Η νέα στρατηγική ασφαλείας των ΗΠΑ, μεταξύ ιδεολογίας και ρεαλισμού

Ήταν αναπόφευκτα τα αρνητικά σχόλια πολλών Ευρωπαίων για τη νέα αμερικανική στρατηγική ασφαλείας, όπως ανακοινώθηκε την Πέμπτη από τον Λευκό Οίκο. Εύλογες οι αντιδράσεις τους, επειδή το κείμενο είναι εξαιρετικά ανατρεπτικό, και άρα επισφαλές για την παγκόσμια τάξη.

Η κυβέρνηση Τραμπ αναπροσαρμόζει “την αμυντική στρατηγική” της Ουάσινγκτον

Τούτων λεχθέντων, υπάρχουν εύστοχες επισημάνσεις στο συνολικό συλλογισμό της νέας στρατηγικής. Πράγματι η ΕΕ βρίσκεται σε φάση παρακμής, ικανής να την υποβιβάσει σε αναξιόπιστο διεθνή παράγοντα· η τεχνολογική και οικονομική υστέρησή μας εν πολλοίς οφείλεται σε ποικίλες εμμονές των Βρυξελλών (χαρακτηριστική η έπαρση του Επιτρόπου Εσωτερικής Αγοράς Τιερί Μπρετόν έναντι των εταιρειών social media). Πράγματι το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να επεκτείνεται επ’ αόριστον προς Ανατολάς διότι απλούστατα αδυνατεί να υποστηρίξει ένα τέτοιο εγχείρημα· αλησμόνητες οι αντιπαραθέσεις μεταξύ μαξιμαλιστών Ανατολικοευρωπαίων και MAGA Αμερικανών για την Ουκρανία. Πράγματι η συνεχής αποβιομηχάνιση της Δύσης την θέτει σε τροχιά υποταγής στην Κίνα· η τωρινή μετριοπάθεια του Πεκίνου δεν είναι… γραμμένη στην πέτρα, και πολλά θα κριθούν στη Νότια Κινεζική Θάλασσα. Τα προβλήματα του σχεδιασμού Τραμπ εντοπίζονται αλλού.

Η νέα στρατηγική δεν είναι αρκούντως αναλυτική. Στις 33 σελίδες της ουσιαστικά αποτυπώνονται διαθέσεις και προτάσεις που κυρίως εκφράζουν τον σημερινό πρόεδρο, το επιτελείο του και τους πιο φανατικούς οπαδούς του. Αυτή τη στιγμή δεν είναι καν βέβαιο το αν αποτελούν μακρόπνοο σχεδιασμό ή πολιτικάντικο τακτικισμό. Το αν θα καταστούν πραγματικά επίσημη πολιτική θα εξαρτηθεί από τις ενδιάμεσες εκλογές του 2026, και φυσικά από τις επόμενες προεδρικές. Εφόσον ο Ντόναλντ Τραμπ καταφέρει να διατηρήσει τον έλεγχο του Κογκρέσου και να έχει διάδοχο κάποιον ομοϊδεάτη του (π.χ. τον Βανς), τότε όντως θα μιλάμε για μια θεμελιώδη μεταβολή στην αμερικανική στάση έναντι των πιο στενών της συμμάχων και εταίρων.

Η νέα στρατηγική εμπεριέχει επίσης θεμελιώδεις αντιφάσεις. Ενώ έμμεσα επαινεί όσα εθνικά κράτη αντιστέκονται στις ντιρεκτίβες των Βρυξελλών, αλλού στιγματίζει το πώς τα εθνικά κράτη παρακωλύουν τις υπερεθνικές επιχειρηματικές συνεργασίες. Ενώ ζητά απόλυτη ελευθερία λόγου στην Ευρώπη, διευκολύνει την ανέλιξη στην εξουσία πολιτικών παρατάξεων που υπόσχονται περιορισμό της ελευθερίας λόγου. Ενώ υποτίθεται ότι αφορά τις επόμενες δεκαετίες, ασχολείται δυσανάλογα πολύ με τον πόλεμο στην Ουκρανία και με αντιπυραυλικούς θόλους. Ενώ επιδιώκει σεμνότητα ως προς την επιβολή δυτικών προτύπων σε τριτοκοσμικά κράτη, δεν επιδεικνύει την ίδια στάση απέναντι στον ευρωπαϊκή οδό κοινωνικής οργάνωσης.

Τέλος, η νέα στρατηγική είναι ιδεολογικά φορτισμένη σε υπερβολικό βαθμό. Σε επίπεδο αρχών, αποκηρύσσει πολλές ενέργειες όχι μόνο του Μπάιντεν και του Ομπάμα, αλλά γενικά όσων προέδρων διαδέχτηκαν τον Ρήγκαν. Η ΕΕ σχεδόν χαρακτηρίζεται παράσιτο, η Κίνα από υποχρεωτικός συνεργάτης καθίσταται εχθρός, η δε Ρωσία από εχθρός αναβαθμίζεται σε απαραίτητο φίλο. Η συνολική… αυτοκρατορική θεώρηση δε συνάδει με τη σημερινή πραγματικότητα: αν και έχουν παραμελήσει τις ένοπλες δυνάμεις τους, εκτός από το εμπόριο οι Ευρωπαίοι είναι οι αδιαφιλονίκητοι συνοδοιπόροι των Αμερικανών και στους πολέμους· βλάπτοντας τη δυτική βιομηχανία, οι Κινέζοι αρνούνται να φρενάρουν την οικονομική τους επέκταση, όμως προσώρας δεν επιδεικνύουν διάθεση στρατιωτικής επέκτασης· οι Ρώσοι θα καταστούν τρίτος ισότιμος παίκτης στο παγκόσμιο γεωπολιτικό πόκερ εάν κατορθώσουν να ελέγξουν πολιτικά την Ευρώπη, όχι ενεργούμενα των ΗΠΑ.

Η ιδεολογική φόρτιση λοιπόν εντοπίζεται στο ότι παραβλέπονται αυτές οι πραγματικότητες. Οι σημερινοί Ρεπουμπλικάνοι περισσότερο εστιάζουν στο πώς το αφήγημα του -συμπεριληπτικού και ανεκτικού- οικουμενισμού αντιμετωπίζεται από τις παραπάνω δυνάμεις, παρά στα ίδια τα γεγονότα. Κοινώς, στο πώς αντιμετωπίζουν την παγκοσμιοποίηση, την κλιματική αλλαγή και τη διάδοση της woke ατζέντας. Επίσης, σύμφωνα με μια κοντόφθαλμη… κτηματομεσιτική λογική, παραβλέπεται η στάση λαών και των ηγεσιών τους απέναντι στο ιστορικό συνεχές· το περιβάλλον Τραμπ κυνικά πιστεύει ότι όλα είναι “ντιλάκια” και τίποτα παραπάνω, μα σφάλλει. Συνεπώς, η νέα στρατηγική ασφαλείας πολύ δύσκολα αποκαλείται υπόδειγμα realpolitik.

Παραταύτα, εφόσον δεν σαμποταριστούν τα εν λόγω σχέδια από καριερίστες του Πενταγώνου και του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, μπορούμε να υποθέσουμε ότι τα επόμενα δύο χρόνια θα είναι επιεικώς απρόβλεπτα. Καλούμαστε λοιπόν να αναλογιστούμε τι σημαίνει για εμάς αυτό το πολυσυζητημένο κείμενο.

Ειδικά όσον αφορά την Ευρώπη, το περιεχόμενο του κειμένου δεν υπήρξε κεραυνός εν αιθρία. Στην Πολωνία, ο Τραμπ στήριξε ανοιχτά τον συντηρητικό ευρωσκεπτικιστή Κάρολ Ναβρότσκι. Στην Ουγγαρία υποστηρίζει σθεναρά τον Βίκτορ Όρμπαν. Η αμερικανική κυβέρνηση και το γερμανικό ακροδεξιό κόμμα AfD εντείνουν τις επαφές τους. Η Ουάσινγκτον φέρεται να έχει δώσει εντολή στους διπλωμάτες της να προωθήσουν αντι-μεταναστευτικές πολιτικές στην ΕΕ. Και φυσικά ας μη ξεχνάμε την κακή χημεία με πλείστους -αν όχι όλους- φιλελεύθερους ηγέτες της Γηραιάς Ηπείρου.

Πάντως η στρατηγική περιλαμβάνει και μια ενδιαφέρουσα αναφορά στους ιδανικούς εταίρους και συμμάχους των ΗΠΑ στο ευρωπαϊκό έδαφος. Εισηγείται “Οικοδόμηση υγιών εθνών στην Κεντρική, Ανατολική και Νότια Ευρώπη μέσω εμπορικών δεσμών, πώλησης όπλων, πολιτικής συνεργασίας και πολιτιστικών και εκπαιδευτικών ανταλλαγών.”

Η εν λόγω αναφορά κάλλιστα μπορεί να συνδεθεί με πρωτοβουλίες προ του 2024. Πρότζεκτ όπως το 3 Seas Initiative, ο διάδρομος IMEC, η συμμαχία 3+1 στην Ανατολική Μεσόγειο και τα δίκτυα αγωγών LNG από το Αιγαίο ως τη Βαλτική δρομολογήθηκαν πολύ πριν την επιστροφή Τραμπ. Άρα ενδεχομένως αποτυπώθηκε ωμά κάτι που ίσως συζητείται από καιρό στα υπερατλαντικά think tanks και περιστασιακά λέγεται από τον Έλον Μασκ: ενδεχομένως η “παλιά” Ευρώπη (όρος του Ράμσφελντ από το 2003) θεωρείται τόσο πολιτικά αναξιόπιστη, που να εξωθεί τις ΗΠΑ σε αναζήτηση άλλων τρόπων διατήρησης της κυριαρχίας τους στην Ευρασία.

Όταν βρήκε τα ζόρικα από ανατολή θυμήθηκε ότι έχει και…νότο #240

Ας θυμηθούμε μερικά ενδεικτικά γεγονότα. Οι Αμερικανοί δεν υπέγραψαν τη συμφωνία του Μινσκ, καθώς την είδαν σαν αδικαιολόγητη σύγκλιση Ρωσίας-Ευρώπης. Ο ίδιος ο Τραμπ στην πρώτη θητεία του καταδίκασε την εξάρτηση της ΕΕ από ρωσικό φυσικό αέριο, με Γερμανούς διπλωμάτες να γελούν ειρωνικά. Η Ένωση επιδεικνύει ανεξήγητη παθητικότητα στο μεταναστευτικό, θέτοντας σε κίνδυνο την ασφάλειά της. Ήταν αναμφίβολα εχθρική η στάση αρκετών ευρωπαϊκών κοινωνιών και κομμάτων έναντι του Ισραήλ την τελευταία διετία. Είναι ξεκάθαρη η υποχωρητικότητα των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών οικονομιών έναντι της Κίνας, ώστε να εξάγονται εκεί πολλά ακριβά προϊόντα τους. Οι Ευρωκράτες χειραγωγούνται συστηματικά από ύποπτα λόμπι και δυναμικές μειοψηφίες. Εκ μέρους των Δυτικοευρωπαίων εκδηλώνεται άρνηση εμπλοκής στα ζητήματα του Ειρηνικού, με -ασταθή- εξαίρεση τους Βρετανούς.

Από τα παραπάνω συνάγεται το εξής: μια τέτοια ενωμένη Ευρώπη είναι άχρηστη στις ΗΠΑ, και ίσως είναι καλύτερα να διαλυθεί. Μάλιστα τα επενδυτικά κεφάλαιά της και οι ποιοτικοί εργαζόμενοί της θα είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για την καταχρεωμένη και αποβιομηχανοποιημένη υπερδύναμη. Ο Τραμπ δεν έχει ηθικούς ενδοιασμούς να αποσπάσει πολλά ευρωπαϊκά assets και να κρατήσει όρθιες μόνο τις χώρες εκείνες που θα τον εξυπηρετούν, στη μέση της ηπείρου και στις μεσογειακές ακτές. Βέβαια και τούτη η “νέα” Ευρώπη επίσης θα χαθεί δημογραφικά εάν δεν αναπτυχθεί οικονομικά, καθώς οι πιο… υγιείς (δηλαδή συντηρητικές) αξίες μικρή σημασία έχουν τελικά.

Φυσικά προκύπτουν άλλα ερωτήματα. Όσον αφορά τους Έλληνες, τι θέση πρόκειται να έχει η Τουρκία; Θα αποκτήσει ολοδική της σφαίρα επιρροής, και αν ναι, πού θα είναι αυτή; Τι θα περιλαμβάνει από τα Βαλκάνια, την Κεντρική Ασία και το Κουρδιστάν; Θα μείνει η Γείτων στον ρόλο που θα της ανατεθεί, ή θα της ανοίξει η όρεξη και θα επιδιώξει αναβίωση του αυτοκρατορικού παρελθόντος της;

Είναι πάρα πολλά τα ζητήματα που ανοίγει η νέα στρατηγική ασφαλείας των ΗΠΑ, και δυστυχώς ρισκάρει να σπείρει ανέμους και να θερίσει θύελλες. Εάν εφαρμοστεί ως έχει θα φέρει έναν κόσμο σκληρότερο, όπου πολλές πρόσφατες μα και παλαιότερες κατακτήσεις θα αποτελέσουν παρελθόν. Εν τούτοις, θα μπορούσε να αποδειχθεί θετική για τη μεσοπρόθεσμη ασφάλεια της Ελλάδας, προσφέροντάς της χρόνο να ξαναβρεί τα πατήματά της.