«Φύλα – μορφές και διαμορφώσεις»: Από το θεραπευτικό δωμάτιο στους θεσμούς (ΦΩΤΟ – VIDEO)

Από το θεραπευτικό δωμάτιο έως τη σχολική αίθουσα, η χτεσινή βιβλιοπαρουσίαση της δρ Πάρβης Πάλμου έδειξε πόσο διαφορετικά μπορούν να εννοηθούν οι λέξεις «φροντίδα», «προστασία» και «συμπερίληψη», ανάλογα με το ποιος τις επικαλείται και προς ποιον σκοπό. Η συγγραφέας, ο ψυχίατρος και ψυχοθεραπευτής Σταύρος Μπουφίδης, η ομότιμη καθηγήτρια του ΑΠΘ Δήμητρα Κογκίδου και η ψυχοθεραπεύτρια Μαρία-Χριστίνα Σμυρναίου μίλησαν για το φύλο, την επιβεβαιωτική φροντίδα και το σημείο όπου η θεραπεία παύει να φροντίζει και αρχίζει να πειθαρχεί.

Το Sfentona Cafe Art στην Άνω Πόλη γέμισε το βράδυ της Πέμπτης 24 Σεπτεμβρίου για ένα βιβλίο που αξίζει να συζητηθεί και σίγουρα να διαβαστεί από ειδικούς και μη. Το πόνημα «Φύλα – μορφές και διαμορφώσεις» (εκδ. Αγγελάκη) της δρ Πάρβης Πάλμου έφερε στο ίδιο τραπέζι την ψυχοθεραπεία, το σχολείο, την οικογένεια, την πολιτική, επιχειρώντας να προσεγγίσει διεπιστημονικά το ερώτημα ποιος εξακολουθεί να αποφασίζει ποια ανθρώπινη ταυτότητα θεωρείται «φυσιολογική».

Το κοινό παρακολούθησε με αμείωτο ενδιαφέρον τη συζήτηση, στην οποία συμμετείχαν ο έμπειρος ψυχίατρος και ψυχοθεραπευτής Σταύρος Μπουφίδης, μέλος της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και υπεύθυνος θεμάτων υγείας του Σωματείου Υποστήριξης Διεμφυλικών, η ομότιμη καθηγήτρια του ΑΠΘ Δήμητρα Κογκίδου, με πολυετές έργο πάνω στο φύλο, την ισότητα και την εκπαίδευση, και η Μαρία-Χριστίνα Σμυρναίου, σύμβουλος ψυχικής υγείας με ειδίκευση στην επιβεβαιωτική φροντίδα φύλου και μέλος της επιστημονικής επιτροπής του ΣΥΔ. Η συγγραφέας Πάρβη Πάλμου είναι Gestalt θεραπεύτρια, εκπαιδεύτρια και ερευνήτρια με πολυετή εμπειρία στην LGBTQI+ επιβεβαιωτική ψυχοθεραπεία και στη θεραπευτική εργασία με τρανς, ίντερσεξ και μη δυαδικά πρόσωπα.

Ζήτημα δεοντολογίας

Ο κ. Μπουφίδης μπήκε κατευθείαν στον πυρήνα της συζήτησης, φέρνοντας στο επίκεντρο την ευθύνη των επαγγελματιών ψυχικής υγείας. «Η ίση μεταχείριση δεν μπορεί να επαφίεται στην προσωπική ευαισθησία ή στην καλή πρόθεση κάθε θεραπευτή. Αποτελεί ζήτημα δεοντολογίας και επιστημονικής υποχρέωσης», τόνισε χαρακτηριστικά. Ποιο είναι, άραγε, το όριο που υπάρχει ανάμεσα στη φροντίδα και στην κακοποίηση;

Ο έμπειρος ψυχίατρος μίλησε για τον κίνδυνο η ψυχοθεραπεία να μετατραπεί σε μηχανισμό συμμόρφωσης, σε έναν χώρο όπου ο άνθρωπος καλείται να προσαρμοστεί στις κοινωνικές προσδοκίες αντί να ακουστεί.

«Η ψυχοθεραπεία δεν υπάρχει για να συμμαζέψει τον άνθρωπο, να τον βάλει σε όρια, σε διάφορα δωμάτια και κουτιά, ώστε να μπορέσει να χωρέσει τον φόβο της κοινωνίας», ανέφερε. «Υπάρχει για να βοηθά να σταθεί, να αναπνεύσει, να δημιουργήσει και να αποκτήσει γλώσσα, σχέση, σώμα».

Στάθηκε ιδιαίτερα στη διάκριση ανάμεσα στην ελεύθερη κλινική διερεύνηση και σε μια θεραπευτική διαδικασία που ξεκινά θεωρώντας ύποπτη την ταυτότητα του προσώπου. «Η ψυχοθεραπεία οφείλει να διερευνά το άγχος, το τραύμα, την επιθυμία, τη σχέση με το σώμα, την οικογένεια και την κοινωνία. Το πρόβλημα αρχίζει όταν πίσω από κάθε τρανς ταυτότητα αναζητείται υποχρεωτικά μια αιτία που θα την ακυρώσει. Μια οικογενειακή δυσλειτουργία, ίσως, ο αυτισμός, η ανορεξία, το διαδίκτυο. Εκεί η θεραπεία πια παύει να ακούει. Ο θεραπευτής γίνεται ανακριτής. Δεν λειτουργεί ως φροντίδα. Λειτουργεί ως επιτήρηση» υπογράμμισε χαρακτηριστκικά.

«Το θέμα είναι να κάνουμε το παιδί μη τρανς»

Η Πάρβη Πάλμου τοποθέτησε το βιβλίο μέσα στο σημερινό πολιτικό περιβάλλον, όπου ο αυτοπροσδιορισμός και η επιβεβαιωτική φροντίδα βρίσκονται στο επίκεντρο μιας διεθνούς αντιμεταρρύθμισης γύρω από τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα.

Μίλησε για τη ρητορική της «προστασίας του παιδιού», αντιπαραβάλλοντας τους περιορισμούς που επιβάλλονται στην πρόσβαση τρανς προσώπων στη φροντίδα με τις κανονικοποιητικές επεμβάσεις που έχουν υποστεί ίντερσεξ παιδιά.

Η συγγραφέας ήταν ιδιαίτερα αυστηρή απέναντι στην καθυστερημένη αντίδραση μέρους της ψυχοθεραπευτικής κοινότητας στις θεραπείες μεταστροφής. «Οι ψυχοθεραπευτικοί σύλλογοι μιλάνε για τα πάντα, εκτός από τα βασανιστήρια που συντελούνται στην ίδια την ψυχοθεραπεία. Εγώ αυτό το θεωρώ επικίνδυνο και το θεωρώ και συνενοχή αυτή τη στιγμή», δήλωσε χωρίς αντιπερισπασμούς.

Η αύξηση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων επιβεβαιωτικής ψυχοθεραπείας δεν την καθησυχάζει από μόνη της. «Θέλω να γίνουν σε βάθος, θέλω να μπορέσουν αυτά τα προγράμματα να υποστηρίξουν πραγματικά ΛΟΑΤΚΙ πρόσωπα», τόνισε.

Πριν από το θεραπευτικό δωμάτιο

Η Δήμητρα Κογκίδου έστρεψε τη συζήτηση σε όσα έχουν ήδη συμβεί πριν φτάσει ένας άνθρωπος στη θεραπεία. Η οικογένεια, το σχολείο, η γλώσσα, τα βιβλία και οι καθημερινές παρατηρήσεις διδάσκουν από νωρίς ποιες ταυτότητες αναγνωρίζονται χωρίς εξηγήσεις και ποιες πρέπει διαρκώς να αποδεικνύουν τη νομιμότητά τους.

«Το κοινωνικό μήνυμα “δεν επιτρέπεται να είσαι έτσι” μπορεί να μετατραπεί σε “δεν πρέπει να είμαι έτσι” και, ακόμη βαθύτερα, σε “κάτι δεν πάει καλά με μένα”. Γιατί ζητάμε τόσο συχνά από τα ΛΟΑΤΚΙ πρόσωπα να γίνουν περισσότερο ανθεκτικά και όχι από τους θεσμούς να πάψουν να τραυματίζουν;» αναρωτήθηκε η κα Κογκίδου.

Το σχολείο, για την ίδια, δεν αρκεί, απλώς, να στέλνει στον ψυχολόγο το παιδί που υφίσταται ομοφοβικό ή τρανσφοβικό εκφοβισμό. Οφείλει να εξετάζει την κουλτούρα που επιτρέπει τον εκφοβισμό. Αντίστοιχα, τα πανεπιστήμια και οι δημόσιες υπηρεσίες δεν μπορούν να ζητούν από τα τρανς πρόσωπα να αναπτύσσουν διαρκώς στρατηγικές επιβίωσης απέναντι σε πρακτικές που οι ίδιοι οι θεσμοί παράγουν.

«Δεν αρκεί τελικά να θεραπεύουμε καλύτερα όσους και όσες πληγώνονται επειδή δεν χωρούν στην κανονικότητα», κατέληξε η καθηγήτρια του ΑΠΘ. «Χρειάζεται να αλλάξουμε την κανονικότητα που μας πληγώνει».