Ιράν: Το επόμενο μέτωπο στη σύγκρουση ΗΠΑ–Κίνας

Οι τελευταίες ημέρες στο Ιράν δεν θυμίζουν απλώς ακόμη έναν κύκλο κοινωνικής έντασης. Θυμίζουν τις στιγμές πριν από μια ιστορική καμπή. Χιλιάδες άνθρωποι στους δρόμους, γενικευμένη αμφισβήτηση του καθεστώτος, πρωτοφανής ένταση ανάμεσα στην κοινωνία και τον κρατικό μηχανισμό και μια εξουσία που, για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, δείχνει να φοβάται πραγματικά. Όμως όποιος βλέπει τις εξελίξεις αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα της εσωτερικής πολιτικής του Ιράν, χάνει τη μεγάλη εικόνα.

Το Ιράν σήμερα δεν είναι απλώς ένα αυταρχικό θεοκρατικό καθεστώς που καταπιέζει τους πολίτες του. Είναι ο κεντρικός γεωπολιτικός κρίκος σε μια παγκόσμια σύγκρουση ισχύος, με βασικούς παίκτες τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Και οι διαδηλώσεις που συγκλονίζουν τη χώρα λειτουργούν ως επιταχυντής εξελίξεων που εδώ και χρόνια προετοιμάζονται στα παρασκήνια.

Γιατί το Ιράν είναι ο «μεγάλος στόχος»

Για την Ουάσιγκτον, το Ιράν αποτελεί διαχρονικά πρόβλημα. Όχι μόνο λόγω του πυρηνικού του προγράμματος, ούτε μόνο λόγω της στήριξης οργανώσεων που οι ΗΠΑ χαρακτηρίζουν τρομοκρατικές. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι το Ιράν έχει εξελιχθεί στον πιο σταθερό και στρατηγικά χρήσιμο σύμμαχο της Κίνας στη Μέση Ανατολή.

Η Κίνα απορροφά τη συντριπτική πλειονότητα των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, παρακάμπτοντας κυρώσεις και δημιουργώντας μια ενεργειακή εξάρτηση που θωρακίζει το Πεκίνο. Η στρατηγική συμφωνία 25 ετών μεταξύ Κίνας και Ιράν δεν αφορά μόνο εμπόριο. Αφορά λιμάνια, υποδομές, στρατιωτική συνεργασία, τεχνολογία και γεωπολιτική πρόσβαση στον Περσικό Κόλπο. Με απλά λόγια: όσο στέκεται το σημερινό ιρανικό καθεστώς, η Κίνα έχει ένα σταθερό προγεφύρωμα στην καρδιά της Μέσης Ανατολής.

Αυτό ακριβώς είναι που οι ΗΠΑ δεν μπορούν να αποδεχτούν.

Οι διαδηλώσεις ως γεωπολιτικό παράθυρο ευκαιρίας

Οι μαζικές εξεγέρσεις των τελευταίων ημερών προσφέρουν στην Ουάσιγκτον κάτι πολύτιμο: ένα αφήγημα. Ένα αφήγημα που συνδυάζει ανθρώπινα δικαιώματα, δημοκρατία και «λαϊκή οργή» με σκληρά γεωπολιτικά συμφέροντα. Δεν είναι η πρώτη φορά που κοινωνικές εξεγέρσεις λειτουργούν ως καταλύτης εξωτερικών παρεμβάσεων ή πιέσεων για αλλαγή καθεστώτος.

Χωρίς να απαιτείται άμεση στρατιωτική εισβολή, οι ΗΠΑ μπορούν να:

• εντείνουν οικονομικές και πολιτικές κυρώσεις,

• στηρίξουν έμμεσα αντικαθεστωτικά κινήματα,

• απονομιμοποιήσουν διεθνώς το καθεστώς,

• και να δημιουργήσουν συνθήκες εσωτερικής κατάρρευσης.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν το Ιράν πιέζεται. Είναι πόσο μακριά μπορεί να φτάσει αυτή η πίεση.

Αν πέσει το Ιράν: Ποιος κερδίζει και ποιος χάνει

Οι κερδισμένοι

Ηνωμένες Πολιτείες

Η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν θα αποτελούσε τεράστια στρατηγική νίκη. Θα αποδυνάμωνε δραστικά την κινεζική παρουσία στη Μέση Ανατολή, θα έθετε υπό έλεγχο έναν από τους μεγαλύτερους ενεργειακούς παίκτες της περιοχής και θα επανέφερε τις ΗΠΑ στο κέντρο των εξελίξεων. Παράλληλα, θα ενίσχυε τη διαπραγματευτική τους θέση απέναντι σε Ρωσία και Κίνα συνολικά.

Ισραήλ

Ένα αποδυναμωμένο ή φιλοδυτικό Ιράν θα σήμαινε δραστική μείωση της απειλής από τη Χεζμπολάχ και άλλους περιφερειακούς συμμάχους της Τεχεράνης. Για το Ισραήλ, η πτώση του ιρανικού καθεστώτος ισοδυναμεί με στρατηγική ανακούφιση.

Σαουδική Αραβία και σουνιτικά καθεστώτα του Κόλπου

Η Τεχεράνη είναι ο βασικός ανταγωνιστής τους. Ένα αδύναμο Ιράν θα άλλαζε τις ισορροπίες υπέρ τους, ενισχύοντας την περιφερειακή τους κυριαρχία.

Δυτικές ενεργειακές αγορές

Ένα Ιράν ενσωματωμένο ξανά στη δυτική οικονομία θα μπορούσε να αναδιατάξει τις παγκόσμιες ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου, μειώνοντας την ενεργειακή εξάρτηση από άλλους «δύσκολους» παίκτες.

Οι χαμένοι

Κίνα

Ο μεγάλος χαμένος. Η απώλεια του Ιράν θα σήμαινε ενεργειακή ανασφάλεια, γεωπολιτική απομόνωση στη Μέση Ανατολή και σοβαρό πλήγμα στο Belt and Road Initiative. Θα ήταν ίσως η πιο ηχηρή ήττα του Πεκίνου εκτός Ασίας.

Ρωσία

Η Μόσχα θα έχανε έναν κρίσιμο σύμμαχο που λειτουργεί ως αντίβαρο στη δυτική επιρροή, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η ίδια βρίσκεται ήδη σε σύγκρουση με τη Δύση.

Το ίδιο το Ιράν (βραχυπρόθεσμα)

Η πτώση ενός καθεστώτος δεν συνεπάγεται αυτόματα σταθερότητα. Υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο χάους, εσωτερικών συγκρούσεων, ακόμη και κρατικού κατακερματισμού. Το σενάριο δημιουργίας ενός πιο «ελέγξιμου» κρατικού μορφώματος –ή πολλών– δεν είναι εκτός γεωπολιτικής φαντασίας.

Η παγκόσμια σταθερότητα

Μια ανεξέλεγκτη κατάρρευση του Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει ντόμινο εξελίξεων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, με απρόβλεπτες συνέπειες.

Το Ιράν ως καθρέφτης της νέας παγκόσμιας σύγκρουσης

Οι διαδηλώσεις στο Ιράν δεν είναι απλώς εσωτερική υπόθεση. Είναι το σημείο όπου συναντώνται κοινωνική οργή, αυταρχική εξουσία και παγκόσμια γεωπολιτική αντιπαράθεση. Αν το Ιράν πέσει, δεν θα πρόκειται μόνο για αλλαγή καθεστώτος. Θα πρόκειται για αλλαγή ισορροπιών σε παγκόσμιο επίπεδο.

Και αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που τα γεγονότα των τελευταίων ημερών παρακολουθούνται με κομμένη την ανάσα – όχι μόνο στην Τεχεράνη, αλλά στην Ουάσιγκτον, στο Πεκίνο και σε κάθε πρωτεύουσα που γνωρίζει πως το Ιράν δεν είναι απλώς μια χώρα. Είναι ένας γεωπολιτικός κόμβος που, αν σπάσει, θα αναδιαμορφώσει τον κόσμο.