Από τον Δαίδαλο στο Artemis: Η Bonnie Dunbar έφερε στη Θεσσαλονίκη το μέλλον της ανθρώπινης παρουσίας στο Διάστημα (ΦΩΤΟ)

Με μια ομιλία που κινήθηκε ανάμεσα στην ιστορία, την επιστήμη, την τεχνολογία και τη φιλοσοφία της ανθρώπινης εξερεύνησης, η διακεκριμένη αστροναύτης της NASA και καθηγήτρια Αεροδιαστημικής του Texas A&M University, Δρ Bonnie J. Dunbar, παρουσίασε στη Θεσσαλονίκη το όραμα της νέας εποχής του Διαστήματος, συνδέοντας την ελληνική μυθολογία με τις μελλοντικές αποστολές στη Σελήνη και τον Άρη.

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Aristotle Innovation Forum, στο Περίπτερο 15 της ΔΕΘ, συγκεντρώνοντας φοιτητές, ακαδημαϊκούς, ερευνητές και ανθρώπους της τεχνολογίας. Η Dunbar, μία από τις πλέον εμβληματικές προσωπικότητες της αμερικανικής διαστημικής κοινότητας, μίλησε όχι μόνο ως επιστήμονας και μηχανικός, αλλά ως άνθρωπος που συμμετείχε ενεργά στη διαμόρφωση της σύγχρονης ιστορίας της NASA.

Με πέντε αποστολές του Διαστημικού Λεωφορείου, περισσότερες από 50 ημέρες στο Διάστημα, συμμετοχή στον στρατηγικό σχεδιασμό της NASA και δεκαετίες ερευνών πάνω στα ανθρώπινα διαστημικά συστήματα, μετέφερε στο κοινό μια σπάνια βιωματική οπτική για το πώς η ανθρωπότητα έφτασε από το «όνειρο της πτήσης» στη νέα διαστημική εποχή.

«Το όνειρο της πτήσης γεννήθηκε πριν από χιλιάδες χρόνια»

Η ίδια επέλεξε να ξεκινήσει την ομιλία της από την ελληνική μυθολογία, υποστηρίζοντας ότι οι πρώτες πραγματικές εικόνες ανθρώπινης πτήσης εμφανίζονται στους ελληνικούς μύθους και αποτελούν, ακόμη και σήμερα, σημείο αναφοράς για την τεχνολογική φαντασία της ανθρωπότητας. «Όταν μεγάλωνα στις Ηνωμένες Πολιτείες και μελετούσα δυτικό πολιτισμό, το όνειρο της πτήσης ξεκινούσε για μένα από την Ελλάδα», ανέφερε χαρακτηριστικά, δίνοντας έναν ιδιαίτερα συμβολικό τόνο στην παρουσία της στη Θεσσαλονίκη.

Στάθηκε ιδιαίτερα στον Δαίδαλο, τον οποίο χαρακτήρισε «τον πρώτο μηχανικό», εξηγώντας ότι η ιστορία συνήθως θυμάται τον Ίκαρο λόγω της πτώσης του, όμως ο πραγματικός συμβολισμός βρίσκεται στον άνθρωπο που κατάφερε να δημιουργήσει την τεχνολογία της πτήσης. «Ο Δαίδαλος ήταν μηχανικός και τα κατάφερε. Αυτό είναι το σημαντικό», είπε, συνδέοντας τον αρχαίο μύθο με τη σύγχρονη επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στον Πήγασο, στον Ερμή και στη Νίκη, επισημαίνοντας ότι η ανάγκη του ανθρώπου να υπερβεί τα φυσικά του όρια και να “φτάσει ψηλότερα” αποτελεί σταθερό χαρακτηριστικό κάθε πολιτισμού. Με χιούμορ μάλιστα σχολίασε ότι «η Nike στις Ηνωμένες Πολιτείες μάς έδωσε τα αθλητικά παπούτσια», προκαλώντας χαμόγελα στο ακροατήριο.

Από τον Leonardo da Vinci στους αδελφούς Wright

Η Dunbar παρουσίασε στη συνέχεια τη μετάβαση από τη φαντασία στην πραγματική μηχανική της πτήσης, κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στον Leonardo da Vinci, τον οποίο χαρακτήρισε «τον πρώτο πραγματικό μηχανικό της αεροπορίας». Όπως εξήγησε, ο da Vinci δεν ήταν μόνο καλλιτέχνης, αλλά ένας άνθρωπος που προσπαθούσε να κατανοήσει βαθύτερα τη βιολογία της πτήσης, μελετώντας τη δομή των φτερών των πουλιών και σχεδιάζοντας μηχανισμούς που αιώνες αργότερα αποτέλεσαν τη βάση της αεροναυπηγικής.

Η ιστορική καμπή, ωστόσο, ήρθε το 1903 με τους αδελφούς Wright. «Ήταν δύο μηχανικοί ποδηλάτων», είπε η Dunbar, περιγράφοντας πώς δημιούργησαν μόνοι τους την πρώτη αεροδυναμική σήραγγα στο γκαράζ τους, προκειμένου να μελετήσουν την άντωση και την αντίσταση του αέρα. Παρά τη σημερινή ιστορική σημασία της πρώτης πτήσης, εκείνη την εποχή οι περισσότεροι αντιμετώπισαν το εγχείρημα με δυσπιστία και ειρωνεία.

«Οι New York Times έγραφαν ότι όποιος αγόραζε εισιτήριο για να πετάξει έθετε τη ζωή του σε κίνδυνο», σημείωσε, θέλοντας να αναδείξει ότι κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση ξεκινά ως κάτι που οι περισσότεροι θεωρούν αδύνατο ή επικίνδυνο.

Ο Robert Goddard και οι «αδύνατοι» πύραυλοι

Ανάλογη ήταν, όπως είπε, και η περίπτωση του Robert Goddard, του ανθρώπου που έθεσε τις βάσεις της πυραυλικής τεχνολογίας και άνοιξε τον δρόμο για τη διαστημική εποχή. Η Bonnie Dunbar περιέγραψε πώς ο Goddard, ως μαθητής λυκείου, ανέβηκε κάποτε σε ένα δέντρο και αναρωτήθηκε τι θα χρειαζόταν για να φτάσει ο άνθρωπος στον Άρη. Από εκείνη τη σκέψη γεννήθηκε το όραμά του για τους πυραύλους υγρών καυσίμων.

Όταν όμως παρουσίασε δημόσια τις ιδέες του τη δεκαετία του 1920, αντιμετωπίστηκε σχεδόν ειρωνικά από την επιστημονική και δημοσιογραφική κοινότητα της εποχής. «Οι New York Times έγραφαν ότι ακόμη και ένας μαθητής λυκείου γνωρίζει πως αυτά είναι αδύνατα», ανέφερε χαρακτηριστικά. Η ίδια χρησιμοποίησε το παράδειγμα αυτό για να υπογραμμίσει ότι η καινοτομία απαιτεί επιμονή και αντοχή απέναντι στην αμφισβήτηση. «Δεν είχε social media. Δεν “ακυρώθηκε”. Απλώς συνέχισε τη δουλειά του», είπε, απευθυνόμενη κυρίως στους νέους επιστήμονες που παρακολουθούσαν την εκδήλωση.

Η εποχή του Apollo και η πρώτη εικόνα της Γης

Η ομιλία πέρασε στη συνέχεια στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου και της διαστημικής κούρσας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Σοβιετικής Ένωσης, μια περίοδο που – όπως σημείωσε – άλλαξε ριζικά την τεχνολογική εξέλιξη της ανθρωπότητας. Η Dunbar περιέγραψε πώς το Sputnik αποτέλεσε σοκ για τις ΗΠΑ, αλλά και σημείο καμπής για την αξιοποίηση της χαμηλής γήινης τροχιάς και των δορυφορικών τεχνολογιών.

Στάθηκε ιδιαίτερα στις αποστολές Apollo και στην προσελήνωση του 1969, λέγοντας πως εκείνη η στιγμή απέδειξε ότι ο άνθρωπος μπορεί όχι μόνο να ταξιδέψει στο Διάστημα, αλλά και να λειτουργήσει σε ένα περιβάλλον εντελώς ξένο προς τη ζωή. «Ο Neil Armstrong και ο Buzz Aldrin απέδειξαν ότι μπορούμε όχι μόνο να ταξιδεύουμε στο Διάστημα, αλλά και να επιβιώνουμε εκεί», ανέφερε. Υπενθύμισε ακόμη ότι συνολικά 12 άνθρωποι περπάτησαν στη Σελήνη και ότι οι αποστολές έφεραν πίσω περίπου 700 κιλά σεληνιακών πετρωμάτων, τα οποία εξακολουθούν να μελετώνται μέχρι σήμερα, αλλάζοντας όσα γνωρίζουμε για τον σχηματισμό και τη γεωλογία της Σελήνης.

Ιδιαίτερη συγκίνηση προκάλεσε η αναφορά της στη διάσημη φωτογραφία της Γης από το Apollo 8. «Ήταν η πρώτη φορά που είδαμε πραγματικά τον πλανήτη μας», είπε, εξηγώντας ότι εκείνη η εικόνα άλλαξε όχι μόνο την επιστήμη, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο η ανθρωπότητα αντιλαμβάνεται τη θέση της στο σύμπαν.

Η ζωή στο Διάστημα και οι κίνδυνοι της μικροβαρύτητας

Μεγάλο μέρος της ομιλίας αφιερώθηκε στη βιοαστροναυτική, δηλαδή στη μελέτη του πώς μπορεί ο άνθρωπος να επιβιώσει, να εργαστεί και να παραμείνει υγιής στο Διάστημα για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Η Dunbar εξήγησε ότι ήδη από τους πρώτους διαστημικούς σταθμούς έγινε σαφές πως η έλλειψη βαρύτητας επηρεάζει δραματικά το ανθρώπινο σώμα, προκαλώντας μεταβολές στα οστά, στους μυς, στο ανοσοποιητικό σύστημα και στη λειτουργία των υγρών.

«Μάθαμε ότι ακόμη και υγιείς νέοι άνθρωποι χάνουν οστική μάζα στο Διάστημα», είπε, σημειώνοντας ότι πολλές από αυτές τις έρευνες αξιοποιούνται σήμερα και στη Γη, ιδιαίτερα στην αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης και άλλων παθήσεων. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι οι επιστήμονες εξακολουθούν να μη γνωρίζουν πλήρως πώς θα αντιδράσει το ανθρώπινο σώμα στη μερική βαρύτητα της Σελήνης ή του Άρη, κάτι που καθιστά αναγκαία τη συνέχιση των πειραμάτων στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.

Η ίδια, ως διευθύντρια του Aerospace Human Systems Laboratory στο Texas A&M University, συνεχίζει να εργάζεται πάνω σε τεχνολογίες που σχετίζονται με την ανθρώπινη παρουσία στο Διάστημα, από τα συστήματα υποστήριξης ζωής μέχρι τις διαστημικές στολές και την τεχνητή βαρύτητα.

«Οι διαστημικές στολές είναι ανθρώπινα διαστημόπλοια»

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η αναφορά της στις διαστημικές στολές και στις τεχνολογίες προστασίας των αστροναυτών, πεδίο στο οποίο η ίδια έχει πολυετή εμπειρία. «Οι στολές δεν είναι απλά ρούχα. Είναι ανθρώπινα διαστημόπλοια», τόνισε, εξηγώντας ότι κάθε στολή πρέπει να λειτουργεί ως ένα πλήρες αυτόνομο σύστημα ζωής.

Περιέγραψε τις τεχνικές δυσκολίες κατασκευής τους, καθώς πρέπει ταυτόχρονα να προστατεύουν τον αστροναύτη από το κενό του Διαστήματος, την ακτινοβολία, τα μικρομετεωρίδια και τις ακραίες θερμοκρασίες, επιτρέποντας παράλληλα κινητικότητα και επικοινωνία. Αναφέρθηκε επίσης στο πρόγραμμα “Spacesuit Digital Thread”, μέσω του οποίου γίνεται τρισδιάστατη σάρωση του ανθρώπινου σώματος ώστε οι στολές να σχεδιάζονται ψηφιακά και να προσαρμόζονται με ακρίβεια στον κάθε αστροναύτη, αξιοποιώντας προηγμένα μοντέλα προσομοίωσης και τεχνολογίες CAD.

Το Artemis και η νέα σεληνιακή εποχή

Η Bonnie Dunbar υπογράμμισε ότι η ανθρωπότητα εισέρχεται πλέον σε μια νέα εποχή εξερεύνησης, με βασικό στόχο την επιστροφή στη Σελήνη και αργότερα την αποστολή ανθρώπων στον Άρη. Το πρόγραμμα Artemis, όπως είπε, δεν αποτελεί απλώς μια επανάληψη του Apollo, αλλά μια προσπάθεια δημιουργίας μόνιμης ανθρώπινης παρουσίας στη Σελήνη, η οποία θα λειτουργήσει ως ενδιάμεσο βήμα για τις αποστολές βαθύτερου Διαστήματος.

Η ίδια εξήγησε ότι οι μελλοντικές αποστολές θα επικεντρωθούν στον Νότιο Πόλο της Σελήνης, όπου υπάρχουν ενδείξεις για αποθέματα πάγου. «Το νερό μπορεί να σημαίνει επιβίωση, αλλά και παραγωγή καυσίμων», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι η αξιοποίηση τοπικών πόρων θα είναι καθοριστική για τη βιωσιμότητα των αποστολών.

Σημείωσε ακόμη ότι το Artemis II, που πραγματοποιήθηκε το 2026, έστειλε ξανά ανθρώπους σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη, ενώ τα επόμενα βήματα αφορούν την ανάπτυξη συστημάτων προσεδάφισης, σεληνιακών βάσεων και νέων τεχνολογιών μεταφοράς.

«Η Ελλάδα θα είναι μέρος αυτής της αποστολής»

Ξεχωριστή ήταν η αναφορά της στην Ελλάδα και στη συμμετοχή της χώρας στις Artemis Accords. «Η Ελλάδα θα είναι μέρος των αποστολών του μέλλοντος», είπε χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι η νέα εποχή της διαστημικής εξερεύνησης δεν θα βασίζεται σε έναν μόνο οργανισμό ή μία μόνο χώρα, αλλά σε ένα ευρύ δίκτυο διεθνών συνεργασιών.

Η ίδια συνεχάρη δημόσια και τον Έλληνα αστροναύτη Δρ Adrianos Golevas, καλωσορίζοντάς τον «στην οικογένεια των ανθρώπων του Διαστήματος». Παράλληλα, σημείωσε ότι η συμμετοχή ελληνικών πανεπιστημίων και ερευνητικών ιδρυμάτων στις νέες τεχνολογικές και επιστημονικές εξελίξεις μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική τα επόμενα χρόνια.

Η παρουσία της στη Θεσσαλονίκη πραγματοποιήθηκε κατόπιν πρόσκλησης του καθηγητή του Τμήματος Μηχανολόγων Μηχανικών του ΑΠΘ, Νικόλαου Μιχαηλίδη, στο πλαίσιο της συνεργασίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου με το Texas A&M University και των δράσεων του Aristotle Innovation Forum.

Το μήνυμα προς τη νέα γενιά

Κλείνοντας την ομιλία της, η Bonnie Dunbar έστειλε ένα μήνυμα αισιοδοξίας αλλά και επιμονής προς τους νέους επιστήμονες, λέγοντας ότι η ιστορία της εξερεύνησης είναι η ιστορία ανθρώπων που τόλμησαν να πιστέψουν σε κάτι που αρχικά έμοιαζε αδύνατο. «Η πρόοδος έρχεται όταν αναπτύσσουμε νέα εργαλεία, νέα μαθηματικά, νέα φυσική και νέα τεχνολογία», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι η καινοτομία δεν είναι απλώς τεχνολογικό ζήτημα αλλά στοιχείο επιβίωσης και εξέλιξης των πολιτισμών.

Και ολοκλήρωσε με τη φράση του Robert Goddard που, όπως είπε, κρατά ακόμη στο γραφείο της: «Είναι δύσκολο να πεις τι είναι αδύνατο, γιατί τα όνειρα του χθες γίνονται οι ελπίδες του σήμερα και οι πραγματικότητες του αύριο».