Χωρίς Αριστερά: νέα Ευρώπη μετά τις ουγγρικές εκλογές;

Παρά τους έξαλλους πανηγυρισμούς στη Βουδαπέστη, το αποτέλεσμα των προχθεσινών εκλογών δεν υπήρξε θρίαμβος του νέου. Υπήρξε ήπια μετατόπιση. Ο Πέτερ Μαγιάρ κέρδισε καθαρά, ο -επιεικώς αμφιλεγόμενος- Βίκτορ Όρμπαν αποχώρησε μετά από δεκαέξι χρόνια, αλλά η πολιτική ισορροπία στη χώρα λίγο μεταβλήθηκε. Περισσότερο άλλαξε διαχειριστή. Και μάλιστα το νέο κοινοβούλιο είναι σχεδόν μονοχρωματικό: χωρίς καθόλου Αριστερά για πρώτη φορά από το 1990.

Με άλλα λόγια, η Ουγγαρία δεν θα γίνει ιδιαίτερα πιο φιλελεύθερη. Ο Μαγιάρ δεν έρχεται από απέναντι. Έρχεται από το ίδιο το Fidesz. Το κόμμα του δεν υπόσχεται ρήξη, αλλά διόρθωση: λογοδοσία, περισσότερη αφοσίωση στην ΕΕ, λιγότερη συνεργασία με το καθεστώς Πούτιν. Από κει και πέρα, δεν αμφισβητεί τον ιδεολογικό πυρήνα της διακυβέρνησης Όρμπαν: στην προεκλογική περίοδο, ο νέος πρωθυπουργός είχε εξίσου σκληρές θέσεις απέναντι στο μεταναστευτικό και στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Επιπλέον, το μήνυμα δεν σταματά στα σύνορα της Ουγγαρίας. Αντιθέτως, αποκτά βαθύτερο νόημα αν διαβαστεί πανευρωπαϊκά. Τουτέστιν, η ουγγρική περίπτωση απλώς δείχνει την ακραία εκδοχή μιας τάσης: έναν πολιτικό ανταγωνισμό χωρίς αριστερό αντίλογο. Συνεπώς, οι ουγγρικές εκλογές είναι ενδεχομένως κρίσιμες διότι κανονικοποιούν, αντί να σοκάρουν.

Η ευρύτερη εικόνα είναι αρκετά κατατοπιστική. Στη Γερμανία, το AfD παραμένει δημοσκοπικά πρώτο. Στη Βρετανία, η πτώση Εργατικών και Συντηρητικών επισκιάζεται από τη εκτόξευση του Reform και του Φάρατζ. Στη Γαλλία, η δυναμική του Εθνικού Μετώπου δεν έχει ανακοπεί εξαιτίας των δικαστικών περιπετειών της Λεπέν· όλα τα προγνωστικά δείχνουν μάχη μεταξύ ακροδεξιάς και κεντροδεξιάς στον δεύτερο γύρο των επόμενων προεδρικών εκλογών. Στην Ιταλία, η Μελόνι κυβερνά με άνεση, ενώ το συνεργαζόμενο Forza Italia δυναμώνει. Στην Ισπανία, το Vox ανεβαίνει σταθερά, το δε Λαϊκό Κόμμα είναι πρώτο.

Αυτή τη στιγμή, το παραδοσιακό πολιτικό κέντρο συρρικνώνεται. Το ριζοσπαστικό δεξιό κίνημα ενισχύεται, κυρίως στην Ανατολική Ευρώπη. Αντίθετα, η γνώριμη Κεντροριστερά πολυδιασπάται, εξαφανίζεται ή επιβιώνει μόνο ως συμπλήρωμα.

Κάποιοι θα σπεύσουν να αποδώσουν το φαινόμενο σε παρεμβάσεις του Αμερικανού προέδρου. Δεκατέσσερις μήνες μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, η επίδρασή του είναι υπαρκτή, αλλά όχι όπως αρχικά φαντάζονταν οι θαυμαστές του. Δεν δημιουργεί ανατρεπτικό κύμα. Δημιουργεί μόνο θόρυβο. Οι ενέργειες του είναι κατά κανόνα αδέξιες, με αποτέλεσμα να αποστασιοποιούνται οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί του· η αξιοπιστία του έχει εξαϋλωθεί. Δηλαδή, η ευρωπαϊκή δεξιά δεν κερδίζει από τον Τραμπ. Κερδίζει παρά τον Τραμπ. Οι βαθύτερες αιτίες της ανόδου της είναι πρωτίστως εγχώριες: ανασφάλεια, ανισότητες λόγω παγκοσμιοποίησης, μεταναστευτικό, δυσπιστία προς τους θεσμούς.

Εκεί ακριβώς αποτυγχάνει η αριστερή εκπροσώπηση: μπροστά στις σύγχρονες προκλήσεις, δεν αρθρώνει πειστικό αφήγημα, ιδίως όσον αφορά τους νέους. Σε κομβικές χώρες, ένα σημαντικό ποσοστό τους επιλέγει δεξιές ή γενικά ακραίες δυνάμεις. Όχι λόγω ιδεών, μα λόγω θυμικού. Λόγω απόρριψης ενός συστήματος που δε δείχνει να τους χωρά. Η σημερινή Κεντροαριστερά δεν χάνει απλώς εκλογές. Χάνει γενιές.

Εξυπακούεται ότι το παιχνίδι δεν έχει ακόμη κριθεί. Στη θέση της υποχωρούσας σοσιαλδημοκρατίας ανελίσσονται σταδιακά οι Πράσινοι. Παράλληλα, στις ευρωεκλογές του 2024 συμμετείχαν με αξιώσεις 13 αριστερά-λαϊκιστικά κόμματα. Στη Φινλανδία μάλιστα, η Αριστερή Συμμαχία ήρθε δεύτερη με 17,3% και τριπλασίασε τις έδρες της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ωστόσο, είναι αμφίβολο αν η θέση αυτή είναι βιώσιμη, τουλάχιστον μεσοπρόθεσμα.

Αντί λοιπόν για εξαίρεση, η Ουγγαρία πολύ πιθανώς αποτελεί προοίμιο ενός πολιτικού μοντέλου όπου η εναλλαγή εξουσίας δεν θα σημαίνει αλλαγή κατεύθυνσης. Ενός πολιτικού μοντέλου χωρίς πραγματικά εναλλακτική κοινωνική πρόταση. Ενός μοντέλου που θα ανακυκλώνεται μέσα στο ίδιο ιδεολογικό φάσμα.

Το γεγονός τούτο είναι προφανώς πρόβλημα για μια κοινοβουλευτική δημοκρατία. Πρόβλημα ουσιαστικό, επειδή όταν ο πολιτικός διάλογος περιορίζεται σε μία μόνο γλώσσα, τότε η κοινωνία χάνει τη δυνατότητα να φανταστεί κάτι διαφορετικό. Και όταν χάνεται αυτή η δυνατότητα, η φθορά παύει να είναι εκλογική· καθίσταται θεσμική.