Διακοπές μόνος: Μια εμπειρία που αξίζει να ζήσεις

«Δεν βρήκα παρέα φέτος, οπότε μάλλον δεν θα πάω διακοπές» – Πόσες φορές έχουμε ακούσει ή ακόμη και πει αυτή τη φράση; Σαν να προϋποθέτει η ξεκούραση την παρουσία κάποιου άλλου. Σαν οι όμορφες εμπειρίες να αποκτούν αξία μόνο όταν τις μοιραζόμαστε. Σαν οι διακοπές χωρίς σύντροφο, φίλους ή οικογένεια να αποτελούν μια «δεύτερη επιλογή». Κι όμως, ίσως αυτή η πεποίθηση να μας στερεί πολύ περισσότερα από ένα ταξίδι, ίσως να μας στερεί εμπειρίες, αναμνήσεις και, τελικά, την ίδια τη ζωή.

Τα τελευταία χρόνια, τα solo ταξίδια αποτελούν μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες ταξιδιωτικές τάσεις παγκοσμίως. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι επιλέγουν να ταξιδεύουν μόνοι, είτε επειδή δεν βρήκαν την κατάλληλη παρέα, είτε επειδή το επιθυμούν συνειδητά. Και αυτό να είναι το σημαντικότερο μήνυμα, ότι η ζωή δεν χρειάζεται να μπαίνει σε αναμονή μέχρι να βρεθεί κάποιος να μας συνοδεύσει.

Δυστυχώς, εξακολουθεί να υπάρχει η κοινωνική αντίληψη ότι όποιος ταξιδεύει μόνος είναι αναγκαστικά μοναχικός, έχει απομονωθεί ή δεν κατάφερε να βρει παρέα. Στην πραγματικότητα, όμως, η ψυχολογία μάς δείχνει ότι τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα. Το να επιλέγει κανείς να κάνει διακοπές μόνος δεν αποτελεί ένδειξη αποτυχίας στις σχέσεις ούτε λόγο ντροπής. Αντίθετα, μπορεί να είναι μια πράξη αυτονομίας, προσωπικής φροντίδας και ψυχικής ωριμότητας.

Αξίζει, άλλωστε, να απομυθοποιήσουμε μια βαθιά ριζωμένη κοινωνική πεποίθηση, ότι οι διακοπές αποκτούν αξία μόνο όταν τις μοιραζόμαστε με κάποιον. Οι εμπειρίες δεν χάνουν τη σημασία τους όταν τις ζει κανείς μόνος. Αντίθετα, πολλές φορές αποκτούν διαφορετικό νόημα, καθώς μας δίνουν την ευκαιρία να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας, να ακούσουμε τις πραγματικές μας ανάγκες και να ανακαλύψουμε ότι μπορούμε να αισθανόμαστε πλήρεις χωρίς η χαρά μας να εξαρτάται αποκλειστικά από την παρουσία των άλλων.

Για πολλούς ανθρώπους, ένα μοναχικό ταξίδι σημαίνει ελευθερία. Σημαίνει να ξυπνήσουν χωρίς πρόγραμμα, να περιπλανηθούν χωρίς βιασύνη, να αλλάξουν σχέδια αυθόρμητα, να επισκεφθούν μέρη που πραγματικά τους ενδιαφέρουν και να ακολουθήσουν τον δικό τους ρυθμό. Είναι μια εμπειρία που καλλιεργεί την αυτονομία, ενισχύει την αυτοπεποίθηση και πολλές φορές λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι μπορούμε να απολαμβάνουμε τη ζωή ακόμη κι όταν δεν υπάρχει κάποιος δίπλα μας.

Η επιστημονική βιβλιογραφία υποστηρίζει αυτή την οπτική. Έρευνες δείχνουν ότι ο δημιουργικός χρόνος που επιλέγουμε να περνάμε μόνοι, όταν αποτελεί συνειδητή επιλογή και όχι αναγκαστική απομόνωση, σχετίζεται με μεγαλύτερη αυτογνωσία, καλύτερη συναισθηματική αυτορρύθμιση και αυξημένη ψυχική ανθεκτικότητα. Παράλληλα, η ψυχολόγος Bella DePaulo, η οποία έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος του ερευνητικού της έργου στη μελέτη των ανθρώπων που ζουν ή επιλέγουν να περνούν χρόνο μόνοι, υπογραμμίζει ότι η προσωπική πληρότητα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την ύπαρξη μιας σχέσης ή μιας διαρκούς συντροφιάς.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που ταξιδεύει μόνος το κάνει για τους ίδιους λόγους. Η ίδια επιλογή μπορεί να έχει διαφορετικό ψυχολογικό υπόβαθρο. Για ορισμένους αποτελεί έκφραση ελευθερίας και αυτονομίας. Για άλλους μπορεί να είναι αποτέλεσμα μιας περιόδου ζωής, ενός χωρισμού, μιας απώλειας ή ακόμη και μιας δυσκολίας να εμπιστευτούν τους άλλους. Η εξωτερική εικόνα μπορεί να είναι ίδια, αλλά η εσωτερική πραγματικότητα διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και αυτό δεν είναι κάτι που μπορεί να φανεί μέσα από μία φωτογραφία ή μία ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Εδώ είναι σημαντικό να κάνουμε έναν διαχωρισμό που συχνά παραβλέπεται. Στην καθημερινή ζωή χρησιμοποιούμε τις λέξεις μοναχικότητα και μοναξιά σαν να σημαίνουν το ίδιο. Στην ψυχολογία, όμως, πρόκειται για δύο διαφορετικές εμπειρίες. Η μοναχικότητα μπορεί να είναι μια συνειδητή και δημιουργική επιλογή, ένας χώρος ηρεμίας, ξεκούρασης, αναστοχασμού και επανασύνδεσης με τον εαυτό μας. Η μοναξιά, αντίθετα, είναι το επώδυνο συναίσθημα της συναισθηματικής αποσύνδεσης, το οποίο μπορεί να βιώσει κανείς ακόμη και όταν περιβάλλεται από ανθρώπους. Επομένως, το να επιλέξει κάποιος να κάνει διακοπές μόνος δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αισθάνεται μόνος.

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που επιστρέφουν από διακοπές γεμάτες παρέες αισθανόμενοι περισσότερο μόνοι από πριν, ενώ άλλοι ολοκληρώνουν ένα μοναχικό ταξίδι νιώθοντας βαθύτερη σύνδεση με τον εαυτό τους. Η παρουσία των άλλων δεν αποτελεί από μόνη της αντίδοτο στη μοναξιά, όπως και η απουσία τους δεν σημαίνει απαραίτητα ψυχική απομόνωση.

Οι διακοπές έχουν και μία ακόμη ιδιαίτερη ψυχολογική διάσταση. Όταν απομακρυνόμαστε από την εργασία, τις υποχρεώσεις και τον γρήγορο ρυθμό της καθημερινότητας, μειώνονται οι περισπασμοί που κρατούν διαρκώς απασχολημένο το μυαλό μας. Τότε αναδύονται σκέψεις, συναισθήματα και ερωτήματα που μέσα στη ρουτίνα δύσκολα βρίσκουν χώρο να εκφραστούν. Για κάποιους αυτή η συνάντηση με τον εαυτό τους είναι λυτρωτική, ενώ για άλλους μπορεί να είναι αρχικά δύσκολη. Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, αποτελεί μια πολύτιμη ευκαιρία αυτογνωσίας.

Ίσως αυτός να είναι και ένας από τους λόγους που αρκετοί άνθρωποι διστάζουν να ταξιδέψουν μόνοι. Όχι επειδή δεν μπορούν να οργανώσουν ένα ταξίδι, αλλά επειδή φοβούνται τη συνάντηση με τις ίδιες τους τις σκέψεις. Κι όμως, η ικανότητα να μένουμε για λίγο μόνοι με τον εαυτό μας αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ενδείξεις συναισθηματικής ωριμότητας. Δεν σημαίνει ότι δεν χρειαζόμαστε τους άλλους, σημαίνει ότι μπορούμε να απολαμβάνουμε την παρουσία τους χωρίς να εξαρτάται από αυτήν η αίσθηση πληρότητας.

Η θεωρία της προσκόλλησης, όπως διαμορφώθηκε από τον John Bowlby και εξελίχθηκε μέσα από το έργο της Mary Ainsworth και μεταγενέστερων ερευνητών, μας υπενθυμίζει ότι οι ασφαλείς σχέσεις δεν αναιρούν την ανάγκη για προσωπικό χώρο. Αντίθετα, οι άνθρωποι με ασφαλή προσκόλληση είναι συνήθως εκείνοι που μπορούν να απολαμβάνουν τόσο τη συντροφικότητα όσο και τον χρόνο με τον εαυτό τους, χωρίς να αισθάνονται ότι η αξία τους εξαρτάται από τη διαρκή παρουσία κάποιου άλλου.

Αν σκέφτεστε να κάνετε διακοπές μόνοι, ίσως αξίζει να αναρωτηθείτε:

• Αναβάλλω αυτό το ταξίδι επειδή φοβάμαι τι θα σκεφτούν οι άλλοι;
• Περιμένω να βρεθεί η «τέλεια» παρέα για να επιτρέψω στον εαυτό μου να ζήσει όσα επιθυμεί;
• Νιώθω ότι μπορώ να απολαύσω τη συντροφιά του εαυτού μου;
• Αν τελικά αποφασίσω να ταξιδέψω μόνος, τι θα μπορούσα να ανακαλύψω για εμένα μέσα από αυτή την εμπειρία;

Οι απαντήσεις δεν είναι σωστές ή λανθασμένες. Είναι, όμως, ένας όμορφος τρόπος να κατανοήσουμε καλύτερα τις ανάγκες, τις επιθυμίες και τα προσωπικά μας κίνητρα.

Οι διακοπές δεν είναι προνόμιο όσων βρίσκονται σε σχέση ή διαθέτουν μεγάλη παρέα. Είναι μια ανάγκη, μια μορφή φροντίδας και μια υπενθύμιση ότι η ζωή συνεχίζεται, ακόμη κι όταν οι συνθήκες δεν είναι ιδανικές. Αν περιμένουμε πάντα τον κατάλληλο άνθρωπο, την κατάλληλη στιγμή ή την τέλεια συγκυρία, υπάρχει ο κίνδυνος να αφήσουμε πολλές όμορφες εμπειρίες να περάσουν ανεκμετάλλευτες.

Ίσως, λοιπόν, το σημαντικότερο ταξίδι να μην είναι εκείνο που κάνουμε προς έναν νέο προορισμό, αλλά εκείνο που μας φέρνει πιο κοντά στον εαυτό μας. Και αν αυτό το ταξίδι ξεκινήσει μόνοι, δεν σημαίνει ότι είμαστε μόνοι στη ζωή. Μπορεί απλώς να σημαίνει ότι μάθαμε να μην την αναβάλλουμε!

Κυριακή Λέντζιου

Κλινική Ψυχολόγος BSc, MSc, PhD© – Ψυχοθεραπεύτρια

Κλινική Υπνοθεραπεύτρια – Τραυματοθεραπεύτρια EMDR

Επιστημονική υπεύθυνη TherapiaMind Institute – Ινστιτούτο Κλινικής Υπνοθεραπείας & Εφαρμοσμένης Συμβουλευτικής

www.therapiamind.com

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

• Bowlby, J. (1969/1982). Attachment and Loss, Vol. 1: Attachment. Basic Books.
• Cacioppo, J. T., & Patrick, W. (2008). Loneliness: Human Nature and the Need for Social Connection. W. W. Norton & Company.
• DePaulo, B. (2017). Singled Out: How Singles Are Stereotyped, Stigmatized, and Ignored, and Still Live Happily Ever After. St. Martin’s Press.