άγκυρα απορρίπτει επίσης τις επικρίσεις της έκθεσης για τα πολιτικά κριτήρια, τη δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα, χαρακτηρίζοντάς τες «αβάσιμες».

Κάνει λόγο για εφαρμογή «δύο μέτρων και δύο σταθμών» από ορισμένους Ευρωπαίους αξιωματούχους, καταλογίζοντάς τους ασυνέπεια και μεροληπτική αντιμετώπιση της Τουρκίας.

Παρά τους υψηλούς τόνους, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών χαιρετίζει τις θετικές διαπιστώσεις της Κομισιόν για την οικονομική και νομισματική πολιτική της χώρας, τη λειτουργία της οικονομίας της αγοράς και την ανταγωνιστικότητά της.

Θετικά αξιολογεί επίσης τις αναφορές στον ρόλο της Τουρκίας στην περιφερειακή συνδεσιμότητα, στις αλυσίδες εφοδιασμού και στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας.

Με αφορμή τις συγκεκριμένες επισημάνσεις, επαναφέρει το αίτημα για εκσυγχρονισμό της Τελωνειακής Ένωσης Τουρκίας – ΕΕ.

Ζητά συγκεκριμένες αποφάσεις από τις Βρυξέλλες

Κλείνοντας την ανακοίνωσή του, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών υπογραμμίζει ότι οι σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να βασίζονται στα κοινά συμφέροντα και σε ένα μακροπρόθεσμο όραμα, πέρα από μονομερείς πολιτικές προσεγγίσεις.

Επικαλούμενη την αρχή pacta sunt servanda, σύμφωνα με την οποία οι συμφωνίες πρέπει να τηρούνται, η Άγκυρα δηλώνει έτοιμη να προωθήσει τις σχέσεις της με την ΕΕ στη βάση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και του σεβασμού.

Παράλληλα, καλεί τις Βρυξέλλες να επιδείξουν την απαιτούμενη «στρατηγική βούληση», ώστε ο ενισχυμένος διάλογος των τελευταίων μηνών να οδηγήσει σε συγκεκριμένες αποφάσεις που θα ενισχύσουν την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας.

Γιατί η Gen Z έγινε ξαφνικά Δημοκρατική και «γύρισε την πλάτη» της στους Ρεπουμπλικανούς