Από το Montijo στη Θεσσαλονίκη: Πώς η ευρωπαϊκή περιφέρεια επενδύει ουσιαστικά στους νέους της 

Ταξιδεύοντας τον περασμένο Ιούνιο στο Montijo, μια μικρή, ήσυχη πόλη στην ανατολική όχθη του ποταμού Τάγου λίγο έξω από τη Λισαβόνα, η πρώτη μου εντύπωση ήταν αυτή ενός συνηθισμένου επαρχιακού τοπίου.

Τα περισσότερα καταστήματα μαζεμένα στο κέντρο της κωμόπολης, συνήθως άδειοι δρόμοι, χωρίς πολυκοσμία αλλά ταυτόχρονα μία διαρκή κινητικότητα. 

Πίσω από τους ήρεμους ρυθμούς της, όμως, ανακαλύψαμε μια ζωντανή «κυψέλη» νεανικής δράσης. Η αφορμή για το ταξίδι ήταν η συμμετοχή μας στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα Break The Social Chains, μια εμπειρία που εκτός από πολύτιμες προσλαμβάνουσες, μας πρόσφερε κυρίως διορατικότητα. Προσωπικά, μάλλον με έκανε περισσότερο να αναλογιστώ πώς αντιμετωπίζουμε τη δική μας νεολαία, εδώ στη Θεσσαλονίκη. 

Όταν βρεθήκαμε σε εκείνο το προάστιο της Λισαβόνας, γρήγορα καταλάβαμε ότι η συμμετοχή των νέων στα κοινά δεν αντιμετωπίζεται σαν μια τυπική υποχρέωση. Στην πραγματικότητα, τόσο οι νέοι όσο και οι μεγαλύτεροι επενδύουν ουσιαστικά. Βασικά επενδύουν στο μέλλον. Στο Montijo, η τοπική αυτοδιοίκηση σε συνεργασία με – αυτό που συνηθίζουμε να ονομάζουμε – την κοινωνία των πολιτών έχει δημιουργήσει δομές που δίνουν ουσιαστικό χώρο και φωνή στα νέα παιδιά. Κεντρικός καταλύτης σε αυτή τη προσπάθεια είναι φορείς όπως η Omnis Factum Association, μια οργάνωση που δημιουργήθηκε από τους ίδιους τους νέους της περιοχής. Μέσα από το Break The Social Chains, η τοπική νεολαία σε συνεργασία με την κοινότητα του Montijo (Câmara Municipal do Montijo) και τη δική μας INNACT NGO κατάφεραν να συνδέσουν τις ευρωπαϊκές ευκαιρίες με τις πραγματικές ανάγκες της πόλης, δουλεύοντας πάνω στην κοινωνική ένταξη και την αλληλεγγύη, με φόντο τον ψηφιακό γραμματισμό αναδεικνύοντας παράλληλα την επίδραση της παραπληροφόρησης και την ανάγκη για ένα ενιαίο δίκτυο fact–check. 

Επιστρέφοντας, όμως, στην Ελλάδα και παρατηρώντας την κατάσταση στην Θεσσαλονίκη, η αντίθεση στα μάτια μου ήταν δυστυχώς έκδηλη. Παρότι η περιοχή μας σφύζει από δημιουργικό νεανικό πληθυσμό και αξιόλογες πρωτοβουλίες, η δράση συχνά εγκλωβίζεται στον ίδιο της τον εαυτό. Στην περιφέρεια, τα δημοτικά συμβούλια νεολαίας συχνά φαίνεται να μην έχουν καταλάβει ακριβώς τον ρόλο τους, ενώ σπάνια θα βρει κανείς αυτόνομους χώρους που να τους διαχειρίζονται οι ίδιοι οι νέοι. Η εμπλοκή με τα κοινά συχνά περιορίζεται σε ευκαιριακές δράσεις, ενώ η γραφειοκρατία και η άγνοια γύρω από τα ευρωπαϊκά προγράμματα εμποδίζουν τις τοπικές αυτοδιοικήσεις από το να αξιοποιήσουν πολύτιμα εργαλεία. 

Το παράδειγμα του Montijo αποδεικνύει πως μια πόλη της περιφέρειας δεν χρειάζεται να είναι μητρόπολη για να προσφέρει προοπτική στους νέους της, χρειάζεται όμως εμπιστοσύνη, αποκέντρωση και ουσιαστική δικτύωση.  

Για να καταφέρουν οι δήμοι της Θεσσαλονίκης να κρατήσουν τους νέους στον τόπο τους και να τους μετατρέψουν σε ενεργούς πολίτες, οφείλουν να στηρίξουν τους τοπικούς φορείς, να δώσουν χώρο σε αυτόνομες πρωτοβουλίες και να αγκαλιάσουν ευρωπαϊκά προγράμματα που φέρνουν τις γειτονιές μας σε επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο.  

Φεύγοντας από τη Λισαβόνα, συνειδητοποίησα ότι οι «αλυσίδες» της αδράνειας και της αποξένωσης των νέων δεν σπάνε με λόγια, αλλά με πράξεις, υποδομές και ειλικρινή εμπιστοσύνη στη νέα γενιά.