Γιατί η επόμενη μεγάλη εθνική ευκαιρία της Ελλάδας βρίσκεται στην αποθήκευση ενέργειας

Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, η αποθήκευση, οι ευρωπαϊκές διασυνδέσεις και η δυνατότητα της χώρας να εξελιχθεί σε εξαγωγέα καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας και νέο ενεργειακό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης

Η ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης έχει εισέλθει σε μια νέα περίοδο, κατά την οποία η επιτυχία δεν μετριέται πλέον μόνο με τα μεγαβάτ που εγκαθίστανται σε φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα. Το πραγματικό μέγεθος της πρόκλησης αφορά πλέον την αξιοποίηση της παραγόμενης ενέργειας, τη διατήρηση της σταθερότητας των ηλεκτρικών συστημάτων και τη δημιουργία μιας ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς που θα επιτρέπει στην καθαρή ενέργεια να μετακινείται χωρίς εμπόδια από τις περιοχές υψηλής παραγωγής προς τις περιοχές υψηλής κατανάλωσης.

Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα θέση μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα. Η υψηλή ηλιοφάνεια, το σημαντικό αιολικό δυναμικό, η γεωγραφική θέση στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων και οι μεγάλες επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας δημιουργούν προϋποθέσεις που πριν από μία δεκαετία θα θεωρούνταν ιδιαίτερα φιλόδοξες. Ταυτόχρονα, οι συχνές περικοπές παραγωγής από φωτοβολταϊκά, οι έντονες διακυμάνσεις στις τιμές της χονδρεμπορικής αγοράς και η περιορισμένη δυνατότητα αποθήκευσης αναδεικνύουν ότι η επόμενη φάση της ενεργειακής πολιτικής απαιτεί διαφορετικές προτεραιότητες.

Η δημόσια συζήτηση πολλές φορές περιορίζεται στο ερώτημα εάν χρειάζονται περισσότερες μπαταρίες. Η πραγματικότητα είναι ευρύτερη και συνδέεται με τον συνολικό σχεδιασμό του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος. Η αποθήκευση, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις, τα έξυπνα δίκτυα, η ευέλικτη κατανάλωση και η ανάπτυξη μιας ισχυρής βιομηχανικής πολιτικής αποτελούν κρίκους της ίδιας αλυσίδας, η οποία θα καθορίσει ποια κράτη θα αποκτήσουν στρατηγικό πλεονέκτημα κατά τις επόμενες δεκαετίες.

Η μεγάλη πρόκληση βρίσκεται όταν υπάρχει αφθονία ενέργειας

Η συζήτηση γύρω από τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας για πολλά χρόνια επικεντρωνόταν στην αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος. Σήμερα, η Ελλάδα έχει πετύχει σημαντική πρόοδο και σε αρκετές ημέρες του έτους η παραγωγή από φωτοβολταϊκά και αιολικά καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας.

Αυτή ακριβώς η επιτυχία δημιουργεί μια νέα πρόκληση. Κατά τις ώρες έντονης ηλιοφάνειας, ιδιαίτερα την άνοιξη και το καλοκαίρι, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας υπερβαίνει πολλές φορές τις ανάγκες του συστήματος. Εφόσον η πλεονάζουσα ενέργεια δεν μπορεί να αποθηκευτεί ή να εξαχθεί μέσω των διεθνών διασυνδέσεων, ο διαχειριστής του συστήματος προχωρά σε περιορισμό της παραγωγής από ορισμένες μονάδες ΑΠΕ, ώστε να διατηρηθεί η ευστάθεια του δικτύου.

Το γεγονός αυτό δημιουργεί εύλογους προβληματισμούς, καθώς μια χώρα που επενδύει σημαντικά κεφάλαια στην πράσινη ενέργεια αναγκάζεται ταυτόχρονα να μην αξιοποιεί ένα μέρος της παραγωγής της. Η συγκεκριμένη εικόνα δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα. Εμφανίζεται ήδη σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες με υψηλή διείσδυση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και επιβεβαιώνει ότι η επόμενη μεγάλη επένδυση αφορά την ευφυή διαχείριση της ηλεκτρικής ενέργειας.

Η αποθήκευση αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη νέα αγορά ηλεκτρικής ενέργειας

Οι μεγάλες μονάδες αποθήκευσης με μπαταρίες μπορούν να μετατρέψουν το μεσημεριανό πλεόνασμα ηλεκτρικής ενέργειας σε διαθέσιμη ισχύ κατά τις βραδινές ώρες, όταν η κατανάλωση παραμένει υψηλή και η παραγωγή των φωτοβολταϊκών μηδενίζεται.

Η λειτουργία αυτή έχει πολλαπλά οφέλη. Αυξάνει την αξιοποίηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, περιορίζει την ανάγκη λειτουργίας μονάδων φυσικού αερίου, μειώνει τη μεταβλητότητα των τιμών και ενισχύει τη σταθερότητα του συστήματος.

Παράλληλα, η αποθήκευση δημιουργεί ένα νέο επενδυτικό οικοσύστημα, το οποίο αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία σε ολόκληρη την Ευρώπη. Οι αγορές ηλεκτρικής ενέργειας μετατρέπονται σταδιακά σε αγορές ευελιξίας, όπου ιδιαίτερη αξία αποκτούν οι τεχνολογίες που μπορούν να εξισορροπούν την παραγωγή και τη ζήτηση σε πραγματικό χρόνο.

Η τεχνολογία των μπαταριών καλύπτει κυρίως τις βραχυχρόνιες ανάγκες του συστήματος. Η συνολική στρατηγική περιλαμβάνει επίσης έργα αντλησιοταμίευσης, μελλοντικές εφαρμογές πράσινου υδρογόνου και άλλες μορφές αποθήκευσης που θα επιτρέψουν την αξιοποίηση της πράσινης ενέργειας σε μεγαλύτερους χρονικούς ορίζοντες.

Η ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας μεταβάλλει τον ρόλο της Ελλάδας

Η ηλεκτρική ενέργεια αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία όταν μπορεί να μεταφερθεί γρήγορα προς τις αγορές που τη χρειάζονται. Για τον λόγο αυτό, οι διεθνείς ηλεκτρικές διασυνδέσεις αποτελούν πλέον στρατηγικές υποδομές αντίστοιχης σημασίας με τους μεγάλους αυτοκινητοδρόμους, τα λιμάνια και τα δίκτυα φυσικού αερίου.

Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε βασική πύλη καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας για ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η ενίσχυση των διασυνδέσεων με την Ιταλία, τα Βαλκάνια και τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου μπορεί να δημιουργήσει έναν νέο ενεργειακό διάδρομο, μέσω του οποίου η ελληνική παραγωγή θα τροφοδοτεί ευρωπαϊκές αγορές με αυξανόμενη ζήτηση για πράσινη ηλεκτρική ενέργεια.

Η εμπειρία των τελευταίων ετών αποδεικνύει ότι η συνεργασία μεταξύ των εθνικών αγορών περιορίζει τη μεταβλητότητα των τιμών και ενισχύει την ασφάλεια εφοδιασμού. Κάθε νέα διασύνδεση αυξάνει τη δυνατότητα αξιοποίησης της παραγωγής από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και ενισχύει τη συνολική ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Η προοπτική αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει την απανθρακοποίηση της βιομηχανίας, των μεταφορών και της θέρμανσης. Η ζήτηση για καθαρή ηλεκτρική ενέργεια αναμένεται να αυξάνεται σταθερά, γεγονός που δημιουργεί σημαντικές ευκαιρίες για τις χώρες με υψηλό παραγωγικό δυναμικό.

Η ενέργεια μπορεί να αποτελέσει μοχλό μιας νέας βιομηχανικής πολιτικής

Η στρατηγική σημασία των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας δεν περιορίζεται στην παραγωγή ηλεκτρισμού. Η αφθονία φθηνής πράσινης ενέργειας μπορεί να αποτελέσει το θεμέλιο για μια νέα βιομηχανική πολιτική που θα προσελκύσει επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Η παραγωγή πράσινου υδρογόνου, η δημιουργία συνθετικών καυσίμων, η εγκατάσταση ενεργοβόρων βιομηχανιών με χαμηλό ανθρακικό αποτύπωμα, η ανάπτυξη κέντρων δεδομένων και η επέκταση της ηλεκτροκίνησης συνδέονται άμεσα με τη διαθεσιμότητα ανταγωνιστικής ηλεκτρικής ενέργειας.

Το ενεργειακό κόστος εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες επιλογής επενδυτικού προορισμού. Οι χώρες που θα μπορούν να προσφέρουν σταθερή και οικονομική πρόσβαση σε καθαρή ενέργεια θα διαθέτουν ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτημα στη διεθνή οικονομία.

Η Ελλάδα διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις ώστε να συμμετάσχει ενεργά σε αυτή τη διαδικασία, εφόσον οι ενεργειακές επενδύσεις συνδεθούν με μια συνεκτική βιομηχανική στρατηγική και με πολιτικές που θα ενθαρρύνουν την παραγωγή προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Από την ενεργειακή μετάβαση στην ενεργειακή ισχύ

Η επόμενη δεκαετία θα καθορίσει ποιες χώρες θα αξιοποιήσουν αποτελεσματικά τη νέα ενεργειακή πραγματικότητα. Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα ένα πλεονέκτημα που ελάχιστες ευρωπαϊκές οικονομίες μπορούν να διεκδικήσουν σε αντίστοιχο βαθμό. Η μεγάλη διαθεσιμότητα ηλιακής και αιολικής ενέργειας δημιουργεί τις προϋποθέσεις για έναν νέο αναπτυξιακό κύκλο, ο οποίος μπορεί να επηρεάσει θετικά την παραγωγή, τις εξαγωγές, την απασχόληση και τη γεωπολιτική θέση της χώρας.

Η πλήρης αξιοποίηση αυτής της ευκαιρίας προϋποθέτει ολοκληρωμένο σχεδιασμό. Η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης, η ενίσχυση των διεθνών διασυνδέσεων, ο εκσυγχρονισμός των δικτύων μεταφοράς και διανομής, η ψηφιοποίηση του ενεργειακού συστήματος και η σύνδεση της πράσινης ενέργειας με μια σύγχρονη βιομηχανική πολιτική αποτελούν αλληλένδετες επιλογές που υπηρετούν τον ίδιο στρατηγικό στόχο.

Η συζήτηση γύρω από τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας έχει πλέον υπερβεί τα όρια της περιβαλλοντικής πολιτικής. Αγγίζει τον πυρήνα της οικονομικής ανταγωνιστικότητας, της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και της γεωπολιτικής ισχύος. Η χώρα που θα καταφέρει να αξιοποιήσει αποτελεσματικά την αφθονία της καθαρής ενέργειας θα αποκτήσει ένα διαρκές στρατηγικό πλεονέκτημα μέσα στη νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα. Η Ελλάδα διαθέτει τις φυσικές προϋποθέσεις για να ανήκει σε αυτή την κατηγορία και η επιτυχία θα εξαρτηθεί από την ταχύτητα με την οποία θα ολοκληρώσει τις απαραίτητες υποδομές και θα μετατρέψει την ενεργειακή μετάβαση σε εθνική αναπτυξιακή στρατηγική.