Ένα βιβλίο για την τέχνη του δημόσιου λόγου από τον Γ. Βουλγαράκη

Ο δημόσιος λόγος ως πεδίο που απαιτεί γνώση, δομή, προετοιμασία και επίγνωση του ακροατηρίου αναλύεται σε βάθος στο βιβλίο του πρώην Υπουργού, πανεπιστημιακού και συγγραφέα Γιώργου Βουλγαράκη, «Η Τέχνη του Δημόσιου Λόγου», το οποίο μόλις κυκλοφόρησε.

Πρόκειται για μια μελέτη για τη ρητορική, την πειθώ και την τεχνική της δημόσιας παρουσίας, που συνδυάζει επιστημονική γνώση, πρακτικές τεχνικές αλλά και βιωματική εμπειρία από την πολιτική. Το βιβλίο παρουσιάστηκε το απόγευμα του Σαββάτου 9 Μαΐου, στην αίθ. Διονύσης Σαββόπουλος, στο πλαίσιο της 22ης Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης.

22η ΔΕΒΘ: Ο Γιώργος Βουλγαράκης παρουσίασε το νέο του βιβλίο (ΦΩΤΟ-VIDEO)

Εμβληματικές ομιλίες προς ανάλυση

Ο πρώην υπουργός, πανεπιστημιακός και συγγραφέας μίλησε στην παρουσίαση για τον δημόσιο λόγο ως δεξιότητα που μπορεί να διδαχθεί, να καλλιεργηθεί και να βελτιωθεί. Κεντρική θέση στη συζήτηση είχε η αριστοτελική τριάδα της ρητορικής: ήθος, πάθος, λόγος. Όπως εξήγησε, με το ήθος εννοείται η αξιοπιστία του ομιλητή, με το πάθος η συμμετοχή του σε αυτό που λέει και με τον λόγο η λογική διάρθρωση των επιχειρημάτων. Μέσα από αυτή την τριάδα αναλύει στο βιβλίο του εμβληματικές ομιλίες, επιχειρώντας να δείξει όχι μόνο τι ειπώθηκε, αλλά γιατί ορισμένοι λόγοι έμειναν στη συλλογική μνήμη.

Αναφερόμενος στον Martin Luther King, στάθηκε στο πώς ένα πρόσωπο γίνεται ιστορικό επειδή κατορθώνει να εκφράσει ένα αίτημα που προϋπάρχει στην κοινωνία, αλλά δεν έχει ακόμη βρει την καθαρή του διατύπωση. «Το περιεχόμενο αναδεικνύει το πρόσωπο, το οποίο στη συνέχεια προσδίδει νέο περιεχόμενο σε αυτό το οποίο γράφει», τόνισε, περιγράφοντας τη σχέση ανάμεσα στον ομιλητή και στον λόγο του ως αμφίδρομη. Από τη μία το πρόσωπο δίνει βάρος στην ομιλία, από την άλλη η ομιλία συμβάλλει στην ιστορική σημασία του προσώπου.

Από τα παραδείγματα που ανέφερε, ξεχώρισε την παρουσίαση του iPhone από τον Steve Jobs ως μία από τις πιο επιδραστικές εμπορικές ομιλίες. Ο Jobs, σύμφωνα με τον ίδιο, έχτισε μια αφήγηση, ξεκινώντας από τρεις διαφορετικές τεχνολογίες —το ραδιόφωνο, τη φωτογραφική μηχανή, το διαδίκτυο— για να αποκαλύψει στο τέλος ότι όλα συγκεντρώνονταν σε μία νέα συσκευή. Με αυτόν τον τρόπο, μια επιχειρηματική παρουσίαση μετατράπηκε σε υπόδειγμα πειθούς και επικοινωνιακής οικονομίας.

Στο πολιτικό πεδίο, ο Βουλγαράκης αναφέρθηκε σε ομιλίες που άλλαξαν συσχετισμούς ή διαμόρφωσαν εικόνες ηγεσίας. Στάθηκε, μεταξύ άλλων, στον Κώστα Σημίτη και στη φράση «είμαι πρωθυπουργός και πρόεδρος ή τίποτα», την οποία περιέγραψε ως παράδειγμα λόγου που έθεσε το ακροατήριο μπροστά σε ένα σαφές πολιτικό δίλημμα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η αναφορά στον Ξενοφώντα Ζολώτα, ο οποίος, μιλώντας σε διεθνές ακροατήριο, χρησιμοποίησε αγγλική σύνταξη με ελληνικές λέξεις, κατορθώνοντας να τραβήξει την προσοχή σε μια χώρα που τότε προσπαθούσε ακόμη να σταθεί στον μεταπολεμικό οικονομικό χάρτη. Για τον Γιώργο Βουλγαράκη, το παράδειγμα δείχνει πώς ένας λόγος μπορεί να λειτουργήσει πέρα από την πληροφορία: να προκαλέσει εντύπωση, να ενεργοποιήσει συμβολισμούς, και τελικά να μείνει στην Ιστορία.

Ο ίδιος συνέδεσε τη δημόσια ομιλία και με την εκπαίδευση. Ανέφερε χαρακτηριστικά πως στις Ηνωμένες Πολιτείες η τεχνική του δημόσιου λόγου διδάσκεται στα πανεπιστήμια, ενώ στην Ελλάδα παραμένει σε μεγάλο βαθμό έξω από τη συστηματική εκπαίδευση. Το πρόβλημα, όπως το έθεσε, δεν αφορά μόνο τους πολιτικούς ή τους επαγγελματίες της επικοινωνίας. Αφορά τους εκπαιδευτικούς, τους δημοσιογράφους, τους φοιτητές, κάθε άνθρωπο που καλείται να μεταδώσει μια ιδέα σε άλλους.

Στην παρουσίαση επισημάνθηκε και η χρησιμότητα του βιβλίου για όσους εκτίθενται συστηματικά στον δημόσιο λόγο — πολιτικούς, δημοσιογράφους, εκπαιδευτικούς, επαγγελματίες της επικοινωνίας, αλλά και κάθε άνθρωπο που καλείται να μιλήσει δημόσια με σαφήνεια και πειστικότητα. Ο πρόεδρος της ΠΟΕΣΥ και καθηγητής Δημοσιογραφίας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Σωτήρης Τριανταφύλλου, χαρακτήρισε το βιβλίο ιδιαίτερα χρήσιμο για τους δημοσιογράφους, τόσο ως προς το πώς μιλούν όσο και ως προς το πώς στέκονται στον δημόσιο χώρο.

Το βιβλίο περιλαμβάνει επιστημονική τεκμηρίωση, εκτεταμένη βιβλιογραφία, αγγίζοντας ακόμη και ζητήματα χρήσης Τεχνητής Νοημοσύνης, ενώ, σύμφωνα με τον συγγραφέα του, είναι πολιτικά ουδέτερο, με την έννοια ότι κρατά ίσες αποστάσεις και δεν περιλαμβάνει πολιτικές ομιλίες πολιτικών που βρίσκονται εν ζωή.