ΕΕ: Ο Ραφαέλε Φίτο νέος Ειδικός Εκπρόσωπος της Κομισιόν για το Κυπριακό

Την ανάθεση καθηκόντων Ειδικού Εκπροσώπου για την Κύπρο στον Εκτελεστικό Αντιπρόεδρο Ραφαέλε Φίτο (Fratelli d’Italia/ΕCR, Ιταλία) ανακοίνωσε τη Δευτέρα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε μια κίνηση που αναδεικνύει την επιδίωξη των Βρυξελλών να ενισχύσουν τον ρόλο τους στη διαδικασία επίλυσης του Κυπριακού.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής, ο κ. Φίτο θα συμβάλει στη διαδικασία διευθέτησης εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών, σε στενή συνεργασία με την Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Κύπρο, Μαρία Άνχελα Ολγκίν Κουεγιάρ (María Ángela Holguín Cuéllar). Η επιλογή αυτή, όπως σημειώνεται, αντανακλά τη σταθερή δέσμευση της Κομισιόν υπέρ της επανένωσης της Κύπρου, με στόχο μια λειτουργική και βιώσιμη συνολική διευθέτηση, σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και τις αρχές, τις αξίες και τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στα καθήκοντά του, ο Ιταλός Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος αναμένεται να έρθει σε επαφή με το σύνολο των εμπλεκόμενων φορέων και συνομιλητών, προκειμένου να προετοιμάσει το έδαφος για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων και να στηρίξει μια συνολική και διαρκή λύση, μεταξύ άλλων μέσω της οικοδόμησης εμπιστοσύνης ανάμεσα στα ενδιαφερόμενα μέρη.

Η Επιτροπή επικαλείται τη μακρά εμπειρία του κ. Φίτο στην ευρωπαϊκή διακυβέρνηση, την περιφερειακή συνεργασία και τον θεσμικό διάλογο ως στοιχεία που θα υποστηρίξουν τις προσπάθειες για πρόοδο προς μια συνολική διευθέτηση του Κυπριακού ζητήματος.

Ο Ραφαέλε Φίτο κατέχει από το 2024 το χαρτοφυλάκιο της Συνοχής και των Μεταρρυθμίσεων στην Κομισιόν υπό την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν , όντας ο μοναδικός Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος που προέρχεται από την οικογένεια των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών (ECR). Πρώην υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Πολιτικής Συνοχής στην κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι, ο Φίτο διετέλεσε επίσης πρόεδρος της περιφέρειας της Απουλίας. Από το 2019 έως το 2022 συμπροήδρευσε της Ομάδας των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών στο Ευρωκοινοβούλιο.

Η ανάθεση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διπλωματικό πλαίσιο επανεκκίνησης των επαφών γύρω από το Κυπριακό, καθώς η κυπριακή πλευρά και οι διεθνείς εταίροι επιδιώκουν την επιστροφή σε ουσιαστική διαπραγμάτευση εντός των παραμέτρων του ΟΗΕ.

Από τα πιο σύνθετα ζητήματα

Το Κυπριακό ζήτημα αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα και μακροχρόνια προβλήματα της διεθνούς πολιτικής σκηνής, με τις ρίζες του να εντοπίζονται στα μέσα του 20ού αιώνα κατά τη διάρκεια της βρετανικής αποικιοκρατίας. Η επιδίωξη της πλειοψηφίας των Ελληνοκυπρίων για «Ένωση» με την Ελλάδα και η αντίδραση της τουρκοκυπριακής μειονότητας, η οποία υποστήριξε τη διχοτόμηση («Ταξίμ»), οδήγησαν σε έντονες δικοινοτικές ταραχές. Παρά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1960, με εγγυήτριες δυνάμεις την Ελλάδα, την Τουρκία και τη Μεγάλη Βρετανία, οι συνταγματικές δυσλειτουργίες και οι συγκρούσεις του 1963-1964 προκάλεσαν την κατάρρευση της δικοινοτικής διακυβέρνησης και την αποστολή ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ (UNFICYP).

Η κρισιμότερη καμπή του προβλήματος σημειώθηκε το καλοκαίρι του 1974, μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου που διοργανώθηκε από τη χούντα των Αθηνών και την ΕΟΚΑ Β’ με σκοπό την ανατροπή του Προέδρου Μακαρίου. Χρησιμοποιώντας το πραξικόπημα ως αφορμή, η Τουρκία εισέβαλε στρατιωτικά στο νησί στις 20 Ιουλίου 1974 (Επιχείρηση Αττίλας), καταλαμβάνοντας περίπου το 37% του κυπριακού εδάφους. Η εξέλιξη αυτή είχε ως αποτέλεσμα τον εκτοπισμό εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων, τον θάνατο και την εξαφάνιση χιλιάδων πολιτών, καθώς και τον βίαιο γεωγραφικό και εθνοτικό διαχωρισμό του νησιού, ο οποίος παγιώθηκε το 1983 με τη μονομερή ανακήρυξη του ψευδοκράτους της «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου», που αναγνωρίζεται διεθνώς μόνο από την Άγκυρα.

Έκτοτε, η διεθνής κοινότητα και ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών έχουν αναλάβει πολυάριθμες μεσολαβητικές πρωτοβουλίες για την επίλυση του προβλήματος, στη βάση των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας για μια Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία με πολιτική ισότητα. Παρά τις κατά καιρούς εντατικές διαπραγματεύσεις, όπως το Σχέδιο Ανάν το 2004 —το οποίο απορρίφθηκε από τους Ελληνοκυπρίους και εγκρίθηκε από τους Τουρκcontextκυπρίους σε ταυτόχρονα δημοψηφίσματα— και οι συνομιλίες στο Κραν Μοντανά το 2017, δεν έχει επιτευχθεί τελική συμφωνία. Η ένταξη ολόκληρης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004 πρόσθεσε μια νέα ευρωπαϊκή διάσταση στο ζήτημα, ωστόσο το πολιτικό αδιέξοδο παραμένει, με την τουρκική πλευρά να προκρίνει πλέον λύση δύο ανεξάρτητων κρατών.