Διαβατά: από το νεκροταφείο τρένων σε μια νέα αρχή;
Φάνης Ουγγρίνης 
Όσοι έχουμε βρεθεί εκεί, γνωρίζουμε καλά περί τίνος πρόκειται. Στα Διαβατά, ανάμεσα στη ΒΙΠΕΘ και στα διυλιστήρια, στέκονται ακίνητα χιλιάδες σκουριασμένα βαγόνια και μηχανές εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Σπασμένα τζάμια, σκουριά, σάπια ξυλεία, χορταριασμένες ράγες, λίμνες από βρωμόνερα, χώμα μολυσμένο από λιπαντικά, χρησιμοποιημένες σύριγγες: απαράδεκτες εικόνες εγκατάλειψης στις παρυφές του πολεοδομικού συγκροτήματος Θεσσαλονίκης. Για τους κατοίκους της δυτικής πλευράς της πόλης, το τοπίο τούτο δεν είναι απλώς άσχημο. Αποτελεί καθημερινή υπενθύμιση ότι ορισμένες περιοχές υποχρεούνται να κάνουν περισσότερη υπομονή από άλλες.
Στον πρώην δήμο Ιωνίας (νυν καλλικρατικό δήμο Δέλτα), η αστική υποβάθμιση, η ανεργία και η διακίνηση ναρκωτικών δυστυχώς αποτελούν καθεστώς. Επομένως, η ανακοίνωση πως 1.231 παλιά βαγόνια απομακρύνονται από το εθνικό δίκτυο και πάνω από 25.000 τόνοι σκραπ εκποιούνται αποτελεί ασφαλώς θετική εξέλιξη για τους κατοίκους της συγκεκριμένης περιοχής· για τους γείτονες του μεγαλύτερου νεκροταφείου τρένων στην Ελλάδα, και ενός από τα μεγαλύτερα στην Ευρώπη, παρόμοιου του Canfranc στα Πυρηναία. Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι εκτιμήσεις ανεβάζουν τα αδρανοποιημένα οχήματα σε 10.000, διάσπαρτα σε όλη την ελληνική επικράτεια.
Όπως γίνεται αντιληπτό, τα Διαβατά αποτελούν κραυγαλέα περίπτωση ανεπαρκούς κρατικής σοβαρότητας. Η εγκατάλειψη μιας τέτοιας ζώνης επί δεκαετίες προφανώς γεννά πολλά προβλήματα. Περιβαλλοντική επιβάρυνση. Εστίες παραβατικότητας και εγκληματικότητας. Αρπαγές χρήσιμων μετάλλων. Πτώση αξιών γης. Αίσθημα αδικίας για όσους ζουν δίπλα. Με άλλα λόγια, η φθορά δεν περιορίζεται στο ατσάλι και στο ξύλο· εξαπλώνεται στην τοπική κοινότητα.
Σε άλλα κράτη, ανάλογοι χώροι αξιοποιούνται δημιουργικά. Στη Βουδαπέστη, παλιά σιδηροδρομικά συγκροτήματα μετατράπηκαν σε μνημεία βιομηχανικής ιστορίας. Στη Γερμανία, εγκαταλελειμμένες εκτάσεις έγιναν θεματικά πάρκα και πολιτιστικοί χώροι. Στο Βέλγιο, το παλιό υλικό οδηγείται γρήγορα προς εκμεταλλευση, ώστε να αποδοθεί η γη ξανά στις πόλεις. Έξω αντιμετωπίζουν ανάλογες προκλήσεις δυναμικά, ως χρήσιμο πόρο ή ως πρόβλημα προς άμεση επίλυση. Δεν αδρανούν επ’ αόριστον.
Η δυτική πλευρά της πόλης χρειάζεται ακριβώς αυτή τη λογική. Η εξαγγελθείσα απομάκρυνση των βαγονιών είναι ένα πρώτο κρίσιμο βήμα. Ωστόσο, το σημαντικότερο είναι η συνέχεια.
Στο ορατό μέλλον θα απαιτηθεί σχολαστικός έλεγχος και απορρύπανση του εδάφους· όχι πρόχειρο σκούπισμα για φωτογραφίες. Η έκταση θα πρέπει να αποδοθεί στους κατοίκους, με χρήσεις γης που θα προσφέρουν αναψυχή και θέσεις εργασίας: αποθήκες, εργαστήρια, γήπεδα, ασφαλείς πράσινοι χώροι όπου είναι εφικτό. Τέλος, επιβάλλεται η διάσωση όσου σιδηροδρομικού υλικού έχει ιστορική αξία, ώστε να μη χαθεί η μνήμη μέσα στην ανακύκλωση.
Ομολογουμένως, η δυτική Θεσσαλονίκη ακούει πια πολλά καλά νέα, περισσότερα από ποτέ: μετρό, προαστιακός, νοσοκομεία, αναπλάσεις, επενδύσεις logistics, πολυτροπικές συνδέσεις, κοινωνική κατοικία. Στο παρελθόν έμενε με τα λόγια. Κατά συνέπεια, οι κάτοικοί της -δικαίως– είναι επιφυλακτικοί. Δεν ζητούν θαύματα. Ζητούν ισοτιμία. Ζητούν να μην αναπτύσσεται η πόλη με δύο ταχύτητες. Ζητούν τα λόγια να συνοδεύονται από πράξεις.
Τα Διαβατά μπορούν να αποδειχθούν σύμβολο αλλαγής ή ακόμη μία χαμένη ευκαιρία. Η πώληση αυτών των πρώτων 1.231 βαγονιών θα μπορούσε να αποτελέσει μια πολυπόθητη νέα αρχή για τον ταλαιπωρημένο οικισμό.