Θεσσαλονίκη: Το «τελευταίο αντίο» στον επιζήσαντα του Ολοκαυτώματος Χάιντς Κούνιο

Στην τελευταία του κατοικία, στο κοιμητήριο της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, στη Σταυρούπολη Θεσσαλονίκης, οδηγήθηκε ο τελευταίος άρρεν Θεσσαλονικιός Εβραίος επιζών του Ολοκαυτώματος, Χάιντς Ντάριο-Κούνιο, παρουσία των συγγενών και φίλων, εκπροσώπων της κυβέρνησης, των τοπικών αρχών και μελών της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης.

Ο Χάιντς Κούνιο, εμβληματική προσωπικότητα της Θεσσαλονίκης, έφυγε χθες από τη ζωή, σε ηλικία 99 ετών, αλλά, όπως ειπώθηκε στην τελετή, «η μνήμη του δε θα ξεχαστεί», γιατί άφησε πίσω του έργο ανεξίτηλο, με το παράδειγμά του και με την καταγεγραμμένη μαρτυρία του για χιλιάδες άλλους ομοθρήσκους του, που δεν είχαν την ίδια τύχη με τον ίδιο και άφησαν την τελευταία τους πνοή στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Όπως και με το μήνυμα: «Ποτέ ξανά», που εξέπεμπε σε κάθε πτυχή του δημόσιου βίου του, σε κάθε επαφή του με τις νεότερες γενιές, στις οποίες μετέφερε τη φρικτή εμπειρία του ίδιου και των άλλων 48.000 Θεσσαλονικέων Εβραίων που οδηγήθηκαν στα ναζιστικά κρεματόρια, με δεκαεννέα σιδηροδρομικές αποστολές, την άνοιξη του 1943.

Ο Χάιντς Κούνιο και η οικογένειά του ήταν ανάμεσά τους. Από το γκέτο του Βαρώνου Χιρς και από τον Παλαιό Σιδηροδρομικό Σταθμό αναχώρησαν με τον πρώτο συρμό για το ‘Αουσβιτς, εγκλεισμένοι σε βαγόνια που είχαν κατασκευαστεί για να μεταφέρουν ζώα. Ήταν τότε 15 χρονών. Πέρασε από επτά διαλογές θανάτου. Ίσως ο κύριος λόγος της επιβίωσής του ήταν η γνώση της γερμανικής γλώσσας και τα καθήκοντα διερμηνέα, στα οποία τον υποχρέωναν οι δεσμώτες του. Όταν ελευθερώθηκε από το ‘Αουσβιτς, ζύγιζε 36 κιλά. Όμως δεν ξέχασε. Κατέγραψε κάθε ανάμνηση από τη ζωή του στα διάφορα στρατόπεδα συγκέντρωσης κατά τη διάρκεια της Κατοχής, στο βιβλίο του, με τίτλο: «Έζησα τον Θάνατο». Έγραψε κάθε όνομα ομοθρήσκου του, επιβεβαιώνοντας τον εγκλεισμό και τον θάνατό του, συμβάλλοντας στο ιστορικό αρχείο της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης. Ανέπτυξε επίσης φιλανθρωπική δράση στον τοπικό Ροταριανό Σύλλογο, στον οποίο χρημάτισε πρόεδρος και σε θέσεις ευθύνης.

Η εκπρόσωπος της Γενικής Γραμματείας Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας, Δόμνα Χατζηγιαννάκη, μεταξύ άλλων, τόνισε κατά τη διάρκεια της τελετής: «Για αυτόν το “Ποτέ Ξανά” ήταν ένα μήνυμα αγάπης, που αφορούσε το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων δεσμεύονται να συνεχίσουν τον αγώνα για την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση της νέας γενιάς, που με τόσο πάθος υπηρέτησε. Για τον λόγο αυτό, για την επόμενη σχολική χρονιά, και η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων θα οργανώσει μία εκπαιδευτική δράση που θα φέρει το όνομά του και θα σχετίζεται με το όραμά του. Λεπτομέρειες για τη δράση αυτή θα ανακοινωθούν στην αρχή της επόμενης σχολικής χρονιάς, έτσι ώστε η φωνή του και η ευχή του να μην σταματήσουν να ακούγονται».

Ο Χάιντς Κούνιο γεννήθηκε το 1927 στο Κάρλοβι Βάρι, τόπο καταγωγής της μητέρας του, Χέλας. Ο πατέρας του, Σαλβαδόρ Κούνιο, Σεφαραδίτης Εβραίος της Θεσσαλονίκης, ήλκε την καταγωγή του από τους πρόσφυγες Εβραίους που εγκαταστάθηκαν πριν από πεντακόσια χρόνια στη Θεσσαλονίκη, μετά τον διωγμό τους από την Ισπανία. Ο Σαλβαδόρ Κούνιο υπήρξε πρωτοπόρος της φωτογραφίας. Μετά την αποφυλάκιση και την επιστροφή του στη Θεσσαλονίκη, ο Χάιντς Κούνιο εξέλιξε την οικογενειακή επιχείρηση, εφαρμόζοντας πρωτοποριακές μεθόδους και κάθε καινοτομία, αλλά ταυτόχρονα υπήρξε ιδιαίτερα ενεργός στα δημόσια πράγματα της πόλης. Αφήνει πίσω του τη σύζυγό του Σέλι, τα παιδιά του Τόρη, Σόλων, Χέλα και Ρεγγίνα, τα οποία μαζί με τα εγγόνια του και τα δισέγγονά του σήμερα του απηύθυναν το τελευταίο αντίο.

Το Διοικητικό Συμβούλιο και η Συνέλευση της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης συνεκλήθησαν εκτάκτως με αφορμή το θάνατό του και αποφάσισαν η κηδεία του να γίνει με κοινοτική δαπάνη και να θεσπιστεί υποτροφία “Χάιντς Κούνιο” για τη νέα γενιά.

Ο ραβίνος της ΙΚΘ, Ιτσχακ Νταγιάν, κατά τη διάρκεια της νεκρώσιμης τελετής, τον κατευόδωσε με Ψαλμούς του Δαβίδ και έπλεξε το εγκώμιο του, λέγοντας ότι πριν ακόμη γίνει ταινία από τον Στίβεν Σπίλμπεργκ η “Λίστα του Σίντλερ” υπήρξε η “Λίστα Κούνιο” , η οποία ανέδειξε τα ονόματα των δολοφονηθέντων Θεσσαλονικέων Εβραίων στο ‘Αουσβιτς.

Ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, Δαβίδ Σαλτιέλ, αναφέρθηκε στη ζωή και το έργο του εκλιπόντος.«Σήμερα χάσαμε τον Χάιντς Κούνιο, το δικό μας «Μπούμπη», που έζησε μια ζωή περιπετειώδη», δήλωσε ο κ. Σαλτιέλ και πρόσθεσε:

«Επέζησε του Ολοκαυτώματος, είδε όμως τα παιδιά του να παντρεύονται, τα εγγόνια του, ήταν μέλος της Συνέλευσης της Ισραηλιτικής Κοινότητας, έγραψε τα ονόματα που έχουμε στο Μουσείο, τα ονόματα των Εβραίων που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα. Δεν μπόρεσε να δει βέβαια την Πλατεία Ελευθερίας (ως χώρο μνήμης), το Μουσείο Ολοκαυτώματος, αλλά θα συνεχίσουμε το έργο του, τη σκέψη του, να κάνουμε τον κόσμο καλύτερο».

Κατά τη διάρκεια της τελετής, δύο από τα παιδιά του, ο Σόλων και η Χέλα, συγκινημένοι, μίλησαν για τον πατέρα τους, τον άνθρωπο, Χάιντς Κούνιο. Ο Σόλων Κούνιο, σε έναν λόγο που διακόπηκε πολλές φορές από τη συγκίνηση, αποτύπωσε την εικόνα ενός πατέρα που στάθηκε «φάρος» όχι μόνο για την οικογένειά του, αλλά και για την κοινωνία. «Ήταν πάντα εκεί να κρατά, να στηρίζει, να δείχνει τον δρόμο. Έβαζε πάνω απ’ όλα την οικογένεια, αλλά και τον συνάνθρωπο, την προσφορά και τη μνήμη», ανέφερε χαρακτηριστικά. Τόνισε πως ο Χάιντς Κούνιο δεν επέτρεψε ποτέ στο σκοτάδι της εμπειρίας του να τον καθορίσει. «Διάλεξε το φως και το υπηρέτησε σε όλη του τη ζωή. Κράτησε ζωντανή τη μνήμη όχι σαν βάρος αλλά σαν ευθύνη», είπε χαρακτηριστικά και συνέχισε: «Δεν αποχαιρετούμε μόνο εσένα, αλλά μια ολόκληρη γενιά. Όμως δεν φεύγεις. Είσαι μέσα σε κάθε πράξη προσφοράς, σε κάθε στιγμή που θα επιλέγουμε το σωστό, ακόμα κι όταν είναι δύσκολο. Θα μας λείψεις, όσο δεν χωράνε τα λόγια, αλλά θα σε κουβαλάμε μέσα μας σαν φάρο».

Από την πλευρά της, η κόρη του Χάιντς Κούνιο, Χέλα Κούνιο-Ματαλλον εστίασε στο βαθύτερο μήνυμα που άφησε ο πατέρας της. «Δεν πάλεψε ποτέ για δικαίωση. Πάλεψε για τη μνήμη», είπε, τονίζοντας ότι η στάση ζωής του ήταν συνειδητή επιλογή απέναντι στη φρίκη που βίωσε. «Ήθελε το φως να σκεπάσει το σκοτάδι και η μνήμη να καλύψει τη λήθη. Αυτό ήταν το έργο της ζωής του», τόνισε η Χέλα Κούνιο.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο διαρκές του μήνυμα: «Το “Ποτέ Ξανά” που έλεγε, δεν ήταν σύνθημα. Ήταν τρόπος ζωής. Ήταν η βαθιά του επιθυμία να υπάρχει ειρήνη, να μην γίνονται αδικίες, να μη στρέφεται ο άνθρωπος ενάντια στον άνθρωπο. Ίσως αυτό να μοιάζει ουτοπία, αλλά ήταν η δική του αλήθεια».

Δηλώσεις επισήμων

Στην τελετή εκπρόσωποι της πολιτείας και της τοπικής αυτοδιοίκησης, είπαν λίγα λόγια για τον Χάιντς Κούνιο, αναδεικνύοντας την προσωπικότητα και την παρακαταθήκη του.

Ο Υφυπουργός Εσωτερικών (Μακεδονίας-Θράκης) Κώστας Γκιουλέκας σημείωσε πως η μαρτυρία του Χάιντς Κούνιο αποτέλεσε πολύτιμο ιστορικό τεκμήριο. «Ήταν από εκείνους που έζησαν τη φρίκη και έκαναν σκοπό της ζωής τους να κρατήσουν ζωντανή τη μνήμη», ανέφερε, προσθέτοντας ότι το έργο του λειτουργεί ως διαρκής υπενθύμιση. «Στο βιβλίο του υπάρχουν όλα. Η φρίκη, η αλήθεια, αλλά και το χρέος όλων μας να μην επιτρέψουμε ποτέ να ξανασυμβεί κάτι τέτοιο», είπε ο κ. Γκιουλέκας και πρόσθεσε: « Πάντοτε, απέναντι στα εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας και σε όσους τα διαπράττουν θα βρίσκονται άνθρωποι σαν τον Χάιντς Κούνιο. Μπορεί να φεύγει από κοντά μας, αλλά παραμένει ένα ηθικό ανάστημα. Από εκείνους που, χωρίς κραυγές, δίδαξαν τι σημαίνει ανθρωπιά».

Ο Υφυπουργός Ανάπτυξης, Σταύρος Καλαφάτης, χαρακτήρισε τον Χάιντς Κούνιο «μια μεγάλη απώλεια και ταυτόχρονα ένα διαρκές μήνυμα». Όπως είπε, «ήταν μια εμβληματική προσωπικότητα που εξέπεμπε αγάπη, ανθρωπιά και αντίσταση, όχι με όρους σύγκρουσης, αλλά με όρους ειρήνης και συνύπαρξης». Υπογράμμισε ότι η ζωή του αποτελεί «παρακαταθήκη για όλη την ανθρωπότητα» και κατέληξε: «Τον ευχαριστούμε για το παράδειγμα δύναμης, αλληλεγγύης και αυταπάρνησης που άφησε πίσω του».

Ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Στέλιος Αγγελούδης, αναφέρθηκε στον ρόλο του ως μάρτυρα της ιστορίας, λέγοντας: «Αποχαιρετούμε έναν άνθρωπο που έταξε σκοπό της ζωής του να μη μείνει τίποτα κρυφό από αυτό το αποτρόπαιο έγκλημα». Τόνισε ότι ο εκλιπών υπήρξε «ένας ευγενής και γενναίος Θεσσαλονικιός», που με τη στάση του «άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στην πόλη».

Στην εκδήλωση παραβρέθηκε, μεταξύ άλλων, και η Γενική Πρόξενος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στη Θεσσαλονίκη, Monika Frank.

Ο πρόεδρος της ΙΚΘ, Δαβίδ Σαλτιέλ, στην ομιλία του ενθυμήθηκε ότι ουδέποτε ο Χάιντς Κούνιο εξέφρασε μίσος για τους Γερμανούς, αλλά ανέδειξε με κάθε λεπτομέρεια την εμπειρία του, ώστε η βία και τα εγκλήματα των ναζιστών διωκτών του να μη συμβούν ποτέ ξανά, πουθενά αλλού στον κόσμο, γιατί «έβλεπε τη μνήμη ως μέλλον» και φρόντιζε να μην περάσει στη σφαίρα της λήθης.

«Ταξίδεψε στο ‘Αουσβιτς και επισκέφτηκε ξανά τον τόπο του μαρτυρίου, συμμετείχε σε διεθνή συνέδρια, όπως σε εκδήλωση στο σπίτι της Διάσκεψης του Βάνζεε, εκεί όπου το 1942 σχεδιάστηκε γραφειοκρατικά η “Τελική Λύση”», είπε στον επικήδειο λόγο ο πρόεδρος της ΙΚΘ, Δαβίδ Σαλτιέλ, και πρόσθεσε:

«Επέδωσε, ο ίδιος ο Χάιντς Κούνιο το 2016 στον Πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ, μέσα στη Συναγωγή Μοναστηριωτών, την επιστολή της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης για την ανάδειξή του σε επίτιμο μέλος. Ήταν μία πράξη υψίστου συμβολισμού, που εξέφραζε αυτό που πρέσβευε ο Χ. Κούνιο πάντα, ότι στη ζωή πρέπει να προχωρούμε μαζί, χωρίς να ξεχνάμε, βλέποντας το μέλλον. Το 2009 η ΙΚΘ, σε αναγνώριση του πολύπλευρου και πολύτιμου έργου του, τον ανακήρυξε επίτιμο πρόεδρο της συνέλευσής της και το 2014 το γερμανικό κράτος τον τίμησε, αναγνωρίζοντας τη συμβολή του στη διατήρηση της μνήμης, την προώθηση της συμφιλίωσης και την ανάδειξη των εγκλημάτων σε βάρος της ανθρωπότητας».

Κοινός τόπος όλων των ομιλιών ήταν ότι ο Χάιντς Κούνιο δεν υπήρξε απλώς ένας επιζών του Ολοκαυτώματος, αλλά ένας ενεργός φορέας μνήμης και ειρήνης. Δεν καλλιέργησε ποτέ το μίσος ούτε επέλεξε τον δρόμο της εκδίκησης, αλλά, με συνέπεια και ήρεμη δύναμη, υπερασπίστηκε την ανθρωπιά και την ιστορική αλήθεια. Η παρουσία του στις σχολικές αίθουσες, στα πανεπιστήμια και στις δημόσιες εκδηλώσεις δεν είχε χαρακτήρα καταγγελίας, αλλά αφύπνισης. Μιλούσε χωρίς ρητορικές εξάρσεις, αφήνοντας τα γεγονότα να μιλούν από μόνα τους. Αυτό ακριβώς ήταν που καθιστούσε το μήνυμά του ακόμη πιο ισχυρό, ενάντια στην παραχάραξη της ιστορίας και σε φαινόμενα ρατσισμού και μισαλλοδοξίας. Η φωνή του Χάιντς Κούνιο ηχούσε ως αντίβαρο, όχι επιθετικό, αλλά σταθερό και αταλάντευτο, υπενθυμίζοντας ότι η μνήμη δεν είναι εργαλείο διχασμού, αλλά εργαλείο ευθύνης και γέφυρα κατανόησης.

Όπως επανειλημμένα τονίστηκε κατά τη διάρκεια της τελετής, με τον θάνατο του Χάιντς Κούνιο «μια ολόκληρη εποχή φτάνει στο τέλος της», αλλά το «νήμα της μνήμης δεν κόβεται, περνά στις επόμενες γενιές, ως ευθύνη και ως παρακαταθήκη».

Ο Χάιντς Κούνιο αφήνει πίσω του όχι μόνο το έργο και τη μαρτυρία του, αλλά και ένα πρότυπο ζωής, την επιλογή της ανθρωπιάς απέναντι στη βαρβαρότητα, της μνήμης απέναντι στη λήθη, της ειρήνης απέναντι στο μίσος. Ένα παράδειγμα που, όπως ειπώθηκε πολλές φορές, δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν, αλλά κυρίως στο μέλλον.

Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν επίσης οι βουλευτές Στράτος Σιμόπουλος και Δημήτρης Κούβελας. Στεφάνια απέστειλαν, μεταξύ άλλων, ο υπουργός Υγείας ‘Αδωνις Γεωργιάδης, ο υφυπουργός Εσωτερικών Κώστας Γκιουλέκας, η ΙΚΘ, φίλοι και συγγενείς του εκλιπόντος.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Μαρίνα Αρετσούς: Το ΣτΕ “παγώνει” με προσωρινή διαταγή τις διαδικασίες για τον διαγωνισμό