ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ: Όταν η κρίση σκύβει στον εαυτό της

Ο Ζαχαρίας Σκούρας, επιστήμονας με κύρος, πολίτης με ήθος και στοχαστής με ευρύ πεδίο πνευματικής εμβέλειας, προσφέρει με το βιβλίο Η Κρίση της Κρίσης ένα έργο που ξεπερνά κατά πολύ τον στενό κύκλο της επιστημονικής ή ακαδημαϊκής γραφής. Το έργο του είναι μια πράξη πολιτικής ευαισθησίας, φιλοσοφικού στοχασμού και ανθρώπινης αγωνίας, καθώς επιχειρεί να τοποθετήσει τη σύγχρονη συνθήκη σε ένα ενιαίο σχήμα κατανόησης  όχι για να την εξηγήσει μονοσήμαντα, αλλά για να της δώσει φωνή και ρωγμή.

Μέσα σε ένα σώμα κειμένων που ισορροπούν ανάμεσα στο δοκίμιο, τη ρητορική ερώτηση, τον υπαινιγμό και την επιστημονική παρατήρηση, ο συγγραφέας θέτει τολμηρά το εξής υπαρξιακό ερώτημα: τι ακριβώς σημαίνει κρίση όταν παύει να είναι ένα εξωτερικό φαινόμενο, και γίνεται υπαρξιακή κατάσταση του σύγχρονου ανθρώπου;

Στην εποχή όπου κάθε κρίση (οικονομική, περιβαλλοντική, θεσμική, υγειονομική, ηθική) μοιάζει με συνεχές υπόστρωμα της ύπαρξης, το βιβλίο επιχειρεί να μιλήσει για την «κρίση της ίδιας της έννοιας της κρίσης», δηλαδή για την κόπωση της κοινωνίας να αναγνωρίζει πια το εξαιρετικό από το κανονικό, το απειλητικό από το αναγκαίο, το πραγματικό από το τεχνητό.

Ο συγγραφέας,  μέσα από σύντομα και πυκνά δοκίμια, δεν αρνείται τον επιστημονικό του λόγο, αλλά δεν εγκλωβίζεται σε αυτόν. Αντίθετα, επιτρέπει στον εαυτό του να κινηθεί ελεύθερα στον χώρο των ιδεών, υφαίνοντας σκέψεις γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, την αειφορία, την κοινωνική ανισότητα, την υπονόμευση της παιδείας και τον ρόλο του κράτους. Η πανδημία λειτουργεί σαν αρχετυπικό γεγονός που συμπυκνώνει τις δομικές αντιφάσεις της εποχής μας: ο άνθρωπος, ενώ περιβάλλεται από απίστευτα τεχνολογικά εργαλεία και άπειρες δυνατότητες πληροφόρησης, παραμένει εντέλει ανοχύρωτος απέναντι στο συλλογικό τραύμα, αλλά και ένοχος για το ίδιο του το μέλλον.

Το ύφος είναι νηφάλιο, αλλά βαθιά ανήσυχο. Δεν πρόκειται για ρητορικό πλεονασμό ούτε για διανοητικό ηδονισμό· πρόκειται για ένα είδος γραφής που προσκαλεί τον αναγνώστη να σταματήσει, να σκεφτεί, να θυμηθεί ότι η διανοητική εγρήγορση δεν είναι πολυτέλεια αλλά καθήκον. Η κρίση, μας λέει ο συγγραφέας χωρίς διδακτισμό, δεν είναι ένα πεδίο προς επίλυση· είναι ένας καθρέφτης, στον οποίο πρέπει να τολμήσουμε να δούμε τον εαυτό μας , το ποιοι είμαστε, ποιοι γίναμε και ποιοι δεν αντέχουμε να παραδεχτούμε πως γινόμαστε.

Το βιβλίο δεν υπόσχεται σωτηρίες, ούτε προσφέρει βεβαιότητες. Αντίθετα, θέτει ερωτήματα που ζητούν από τον αναγνώστη όχι να συμφωνήσει ή να πειστεί, αλλά να εκτεθεί. Είναι ένα έργο που θα μπορούσε να θεωρηθεί φιλοσοφικό ημερολόγιο της ύστερης εποχής, μιας εποχής στην οποία η επιτάχυνση δεν άφησε χρόνο για κρίση και η ατομικότητα δεν άφησε χώρο για συλλογική ενσυναίσθηση. Στις σελίδες του διακρίνεται όχι μόνο η σοφία της εμπειρίας αλλά και η γενναιότητα της αυτοαμφισβήτησης. Ο συγγραφέας  τολμά να μιλήσει όχι μόνο για τον κόσμο, αλλά και για την αμηχανία του απέναντί του.

Εν τέλει, Η Κρίση της Κρίσης είναι ένα βιβλίο απαραίτητο. Όχι επειδή λέει κάτι που δεν έχει ειπωθεί ποτέ, αλλά επειδή τολμά να το πει τώρα, με ειλικρίνεια και βάθος, σε μια εποχή που οι περισσότερες φωνές ανακυκλώνουν στερεότυπα. Είναι ένα βιβλίο που δεν διαβάζεται· στοχάζεται. Κι αυτό το καθιστά πολύτιμο.