Προσοχή στο κενό μεταξύ κριτικής και απαξίωσης

Υπάρχει μια σχεδόν αντανακλαστική αντίδραση στον δημόσιο διάλογο, η απαξίωση των πάντων. Κάθε φορά που ολοκληρώνεται ένα έργο, εφαρμόζεται μια αλλαγή ή γίνεται ένα βήμα προς τα εμπρός, εμφανίζεται αμέσως το γνώριμο σχόλιο «ναι, ΑΛΛΑ…»!

Το Μετρό της Θεσσαλονίκης είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. «Ναι, αλλά το περιμέναμε δεκαετίες». Προφανώς η καθυστέρηση υπήρξε τεράστια και η πόλη δικαιολογημένα κουράστηκε από εξαγγελίες, χρονοδιαγράμματα, μουσαμάδες και υποσχέσεις. Όμως, όταν τελικά το Μετρό λειτουργεί, σε τι ακριβώς στοχεύει ως μοναδική επισήμανση το ότι άργησε; Θα ήταν καλύτερα να περιμένουμε άλλα πέντε χρόνια;

Το ίδιο συμβαίνει σχεδόν με κάθε αλλαγή στην κοινωνία. Ξεκινάει κάτι καινούριο; «Σιγά την πρωτοπορία, αλλού υπάρχει εδώ και χρόνια». Ψηφιοποιείται μια υπηρεσία; «Αυτό θα έπρεπε να είναι αυτονόητο». Ολοκληρώνεται ένα έργο; «Έχουμε ακόμη πολύ δρόμο». Δεν λέω, τις περισσότερες φορές όλα αυτά είναι αληθινά. Το πρόβλημα αρχίζει όταν δεν χρησιμοποιούνται για να απαιτήσουμε το επόμενο βήμα, αλλά για να μηδενίσουμε το προηγούμενο!

Και αυτό είναι το ζήτημα που γίνεται πολιτικό. Η κοινωνία μας ασφαλώς δεν χρειάζεται πολίτες που χειροκροτούν κάθε κυβερνητική ενέργεια, χωρίς κριτική. Χρειάζεται πολίτες ενημερωμένους, απαιτητικούς και αυστηρούς, πολίτες που θυμούνται τι υποσχέθηκε κάποιος, πότε το υποσχέθηκε, πόσο καθυστέρησε και αν τελικά απέδωσε. Αλλά και πολίτες που μπορούν να αναγνωρίζουν το αποτέλεσμα όταν αυτό υπάρχει.

Γιατί, αν η αποτυχία χρεώνεται πάντοτε αλλά η επιτυχία θεωρείται «αυτονόητη», αν κάθε λάθος αποτελεί πολιτικό γεγονός αλλά κάθε βελτίωση είναι απλώς «αυτό που όφειλαν να κάνουν», τότε με ποια κριτήρια αξιολογούμε τελικά την πολιτική; Και κάπως έτσι καταλήγουμε στο «όλοι ίδιοι είναι», «τίποτα δεν αλλάζει», «κανείς δεν κάνει τίποτα». Μόνο που όταν κάτι πράγματι αλλάζει, εμείς εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι τίποτα δεν αλλάζει. Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην απαίτηση που λέει «Θετικό αυτό το βήμα, τώρα περιμένω το επόμενο» και την απαξίωση που λέει «Έπρεπε να έχει γίνει ήδη, άρα είναι σαν να μην έγινε».

Δεν χρειάζεται να επιλέξουμε είτε τον πανηγυρισμό είτε τη μόνιμη γκρίνια. Μπορούμε να παραδεχτούμε ότι το Μετρό άργησε υπερβολικά και ταυτόχρονα ότι η λειτουργία του είναι μια σημαντική αλλαγή για τη Θεσσαλονίκη. Μπορούμε να αναγνωρίζουμε μια μεταρρύθμιση, αντί να την μηδενίζουμε, και συγχρόνως να απαιτούμε περισσότερα.

Και αυτό ότι χαμηλώνουμε τον πήχη, ότι βαφτίζουμε κάθε μικρή βελτίωση επιτυχία ή ότι παύουμε να συγκρίνουμε τη χώρα μας με εκεί όπου θα μπορούσε και θα έπρεπε να βρίσκεται. Το ακριβώς αντίθετο. Κρατάμε τον πήχη ψηλά, αλλά δεν μετακινούμε διαρκώς τη γραμμή της αφετηρίας για να καταλήγουμε κάθε φορά στο ίδιο συμπέρασμα, ότι τίποτα δεν είναι αρκετό!

Το «έπρεπε να έχει γίνει νωρίτερα» είναι θεμιτή πολιτική κριτική και το «πρέπει να γίνουν ακόμη περισσότερα» είναι απαραίτητη απαίτηση, αλά κανένα από τα δύο δεν (πρέπει να) αναιρεί ένα βήμα που γίνεται προς την σωστή κατεύθυνση.

Γιατί τελικά ώριμη πολιτική κρίση δεν είναι ούτε να ενθουσιαζόμαστε με τα αυτονόητα ούτε να τα μηδενίζουμε επειδή άργησαν. Είναι να μπορούμε να διακρίνουμε την πρόοδο από τη στασιμότητα, χωρίς να χαμηλώνουμε τις απαιτήσεις μας και, κυρίως, να ξέρουμε σε ποιον χρεώνουμε τη μία και σε ποιον πιστώνουμε την άλλη.