Σαμοθράκη: Το Ιερό των Μεγάλων Θεών και η φτερωτή Νίκη

Ένας από τους σημαντικότερους λατρευτικούς χώρους της αρχαιότητας, το Ιερό των Μεγάλων Θεών στη μυστηριακή Σαμοθράκη, μπαίνει σε τροχιά αποκατάστασης και ενίσχυσης της προστασίας του. Στο νησί όπου τελούνταν τα Καβείρια Μυστήρια, επισκεπτόμαστε και το αρχαιολογικό μουσείο με σημαντικά εκθέματα και το αντίγραφο της περίφημης Νίκης της Σαμοθράκης.

Της Ντέπυς Χιωτοπούλου (hiotopoulou@gmail.com)

Στο βορειοανατολικό τμήμα του Αιγαίου, στο Θρακικό Πέλαγος και 24 ναυτικά μίλια από την Αλεξανδρούπολη συναντάμε τη Σαμοθράκη. Το πλοίο ‘πιάνει’ στην Καμαριώτισσα, το λιμάνι του νησιού, ενώ για φόντο δεσπόζει το βουνό Σάος, όπου η ψηλότερη κορυφή του είναι το Φεγγάρι (1.611 μ.).

Η Σαμοθράκη, στην αρχαιότητα ήταν το νησί της μυστηριακής λατρείας των Μεγάλων Θεών, όπου οι τελετές τους υπόσχονταν προστασία στη θάλασσα. Λάμβαναν χώρα τα Καβείρια Μυστήρια, και όπως στην Ελευσίνα, υπήρχαν τρία στάδια μύησης: η εισαγωγική μύησις, η τελετή και η εποπτεία. Οι αρχαίοι συγγραφείς ανέφεραν τους Θεούς με το όνομα Κάβειροι, αλλά στη Σαμοθράκη ονομάζονταν απλά Θεοί ή Μεγάλοι Θεοί.

Το Ιερό των Μεγάλων Θεών

Το Ιερό των Μεγάλων Θεών καθώς και το αρχαιολογικό μουσείο βρίσκονται στην Παλαιόπολη, σε μια απόσταση 6 περίπου χλμ. από την Καμαριώτισσα.

Πρόσφατα, με ανακοίνωσή του το Υπουργείο Πολιτισμού επισημαίνει πως προχωράει στην αποκατάσταση και στην ενίσχυση της προστασίας του αρχαιολογικού χώρου του Ιερού των Μεγάλων Θεών, στη Σαμοθράκη.

Μετά την ωρίμανση του συνόλου των αναγκαίων μελετών -υδραυλική, στατική, αρχιτεκτονική, συντήρησης- δρομολογείται το έργο -με την ένταξή του στο Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης-ΕΣΠΑ 2021-2027- ώστε ο χώρος να αποκατασταθεί και να θωρακιστεί από τις εκτεταμένες ζημιές, που υπέστη από τα ακραία καιρικά φαινόμενα, που σημειώθηκαν στο νησί, το 2017.

Όπως δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη «Τα ακραία καιρικά φαινόμενα, το 2017, έπληξαν καίρια τις υποδομές, το φυσικό ανάγλυφο και την ασφάλεια του χώρου, με φθορές σε αναλημματικούς τοίχους, πεζογέφυρες και τμήματα της κοίτης του ρέματος που διατρέχει τον αρχαιολογικό χώρο. Από το 2020, ολοκληρώσαμε τις σωστικές εργασίες και τις απαραίτητες επεμβάσεις διαμόρφωσης για την ασφαλή κυκλοφορία των επισκεπτών, οι οποίες να σημειωθεί ότι έπρεπε να είχαν γίνει αμέσως μετά τις καταστροφικές πλημμύρες. Με την ολοκλήρωση των μελετών και τη θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, δρομολογούμε την υλοποίηση του έργου για την αποκατάσταση και θωράκιση του Ιερού των Μεγάλων Θεών από τα έντονα πλημμυρικά φαινόμενα, επιπλέον των αντιπλημμυρικών έργων που αφορούν στην Περιφέρεια και στα συναρμόδια Υπουργεία».

Οι τρεις περιοχές αποκατάστασης

Το έργο αφορά σε τρεις περιοχές ενδιαφέροντος:

α) Παρόχθια ζώνη του κεντρικού ρέματος, το οποίο διασχίζει το Ιερό των Μεγάλων Θεών,

β) Ζώνη ρέματος Αγίας Παρασκευής, κοντά στο κτήριο των χώρων υγιεινής των επισκεπτών και στην όμορη κατεστραμμένη λιθόστρωτη διάβαση,

γ) Ζώνη εκβολής του ρέματος Αγίας Παρασκευής, κοντά στο ναΐσκο της Αγίας Παρασκευής και στον χώρο στάθμευσης οχημάτων και υποδοχής επισκεπτών.

Έργα ύψους 6.5 εκατ. ευρώ

Σε κοντινή απόσταση από τον αρχαιολογικό χώρο του Ιερού των Μεγάλων Θεών, βρίσκεται και το αρχαιολογικό μουσείο Σαμοθράκης, όπου εδώ και ένα χρόνο, δόθηκε στο κοινό η νέα, ανακαινισμένη μόνιμη έκθεσή του (σ.σ. εγκαινιάστηκε στις 6 Ιουλίου 2024) και περιλαμβάνει πέντε αίθουσες και τμήμα της κεντρικής αυλής:

Α’ Αίθουσα: Η αρχιτεκτονική του Ιερού των Μεγάλων Θεών

Β’ Αίθουσα: Αρχαία πόλη, Νεκροπόλεις

Γ’ Αίθουσα: Η είσοδος στο Ιερό

Δ’ Αίθουσα: Μύηση και Αναθήματα

Ε’ Αίθουσα: Η πολιτιστική τροχιά του νησιού

Αίθριο: Επιγραφική μαρτυρία

Όπως επισημαίνεται, το Υπουργείο Πολιτισμού, το οποίο πριν από ένα περίπου χρόνο παρέδωσε στο νησί ένα νέο Αρχαιολογικό Μουσείο, εκτελεί στη Σαμοθράκη ένα πρόγραμμα έργων προστασίας, συντήρησης και ανάδειξης του πολιτιστικού της αποθέματος, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 6.500.000 ευρώ από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και του ΕΣΠΑ.

Σε αυτά, πέραν των επεμβάσεων στο Ιερό των Μεγάλων Θεών, περιλαμβάνονται έργα αποκατάστασης στο Κάστρο και στον Πύργο του Φονιά, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη οι μελέτες για την αποκατάσταση του κτηρίου του παλαιού Ξενία, ώστε να μετατραπεί σε πωλητήριο και αναψυκτήριο του μουσείου και του αρχαιολογικού χώρου από τον Οργανισμό Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων.

Το Ιερό των Μεγάλων Θεών

Το Ιερό των Μεγάλων Θεών είναι ναϊκό συγκρότημα, κοντά στην αρχαία πόλη της Σαμοθράκης –σημερινή Παλαιόπολη- στο οποίο τελούνταν μυστηριακές τελετές, που χρονολογούνται από τον 7ο αιώνα π.Χ., και βρίσκεται στα δυτικά της αρχαίας Πόλης και κοντά στη σημερινή Παλαιόπολη.

Η ταυτότητα και η φύση των θεοτήτων που λατρεύονταν παραμένει αινιγματική. Ήταν διαφορετικές από αυτές των Ολύμπιων θεών του Δωδεκάθεου και σχετίζονταν με τις χθόνιες θεότητες των Κάβειρων, ενώ ο πιο συνήθης χαρακτηρισμός τους είναι οι Μεγάλοι Θεοί.

Δέχονταν αποστολές πρεσβευτών από άλλες πόλεις – κράτη στον χώρο κατά τη διάρκεια των εορτών. Τα περισσότερα οικοδομικά κατάλοιπα χρονολογούνται στον 4ο και 3ο αιώνα π.Χ., αλλά υπάρχουν, επίσης, σημαντικά κατάλοιπα τόσο από τον 5ο αιώνα π.Χ. όσο και από το διάστημα μεταξύ 2ου αιώνα π.Χ. και 2ου αιώνα μ.Χ.

Η Νίκη της Σαμοθράκης

Παγκοσμίως γνωστή λόγω του διάσημου αρχαιοελληνικού αγάλματος της Νίκης, το οποίο βρέθηκε το 1863 στο νησί, από τον Γάλλο διπλωμάτη Charles Champoiseau, η Σαμοθράκη, δυστυχώς, φιλοξενεί το αντίγραφο, καθώς το αυθεντικό άγαλμα, ύψους 2,75 μέτρων, εκτίθεται στο Μουσείο του Λούβρου, στο Παρίσι (σ.σ. όπως επίσης και η Αφροδίτη της Μήλου).

Το μαρμάρινο ακριβές αντίγραφο της φτερωτής Νίκης της Σαμοθράκης, βρίσκεται στον εξωτερικό χώρο του αρχαιολογικού μουσείου. Το άγαλμα αποτελεί τμήμα ενός μεγαλύτερου μνημείου, όπου η Νίκη εικονιζόταν πάνω στην πλώρη μιας τετρήρους, πολεμικού πλοίου της εποχής.

Info

-Οι ώρες λειτουργίας του Αρχαιολογικού Μουσείου Σαμοθράκης και του Αρχαιολογικού Χώρου του Ιερού των Μεγάλων Θεών είναι καθημερινά, 8.30 – 15.30.

-Το εισιτήριο κοστίζει 10 ευρώ (ενιαίο) και 5 ευρώ το μειωμένο (τηλ. 25510 41474).

–Πρόσβαση: Υπάρχει καθημερινή σύνδεση μεταξύ Αλεξανδρούπολης – Σαμοθράκης, με το ταξίδι να διαρκεί 1 ώρα και 45 λεπτά. Κάποιες μέρες εκτελούνται δυο δρομολόγια ημερησίως, πρωί και απόγευμα. Από Θεσσαλονίκη για Αλεξανδρούπολη θα διανύσετε 300 χλμ., οδηγώντας στην Εγνατία Οδό.

-Η Σαμοθράκη ξεχωρίζει για την παρθένα φύση της, τα δάση, τις πηγές, τα ρέματα και τους καταρράκτες, τις βάθρες (μικρές λίμνες) όπου αποτελούν δημοφιλές σημείο για δροσιστικές βουτιές. Οι παραλίες της είναι κυρίως με βότσαλα, πλην ελαχίστων όπως η Παχιά Άμμος που είναι αμμώδης.

-Για διαμονή λειτουργούν ξενοδοχεία, ξενώνες, ενοικιαζόμενα, στούντιο στην Καμαριώτισσα, στη Χώρα, στα Θέρμα και σε άλλους οικισμούς του νησιού.