”Οι Φταίχτρες”: Σπάζοντας τη σιωπή γύρω από την άμβλωση

Με αφετηρία μια προσωπική εμπειρία, το ντοκιμαντέρ Οι Φταίχτρες ανοίγει μια συζήτηση για τις αμβλώσεις, το κοινωνικό στίγμα και τη σιωπή που τις περιβάλλει ακόμη και σε χώρες όπου είναι νόμιμες. Η Ισπανίδα σκηνοθέτιδα του ντοκιμαντέρ Μάρτα Ντουράν μιλούν για τη διαδικασία της δημιουργίας, τις ιστορίες που άκουσε και το γιατί η συζήτηση γύρω από τα αναπαραγωγικά δικαιώματα είναι σήμερα πιο επείγουσα από ποτέ.

Το ντοκιμαντέρ Οι Φταίχτρες, το οποίο προβλήθηκε σε παγκόσμια πρεμιέρα στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, ενώ διατίθεται έως τις 16 Μαρτίου για online προβολή, ξεκινά από μια προσωπική ιστορία, αλλά γρήγορα ανοίγει σε κάτι πολύ ευρύτερο: την εμπειρία της άμβλωσης όπως τη ζουν πολλές γυναίκες, μέσα σε ένα περιβάλλον κοινωνικής σιωπής και ενοχής. Μέσα από μαρτυρίες και προσωπικές συζητήσεις, η ταινία επιχειρεί να δώσει χώρο σε φωνές που συχνά μένουν αόρατες. Μιλώντας για τη δημιουργία του φιλμ, η Μάρτα Ντουράν εξηγεί πώς μια προσωπική εμπειρία μετατράπηκε σε κινηματογραφικό πρότζεκτ, γιατί ο τίτλος The Culprits (στα αγγλικά) Les culpables (στα ισπανικά) επιλέχθηκε συνειδητά και γιατί η δημόσια συζήτηση γύρω από την άμβλωση παραμένει αναγκαία.

Το φιλμ είναι στενά συνδεδεμένο με την προσωπική σας εμπειρία. Πότε αποφασίσατε ότι αυτή η ιστορία μπορεί να γίνει ταινία;

Χρειάστηκε λίγο χρόνο για να αποφασίσω αν έπρεπε η ιστορία μου να συμπεριληφθεί στο ντοκιμαντέρ και με ποιον τρόπο. Δουλεύουμε με ανώνυμες μαρτυρίες εξαιτίας του ταμπού και της σιωπής γύρω από την άμβλωση. Ένιωθα ότι αν υπήρχε μια ιστορία που θα έπρεπε να έχει ένα όνομα, θα έπρεπε να είναι η δική μου.

Πώς ήταν για εσάς αυτή η διαδικασία;

Ήταν δύσκολο να καταλάβω πώς να το ενσωματώσω στο φιλμ. Αλλά τελικά έγινε με φυσικό τρόπο, γιατί οι συζητήσεις που βλέπουμε στην ταινία με την οικογένειά μου και τον πρώην μου ήταν πραγματικές. Δεν είχαν συμβεί μέχρι να κάνουμε την ταινία.

Ήταν μια λυτρωτική εμπειρία για εσάς;

Ναι, ήταν λυτρωτική. Ήταν δύσκολο να το κάνουμε, αλλά την ίδια στιγμή ήταν όμορφο να μπορώ να μιλήσω για αυτό και να το αφήσω πίσω.

Το ντοκιμαντέρ αγγίζει τη σιωπή γύρω από την άμβλωση. Γιατί πιστεύετε ότι παραμένει τόσο δύσκολο θέμα;

Στην Ισπανία η άμβλωση έγινε νόμιμη μόλις το 2010. Όμως εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλο κοινωνικό στίγμα γύρω από αυτό. Όταν είσαι νέος και περνάς κάτι τέτοιο, συχνά δεν θέλεις να το πεις σε κανέναν.

Μιλήσατε με πολλές γυναίκες για την ταινία. Τι σας εξέπληξε περισσότερο;

Το μεγάλο σοκ για εμένα ήταν ότι γυναίκες που δεν γνώριζα, που ίσως είχαν ζήσει αυτή την εμπειρία 20 ή 30 χρόνια πριν, ένιωθαν ακριβώς τα ίδια όπως εγώ. Και πολλές έλεγαν: «Δεν το έχω πει σε κανέναν αυτό».

Υπήρχαν κοινά στοιχεία στις ιστορίες τους;

Υπήρχαν πολλές συνδέσεις, ακόμη κι αν οι εμπειρίες ήταν διαφορετικές. Πολλές μιλούσαν για την αγωνία και για το πόσο δύσκολο είναι όταν είσαι νέος.

Πώς επιλέξατε τον τίτλο The Culprits (στα αγγλικά) – Les culpables (στα ισπανικά);

Η λέξη προέρχεται από το «culpa», που σημαίνει ενοχή. Όταν μιλάμε για την άμβλωση, ένα από τα πρώτα πράγματα που εμφανίζονται είναι το αν πρέπει να νιώθουμε ενοχές. Θέλαμε να πάρουμε αυτή τη λέξη και να αλλάξουμε το νόημά της, να την διεκδικήσουμε πίσω και να την επαναπροσδιορίσουμε.

Η ταινία κυκλοφορεί σε μια περίοδο όπου τα αναπαραγωγικά δικαιώματα συζητούνται έντονα διεθνώς. Πόσο συνειδητή ήταν η πολιτική διάσταση του ζητήματος;

Η οπτική μας ήταν κυρίως η σημερινή κατάσταση στην Ισπανία. Η άμβλωση είναι νόμιμη, αλλά υπάρχει ακόμη μεγάλο κοινωνικό στίγμα. Θέλαμε να ανοίξουμε μια έναν κοινωνικό διάλογο και να μιλήσουμε με περισσότερη ενσυναίσθηση για το θέμα.

Υπάρχει φόβος ότι αυτά τα δικαιώματα μπορεί να απειληθούν στο μέλλον;

Υπάρχει άνοδος ακροδεξιών κομμάτων στην Ευρώπη που χρησιμοποιούν την άμβλωση και το δικαίωμα των γυναικών στο σώμα τους ως πολιτικό όπλο. Γι’ αυτό πρέπει να συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε για τα δικαιώματά μας και να τα υπερασπιζόμαστε.

Ποια είναι τα επόμενα βήματα για την ταινία;

Θα γίνει πρεμιέρα στη Βαρκελώνη και θα κυκλοφορήσει στους κινηματογράφους στην Ισπανία το φθινόπωρο. Θα θέλαμε επίσης να την προβάλλουμε σε σχολεία και ομάδες νέων για να ανοίξει η συζήτηση.