Ποιος θα μας σώσει από τους λαγοκέφαλους

Νέα επιστημονικά δεδομένα αναδεικνύουν τον καθοριστικό ρόλο της Caretta caretta απέναντι σε ένα από τα πιο επικίνδυνα ξενικά είδη που απειλούν τη Μεσόγειο, με την Κρήτη να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του προβλήματος.

Ο λαγοκέφαλος έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τα θαλάσσια οικοσυστήματα της ανατολικής Μεσογείου, προκαλώντας σοβαρές επιπτώσεις τόσο στη βιοποικιλότητα όσο και στην αλιευτική δραστηριότητα. Η παρουσία του είναι ιδιαίτερα έντονη γύρω από την Κρήτη, όπου οι ψαράδες έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με τις καταστροφές που προκαλεί στα δίχτυα και στα αλιευτικά εργαλεία.

Το συγκεκριμένο ξενικό είδος εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και ευνοήθηκε από την άνοδο της θερμοκρασίας των θαλάσσιων υδάτων, η οποία συνδέεται με την κλιματική αλλαγή. Η συνεχής εξάπλωσή του δημιουργεί ολοένα και μεγαλύτερη ανησυχία, καθώς πρόκειται για ένα ιδιαίτερα τοξικό ψάρι, επικίνδυνο τόσο για τη θαλάσσια ζωή όσο και για τον άνθρωπο.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι επιστήμονες στρέφουν την προσοχή τους σε έναν απρόσμενο σύμμαχο της φύσης. Η θαλάσσια χελώνα Caretta caretta φαίνεται πως αποτελεί τον μοναδικό επιβεβαιωμένο φυσικό θηρευτή των ενήλικων λαγοκέφαλων στις ελληνικές θάλασσες, γεγονός που της προσδίδει σημαντικό ρόλο στον περιορισμό της εξάπλωσης του είδους.

Η ανατομία της χελώνας της επιτρέπει να αντιμετωπίζει χωρίς δυσκολία το τοξικό ψάρι. Το ισχυρό ράμφος της μπορεί να διασπάσει το σώμα του λαγοκέφαλου, ενώ το ανθεκτικό δέρμα και το καβούκι της την προστατεύουν κατά τη διάρκεια της επίθεσης. Παράλληλα, το πεπτικό της σύστημα εμφανίζεται ανθεκτικό στην τετροδοτοξίνη, τη νευροτοξίνη που καθιστά τον λαγοκέφαλο τόσο επικίνδυνο για τα περισσότερα ζώα αλλά και για τον άνθρωπο.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η προστασία της Caretta caretta αποκτά πλέον ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Δεν αφορά μόνο τη διατήρηση ενός εμβληματικού θαλάσσιου είδους, αλλά συνδέεται άμεσα με την ισορροπία των οικοσυστημάτων, την προστασία της αλιείας και, κατ’ επέκταση, την οικονομική δραστηριότητα πολλών παράκτιων περιοχών της χώρας. Κάθε απώλεια θαλάσσιας χελώνας από ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως τα εγκαταλελειμμένα δίχτυα, τα πλαστικά απορρίμματα ή οι συγκρούσεις με σκάφη, μειώνει παράλληλα έναν από τους ελάχιστους φυσικούς μηχανισμούς ελέγχου του πληθυσμού των λαγοκέφαλων.

Ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus) θεωρείται από τους επιστήμονες μία από τις πιο επιτυχημένες βιολογικές εισβολές που έχουν καταγραφεί στη Μεσόγειο. Η ισχυρή τετροδοτοξίνη που περιέχει δεν εξουδετερώνεται ακόμη και μετά το μαγείρεμα και μπορεί να προκαλέσει σοβαρή δηλητηρίαση, παράλυση ή ακόμη και θάνατο σε περίπτωση κατανάλωσης.

Την ίδια στιγμή, τα ιδιαίτερα ισχυρά δόντια του προκαλούν εκτεταμένες ζημιές στα αλιευτικά εργαλεία, ενώ δεν λείπουν και τα περιστατικά τραυματισμών λουόμενων από δαγκώματά του. Η απουσία φυσικών θηρευτών έχει επιτρέψει τους λαγοκέφαλους να εξαπλωθούν με γρήγορους ρυθμούς, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σημαντικό τον ρόλο της Caretta caretta ως φυσικού συμμάχου στην προσπάθεια περιορισμού της παρουσίας του στις ελληνικές θάλασσες.