Καρκίνος του πνεύμονα σε μη καπνιστές: Τι δείχνει η περίπτωση του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄

Η διάγνωση αδενοκαρκινώματος του πνεύμονα στον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄, για τον οποίο δεν αναφέρεται γνωστό ιστορικό καπνίσματος, επαναφέρει στο προσκήνιο το γεγονός ότι ο καρκίνος του πνεύμονα δεν αφορά αποκλειστικά τους καπνιστές.

Η νόσος μπορεί να εμφανιστεί και σε ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ, με την κατηγορία αυτή των ασθενών να παρουσιάζει ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον λόγω των διακριτών επιδημιολογικών και μοριακών χαρακτηριστικών της.

Όπως αναφέρουν, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ, οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, δρ. Μαρία Καπαρέλου, παθολόγος-ογκολόγος, και Θάνος Δημόπουλος, καθηγητής Θεραπευτικής, Ογκολογίας και Αιματολογίας, διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής και πρώην πρύτανης του ΕΚΠΑ, ο καρκίνος του πνεύμονα εξακολουθεί να αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου από κακοήθεια παγκοσμίως.

Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για το 2022, καταγράφηκαν περίπου 2,5 εκατομμύρια νέες περιπτώσεις και 1,8 εκατομμύρια θάνατοι από τη νόσο. Τα περιστατικά αντιστοιχούσαν στο 12,4% των νέων διαγνώσεων καρκίνου και οι θάνατοι στο 18,7% των θανάτων από κακοήθειες. Το αδενοκαρκίνωμα είναι ο συχνότερος ιστολογικός τύπος καρκίνου του πνεύμονα, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 40%-50% των περιστατικών. Εμφανίζεται τόσο σε καπνιστές όσο και σε ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ.

Ποιοι παράγοντες συνδέονται με τον καρκίνο του πνεύμονα στους μη καπνιστές

Υπολογίζεται ότι περίπου το 10%-20% των καρκίνων του πνεύμονα στις ΗΠΑ διαγιγνώσκεται σε ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ, ενώ σε ορισμένους ασιατικούς πληθυσμούς το ποσοστό είναι σημαντικά υψηλότερο. Το αδενοκαρκίνωμα αποτελεί τον συχνότερο τύπο καρκίνου του πνεύμονα σε αυτή την ομάδα.

Η εμφάνιση της νόσου συνδέεται με την αλληλεπίδραση περιβαλλοντικών και βιολογικών παραγόντων. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η ατμοσφαιρική ρύπανση, η παθητική έκθεση στον καπνό, ορισμένες επαγγελματικές εκθέσεις και η γενετική προδιάθεση.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα μοριακά χαρακτηριστικά των αδενοκαρκινωμάτων σε μη καπνιστές. Σε αυτούς τους ασθενείς εντοπίζονται συχνότερα συγκεκριμένες ογκογόνες μεταβολές, όπως μεταλλάξεις του EGFR και αναδιατάξεις των ALK και ROS1, σε σύγκριση με τους ασθενείς που έχουν ιστορικό καπνίσματος.

Αντίθετα, οι καρκίνοι που σχετίζονται με το κάπνισμα εμφανίζουν συνήθως υψηλότερο συνολικό φορτίο μεταλλάξεων. Η διάκριση αυτή έχει σημαντική κλινική αξία, καθώς ο εντοπισμός συγκεκριμένων μοριακών μεταβολών μπορεί να επιτρέψει τη χορήγηση στοχευμένων θεραπειών, οι οποίες έχουν βελτιώσει την πρόγνωση σε ορισμένες ομάδες ασθενών.

Τι ισχύει για τον προσυμπτωματικό έλεγχο

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα αφορά τον προσυμπτωματικό έλεγχο. Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, η αξονική τομογραφία θώρακος χαμηλής δόσης είναι η μόνη μέθοδος προσυμπτωματικού ελέγχου που έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τη θνησιμότητα από καρκίνο του πνεύμονα σε κατάλληλα επιλεγμένους πληθυσμούς υψηλού κινδύνου, κυρίως με βάση την ηλικία και το σημαντικό ιστορικό καπνίσματος.

Για τους ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ, ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή στοιχεία που να τεκμηριώνουν το όφελος από την εφαρμογή αντίστοιχων προγραμμάτων σε ολόκληρο τον πληθυσμό. Η αναγνώριση των μη καπνιστών που ενδέχεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο αποτελεί, επομένως, σημαντικό πεδίο έρευνας, με στόχο την ανάπτυξη πιο εξατομικευμένων στρατηγικών έγκαιρης διάγνωσης.

Ο ρόλος του οικογενειακού ιστορικού

Οι επιστήμονες αναφέρονται και στη σημασία του οικογενειακού ιστορικού κακοηθειών, όπως η εμφάνιση πολλαπλού μυελώματος σε συγγενή πρώτου βαθμού, η οποία μπορεί να θέσει το ερώτημα της πιθανής κληρονομικής προδιάθεσης.

Ωστόσο, η εμφάνιση διαφορετικών μορφών καρκίνου σε μέλη της ίδιας οικογένειας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κοινή γενετική αιτία. Παρότι έχουν εντοπιστεί σπάνιες κληρονομικές μεταβολές που συνδέονται με αυξημένη προδιάθεση για καρκίνο του πνεύμονα, οι περισσότερες περιπτώσεις δεν αποδίδονται σε κάποιο αναγνωρισμένο κληρονομικό σύνδρομο.

Τι γνωρίζουμε για την υγεία του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄

Σύμφωνα με τα επίσημα ανακοινωθέντα, στις 13 Οκτωβρίου 2026 αφαιρέθηκε από τον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ ο κάτω λοβός του δεξιού πνεύμονα, ενώ διαγνώστηκε αδενοκαρκίνωμα του πνεύμονα. Ο όγκος περιγράφηκε ως μικρός και εντοπισμένος και εντοπίστηκε στο πλαίσιο εξετάσεων ρουτίνας. Η τελική ιστολογική εξέταση αναμένεται να διευκρινίσει εάν έχουν προσβληθεί οι λεμφαδένες. Όπως αναφέρουν οι δύο επιστήμονες, εφόσον δεν υπάρχει λεμφαδενική προσβολή και ο όγκος είναι σχετικά μικρός, ενδέχεται να μη χρειαστεί συμπληρωματική θεραπεία, ενώ η πιθανότητα ίασης μπορεί να είναι μεγάλη, ξεπερνώντας το 80%.