«Καλή Παναγιά»: Η ευχή που κάθε Αύγουστο χωρίζει την Ελλάδα στα δύο

Κάθε παραμονή Δεκαπενταύγουστου ξεσπά ο ίδιος μικρός, γλωσσικός «εμφύλιος»: από τη μία όσοι βρίσκουν στην ευχή «Καλή Παναγιά» γαλήνη και καλοκαιρινή θαλπωρή και από την άλλη εκείνοι που επιμένουν ότι είναι λανθασμένη και δεν πρέπει να καθιερωθεί. Ποια πλευρά έχει τελικά δίκιο;

Λίγο πριν από τον Δεκαπενταύγουστο, η Ελλάδα χωρίζεται για ακόμη μία χρονιά σε δύο στρατόπεδα, όχι όμως, για κάποιο πολιτικό ζήτημα, αλλά για δύο λέξεις που εμφανίζονται σε αναρτήσεις και καθημερινές συζητήσεις: «Καλή Παναγιά». Η ευχή έχει τους φανατικούς υποστηρικτές της, οι οποίοι τη συνδέουν με ένα αίσθημα γαλήνης, προσμονής και καλοκαιρινής ευφορίας αλλά και βαθίας Χριστιανικής πίστης. Έχει, όμως, και τους εξίσου φανατικούς αρνητές της, που υποστηρίζουν ότι είναι γλωσσικά ή θεολογικά λανθασμένη και δεν πρέπει να καθιερωθεί όπως το «Χρόνια πολλά», το «Καλό Πάσχα» ή η «Καλή Πρωτοχρονιά».

Κάπως έτσι, μία κατά τα άλλα καλοπροαίρετη ευχή καταφέρνει κάθε Αύγουστο να προκαλεί έναν μικρό διαδικτυακό «εμφύλιο».

Γιατί κάποιοι θεωρούν λανθασμένο το «Καλή Παναγιά»

Η βασική ένσταση είναι ότι το επίθετο «καλή» φαίνεται να χαρακτηρίζει το πρόσωπο της Παναγίας. Από θεολογική σκοπιά, υποστηρίζεται ότι δεν υπάρχει λόγος να χαρακτηρίζεται η Παναγία ως «καλή», όπως δεν θα λέγαμε «καλός Χριστός» και ότι φράσεις όπως «Καλά Χριστούγεννα» και «Καλό Πάσχα»,είναι επειδή αναφερόμαστε σε γεγονότα και εορτές, όχι σε πρόσωπα.

Η γλωσσική εξήγηση, ωστόσο, είναι διαφορετική. Στη φράση «Καλή Παναγιά» το επίθετο «καλή» δεν αποδίδεται στην Παναγία ούτε υπονοείται ότι θα μπορούσε να υπάρχει μια… «κακή Παναγιά». Η λέξη «Παναγιά» χρησιμοποιείται εδώ ως αναφορά στην ημέρα της γιορτής της, δηλαδή στον Δεκαπενταύγουστο και στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Πρόκειται ουσιαστικά για μια συντομευμένη, λαϊκή εκδοχή της ευχής «με το καλό να φτάσει η γιορτή της Παναγίας». Αυτή είναι και η ερμηνεία που έχει δώσει η ομότιμη καθηγήτρια Γλωσσολογίας Πηνελόπη Καμπάκη-Βουγιουκλή: η φράση δεν χαρακτηρίζει το πρόσωπο της Παναγίας, αλλά εκφράζει την προσμονή για τη γιορτή, το πανηγύρι και την κορύφωση του καλοκαιριού. Είναι, λοιπόν, σωστή ή λάθος; Αυστηρά θεολογικά, υπάρχουν άνθρωποι της Εκκλησίας που δεν αποδέχονται τη συγκεκριμένη διατύπωση, γλωσσικά, όμως, η φράση μπορεί να εξηγηθεί και δεν στερείται νοήματος: λειτουργεί μεταφορικά, όπως πολλές ακόμη εκφράσεις της καθημερινής γλώσσας.

Άλλωστε, η γλώσσα δεν εξελίσσεται μόνο μέσα από κανόνες, αλλά και μέσα από τη χρήση. Όταν μια έκφραση γίνεται κατανοητή από τους ομιλητές και αποκτά συγκεκριμένο νόημα, σταδιακά βρίσκει τη θέση της στην καθημερινή επικοινωνία. Επομένως, το «Καλή Παναγιά» δεν αποτελεί προσβολή ούτε διαχωρίζει την Παναγία σε «καλή» και «κακή». Είναι μια λαϊκή ευχή για να φτάσει με το καλό ο Δεκαπενταύγουστος. Όποιος τη βρίσκει όμορφη μπορεί να συνεχίσει να τη χρησιμοποιείν ενώ όποιος δεν την αποδέχεται, μπορεί απλώς να επιλέξει το ασφαλέστερο «Καλό Δεκαπενταύγουστο» , χωρίς να χρειαστεί να ξεσπάσει ακόμη ένας ελληνικός εμφύλιος στα σχόλια.