«Δεν κοστίζει τίποτε»: Ένα ντοκιμαντέρ για τη δωρεά ωαρίων στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης

Μια πράξη αλληλεγγύης ή μια αόρατη μορφή εργασίας πάνω στο γυναικείο σώμα; Το ντοκιμαντέρ «Δεν κοστίζει τίποτε» της Μαίρης Μπουλή, που κάνει την πρεμιέρα του στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, εξερευνά τη δωρεά ωαρίων μέσα από την εμπειρία της Δανάης και θέτει ερωτήματα για την ιατρική πρακτική, τη νομοθεσία και τα δικαιώματα των δοτριών. Το ντοκιμαντέρ εντάσσεται στο Διεθνές Διαγωνιστικό Πρόγραμμα Newcomers και θα προβληθεί την Πέμπτη 12 Μαρτίου στις 21.00 και την Παρασκευή 13 Απριλίου στις 12.30 στην αίθουσα Τζων Κασσαβέτης.

Πώς έγινε η επιλογή του συγκεκριμένου θέματος και πόσο εύκολο ήταν να βρείτε την πρωταγωνίστρια του ντοκιμαντέρ, την Δανάη; Η πρώτα γνωρίσατε την Δανάη και αυτό σας οδήγησε στην επιλογή του θέματος;

Μια γνωστή μου έδωσε ωάρια, έτσι έμαθα για το θέμα. Μάλιστα, με την Ασημίνα (φίλη και μία από τις διευθύντριες φωτογραφίας του ντοκιμαντέρ) είχαμε σκοπό να γίνουμε δότριες μαζί. Οι ορμόνες μας προβλημάτισαν και τελικά δεν το κάναμε. Ένιωσα όμως το ζήτημα αξίζει να ερευνηθεί. Προσπάθησα να κάνω έρευνα, αλλά δεν βρήκα πολλές πληροφορίες online. Έτσι ξεκίνησα να αναζητώ βιώματα ατόμων που είχαν δώσει ωάρια. Η μια ιστορία έφερε την άλλη. Όλ@ ήξεραν τουλάχιστον μία δότρια ωαρίων. Κάποια στιγμή μέσω κοινών γνωστών συνάντησα και τη Δανάη.

Πώς αποφασίζετε τι θα δείξετε στην ταινία και τι όχι, ειδικά όταν πρόκειται για προσωπικές ή ευαίσθητες στιγμές;

Το θέμα είναι από μόνο του πολύ ευαίσθητο, επομένως για να το απεικονίσω πιστά οι ευαίσθητες στιγμές ήταν απαραίτητες. Όμως αφουγκραζόμουν και τη Δανάη. Αν με κάτι δεν ένιωθε άνετα, δεν το τραβούσαμε. Θεωρώ ότι σε όλα τα θέματα ο σεβασμός και η συναίνεση είναι από τα πιο σημαντικά στοιχεία της σχέσης μεταξύ σκηνοθέτη και χαρακτήρα.

Τι σας εντυπωσίασε περισσότερο από την εμπειρία της πρωταγωνίστριας σας;

Με εντυπωσίασε το πόσο άλλαξε το σώμα της Δανάης σε αυτό το χρονικό διάστημα. Σαν μπαλονάκι, κάθε μέρα φούσκωνε ολοένα και περισσότερο. Τα ωάρια είχαν γίνει τεράστια μέχρι την τελευταία εξέταση. Ένιωθα ότι αυτό επηρέαζε και την ψυχολογία της. Είναι λογικό, εδώ μια περίοδος που αντιστοιχεί σε 1-2 ωάρια φέρνει ψυχολογική αναστάτωση. Φαντάσου να κουβαλάς 12 ωάρια!

Υπήρξαν στιγμές που σας έκαναν να επανεξετάσετε τις προσωπικές σας αντιλήψεις για τη δωρεά ωαρίων;

Σίγουρα! Ακόμα θεωρώ καλό σκοπό το να βοηθάς μια γυναίκα να γίνει μητέρα. Ωστόσο παρατηρώντας το βίωμα της Δανάης από κοντά, με έκανε πιο σκεπτική. Δεν είμαι κατά της δωρεάς ωαρίων σαν πράξη αλληλεγγύης, αλλά του τρόπου με τον οποίο γίνεται. Αυτό που ορίζει ο νόμος ως “αποζημίωση” αντιμετωπίζεται ως αμοιβή, τόσο από την πλευρά των δοτριών, όσο και από την πλευρά των γιατρών. Δημιουργείται λοιπόν μια καθαρά εργασιακή σχέση, όπου η παραγωγή των ωαρίων μοιάζει να είναι πιο σημαντική από την υγεία των σωμάτων που εμπλέκονται.

Δείτε εδώ το τρέιλερ:

Υπάρχουν νομικές ή ηθικές πτυχές της δωρεάς ωαρίων που σας φαίνονται υποτιμημένες ή παρανοημένες;

Η νομοθεσία στην Ελλάδα είναι πολύ χαλαρή όσον αφορά τη δωρεά ωαρίων. Πιστεύω ότι θα έπρεπε ο νόμος να προβλέπει την παρακολούθηση της δότριας και μετά τη δωρεά, καθώς τότε μοιάζουν να εμφανίζονται και οι περισσότερες δυσκολίες. Η ψυχολογική υποστήρiξη είναι επίσης απαραίτητη, αφού οι ορμόνες επηρεάζουν την ψυχολογία. Τέλος σε περίπτωση που συμβεί κάποιο παραβιαστικό περιστατικό θα έπρεπε να υπάρχει νομική προστασία για τη δότρια. Ως προς το ηθικό κομμάτι προσωπικά δεν θεωρώ ανήθικο ούτε να δίνει ένα άτομο ωάρια, ούτε να κάνει εξωσωματική. Όμως αυτή η συζήτηση ακόμα υπάρχει. Ενώ η ηθική των εμπλεκόμενων γιατρών (κυρίως αντρών) δεν συζητιέται. Θα ήταν όμορφο να αφήσουμε το κάθε άτομο να κάνει ό,τι θέλει με το σώμα του και να αρχίσουμε να εξετάζουμε περισσότερο το πλαίσιο της γυναικολογικής ιατρικής βιομηχανίας και τις ανισότητες που προκύπτουν μέσα σε αυτό.

Τι θα θέλατε να μάθουν οι θεατές μετά την προβολή του ντοκιμαντέρ σας;

Θα ήθελα τα άτομα που δίνουν ωάρια να αποκτήσουν μεγαλύτερη ορατότητα μέσα από το ντοκιμαντέρ. Ίσως αυτό να είναι το πρώτο βήμα για να αποκτήσουν και περισσότερα δικαιώματα.

Ποιες στιγμές ή σκηνές θεωρείτε πιο δυνατές στην ταινία σας και γιατί;

Μια από τις αγαπημένες μου είναι ο μονόλογος του Ody Icons ενώ η Δανάη κάνει ένεση στη σκηνή του θεάτρου. Πρόκειται για δύο σκηνές που γυρίστηκαν διαφορετικό χρόνο. Περπατούσαμε με τη Δανάη στο Ρεξ, η ώρα πλησίαζε για να κάνει την ένεσή της και ψάχναμε πού θα την τραβήξουμε. Όταν είδα αυτή την άδεια σκηνή ενθουσιάστηκα. Τότε δεν είχα ακούσει ακόμα τον μονόλογο του Ody, που ευτυχώς κινηματογραφήθηκε για το αρχείο των φοιτητών της Σχολής Σταυράκου. Ήταν κομμάτι μιας παράστασης που δεν μπορούσα να πάω και ευτυχώς ήταν εκεί τα παιδιά από τη Σταυράκου και τη τράβηξαν. Δοκιμάσαμε να παντρέψουμε αυτές τις δύο σκηνές στο μοντάζ, υπό τη μουσική του DJ Asterix, και το αποτέλεσμα είναι πολύ δυνατό. Μια ακόμη αγαπημένη στιγμή είναι όταν συζητάμε με τη Δανάη τι θα κάνει τα χρήματα της δωρεάς. Μιλάμε τόσο φυσικά και αφιλτράριστα, καθώς γυρίστηκε σε μια χρονική περίοδο που είχαμε αναπτύξει μεγάλη οικειότητα. Έχει κάτι βαθιά ανθρώπινο αυτός ο διάλογος, όπως και ο μονόλογος του Ody, είναι σαν να μιλούν για όλα μας.

Υπάρχει κάτι που θα θέλατε να αλλάξετε ή να προσθέσετε αν ξανακοιτάζατε το ντοκιμαντέρ;

Με μεγάλη μου χαρά όχι! Δουλέψαμε τόσο μεθοδικά με όλους τους συντελεστές, πήρε πολύ αγάπη αυτή η ταινία. Στο μοντάζ για παράδειγμα εξαντλήσαμε κάθε πιθανό σενάριο, όσο κουρασμένοι κι αν ήμασταν στο τέλος, για όποιο πλάνο ή όποια σκηνή είχαμε τη παραμικρή αμφιβολία το εξερευνούσαμε. Είμαι πολύ περήφανη για αυτό που φτιάξαμε, δεν θα άλλαζα ούτε δευτερόλεπτο.