Return Hub: Ελλάδα και ακόμη τέσσερις χώρες της ΕΕ συμφωνούν για κέντρο επιστροφής μεταναστών εκτός Ευρώπης

Return Hub: Ελλάδα και ακόμη τέσσερις χώρες της ΕΕ συμφωνούν για κέντρο επιστροφής μεταναστών εκτός Ευρώπης
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΡΑΠΑΝΗΣ/ EUROKINISSI

Στη δημιουργία του πρώτου «κέντρου επιστροφής» μεταναστών εκτός των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης προχωρούν πέντε ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, με τη Ρουάντα να αποτελεί τη χώρα υποδοχής της νέας δομής.

Η συμφωνία μεταξύ της κυβέρνησης του Κιγκάλι και των πέντε κρατών-μελών αναμένεται να ανακοινωθεί σήμερα, Δευτέρα 16 Νοεμβρίου, στο πλαίσιο της Συνόδου για το μεταναστευτικό που πραγματοποιείται στη Βιέννη, έπειτα από πολύμηνες διαπραγματεύσεις.

Στην πρωτοβουλία συμμετέχουν η Ελλάδα, η Γερμανία, η Αυστρία, η Δανία και η Ολλανδία, οι οποίες επιδιώκουν να διαμορφώσουν ένα νέο μοντέλο συνεργασίας με τρίτες χώρες για την υλοποίηση των επιστροφών μεταναστών των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η πιλοτική δομή αναμένεται να ξεκινήσει τη λειτουργία της στα μέσα του 2027, φιλοξενώντας αρχικά περίπου 100 άτομα. Κάθε μία από τις πέντε χώρες θα αναλάβει την αποστολή περίπου 20 μεταναστών στη Ρουάντα.

Πώς θα λειτουργεί το κέντρο επιστροφής στη Ρουάντα

Το νέο Return Hub δεν θα αποτελεί δομή εξέτασης αιτήσεων ασύλου, ούτε προβλέπεται να λειτουργεί ως κλειστό κέντρο κράτησης.

Αντίθετα, θα φιλοξενεί άτομα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί οριστικά, αφού έχουν εξαντλήσει όλα τα διαθέσιμα ένδικα μέσα και έχει εκδοθεί τελεσίδικη απόφαση επιστροφής.

Στόχος είναι να παραμένουν εκεί προσωρινά, μέχρι να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες διαδικασίες για την επιστροφή τους στις χώρες καταγωγής τους.

Μάλιστα, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η εγκατάσταση στο Κιγκάλι θα αποτελείται από ανοικτές δομές φιλοξενίας. Οι μετανάστες θα λαμβάνουν άδεια παραμονής στη Ρουάντα και θα μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα, με δυνατότητα ένταξης στην τοπική κοινωνία και την αγορά εργασίας.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση διαφοροποιείται από το μοντέλο των κλειστών εγκαταστάσεων κράτησης, καθώς προβλέπει την προσωρινή διαμονή των μεταναστών σε ένα περιβάλλον όπου θα μπορούν να αναπτύξουν δραστηριότητα μέχρι να διευθετηθεί η επιστροφή τους.

Οι αντιδράσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη νομιμότητα

Η προοπτική δημιουργίας κέντρου επιστροφής στη Ρουάντα έχει ήδη προκαλέσει προβληματισμό σε οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και νομικούς παρατηρητές.

Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκονται οι συνθήκες διαβίωσης των μεταναστών, η νομική ευθύνη των ευρωπαϊκών κρατών, αλλά και οι εγγυήσεις προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων όταν η διαχείριση των επιστροφών πραγματοποιείται εκτός της ευρωπαϊκής επικράτειας.

Παράλληλα, επικριτές της πρωτοβουλίας αμφισβητούν την επιλογή της Ρουάντας, επικαλούμενοι το ιστορικό της χώρας σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δημοκρατικών ελευθεριών.

Το ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο προβλέπει ότι η δημιουργία τέτοιων κέντρων σε τρίτες χώρες επιτρέπεται μόνο εφόσον διασφαλίζεται ο σεβασμός των διεθνών προτύπων και των αρχών προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Από την πλευρά τους, οι πέντε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι το σχέδιο θα εφαρμοστεί με πλήρη συμμόρφωση προς το δίκαιο της ΕΕ και τις διεθνείς υποχρεώσεις τους.

Στον σχεδιασμό προβλέπεται, επίσης, συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς, όπως η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) και η Διεθνής Οργάνωση Μετανάστευσης (IOM).

Ωστόσο, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, οι δύο οργανισμοί δεν συμμετέχουν άμεσα στις διαπραγματεύσεις για τις διαδικασίες λειτουργίας του κέντρου, ενώ διατηρούν τη δυνατότητα να αποχωρήσουν εφόσον δεν διασφαλιστούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Ο ρόλος της Ελλάδας και οι διευκρινίσεις Πλεύρη

Ενεργό ρόλο στην προώθηση της πρωτοβουλίας έχει και η Ελλάδα, η οποία συμμετέχει στο λεγόμενο Core Group, μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία.

Κεντρικός στόχος των πέντε χωρών είναι να περάσουν από τις πολιτικές εξαγγελίες σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο συνεργασίας με τρίτες χώρες, ώστε να διευκολυνθεί η διαδικασία επιστροφής όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.

Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, έχει επιχειρήσει να αποσαφηνίσει τη φιλοσοφία των λεγόμενων Return Hubs, τονίζοντας ότι ο όρος δεν συνεπάγεται τη δημιουργία κλειστών δομών κράτησης.

«Δεν μιλάμε για κέντρα με την έννοια ότι κάποιος του οποίου η αίτηση ασύλου απορρίπτεται στέλνεται σε κλειστή εγκατάσταση σε τρίτη χώρα», έχει αναφέρει χαρακτηριστικά.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει η ελληνική πλευρά και στη συμμετοχή διεθνών οργανισμών, οι οποίοι αναμένεται να συνεισφέρουν με τεχνογνωσία και παρουσία στο πεδίο, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση μηχανισμών παρακολούθησης και εγγυήσεων.

Ο Θάνος Πλεύρης έχει ξεκαθαρίσει, πάντως, ότι η συμμετοχή των οργανισμών δεν σημαίνει μεταβίβαση της ευθύνης για την εφαρμογή του σχεδίου.

«Προφανώς, δεν πρόκειται να μεταθέσουμε αυτή την ευθύνη αλλού. Θέλουμε να αξιοποιήσουμε την τεχνογνωσία και την παρουσία διεθνών οργανισμών, αλλά η ευθύνη βαρύνει από κοινού τις πέντε χώρες», έχει τονίσει.

Η πρωτοβουλία για το Return Hub στη Ρουάντα αποτελεί ένα νέο κεφάλαιο στην ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική, με την Ελλάδα να συμμετέχει ενεργά στις εξελίξεις. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να αποσαφηνιστούν οι λεπτομέρειες εφαρμογής του σχεδίου, οι εγγυήσεις για τα δικαιώματα των μεταναστών και ο ακριβής ρόλος των διεθνών οργανισμών.