Στον τάκο: Σημειώσεις από τον πόλεμο μέρος 13ο ή αυτά που δεν πρόλαβα να πω στο «ζωντανό» μου
theopinion
Η δύναμη του Ελληνισμού την οποία ξεχνάμε
– Τις ημέρες του Πάσχα, Μεγάλη Εβδομάδα, Ανάσταση, Κυριακή του Πάσχα που πέρασα στη Βηρυτό αντιλήφθηκα μια ξεχωριστή δύναμη του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας την οποία, ενώ την έχουμε, ούτε τη σεβόμαστε ούτε την εκτιμάμε ούτε την αξιοποιούμε.
-Είναι εκπληκτικός ο τρόπος με τον οποίον οι ορθόδοξοι λαοί υπολογίζουν, σέβονται, αγαπούν και εκτιμούν την Ελλάδα για πράγματα για τα οποία εμάς δεν πάει καν το μυαλό μας.
-Οι Ελληνορθόδοξοι Άραβες αντιλαμβάνονται την Ελλάδα ως την κιβωτό της Ορθόδοξης Παράδοσης κάτι που πρέπει και εμείς επιτέλους να το καταλάβουμε.
Πέρασα όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα στη Βηρυτό, όπως και το Μεγάλο Σάββατο αλλά και τη Κυριακή του Πάσχα. Από τη Μεγάλη Τέταρτη που ήταν μία μαύρη μέρα για όλη την ανθρωπότητα, καθώς είχαμε τους μεγάλους βομβαρδισμούς στη Βηρυτό, τη Μεγάλη Πέμπτη, τη Μεγάλη Παρασκευή πέρασα αρκετές ώρες στους Ελληνορθόδοξους ναούς της Βηρυτού παρατηρώντας κυρίως τους ανθρώπους, τη λειτουργία αλλά και τις παραδόσεις τους. Η Ανάσταση μια μοναδική εμπειρία.
Οι άνθρωποι, μέσα στο βαρύ κλίμα του πολέμου, έμοιαζαν να αναζητούν μέσα στους ναούς ένα μήνυμα, ένα στήριγμα, μια ελπίδα, μια διέξοδο, ότι αυτό, το άγος το οποίο ζουν, αυτή η απίστευτη τραγωδία του πολέμου, θα λάβει με τη βοήθεια του Θεού και του αναστάντος Χριστού ένα τέλος πολύ σύντομα.
Χιλιάδες άνθρωποι μαζεύονταν κάθε μέρα στην Εκκλησία, καθ’ όλη τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας, για να προσευχηθούν. Οικογένειες ολόκληρες στριμώχνονταν στις πανέμορφες ιστορικές Εκκλησίες της Ασραφίγε και των άλλων χριστιανικών συνοικιών της Βηρυτού, μέσα σε έναν κλίμα κατάνυξης, ηρεμίας, αλλά το κυριότερο, προσμονής. Όλοι έμοιαζαν να ψάχνουν πάνω στις εικόνες, τις αγιογραφίες και το διάκοσμο των Εκκλησιών, μια ελπίδα, ένα σημάδι, ότι η περιπέτεια όπου για ακόμη μια φορά στη ζωή τους περνούν θα τελειώσει και θα επιστρέψουν στη κανονική ζωή, στην ειρήνη, στην ηρεμία, στην καθημερινότητα, στη ρουτίνα, μακριά από τον φόβο του συναγερμού την απειλή του βομβαρδισμού, τη συντριβή του θανάτου, την εικόνα της προσφυγιάς που απλώνεται τριγύρω τους, την αβεβαιότητα για το αύριο, τη δυστυχία για το σήμερα και την ανησυχία. Μία ανησυχία, ένας φόβος που πραγματικά σπάει κόκκαλα, όπως άλλωστε κάνει πάντα το φάσμα του πολέμου.
Η Ανάσταση εδώ στη Βηρυτό αλλά και σε όλο το Λίβανο, όπως επίσης και σε μεγάλο μέρος του αραβικού κόσμου που ακολουθούν το ελληνορθόδοξο δόγμα, γιορτάζεται στις 6 το πρωί, όχι τα μεσάνυχτα. Τα μεσάνυχτα σύμφωνα με τον πατέρα Πορφύριο, εφημέριο του ιερού ναού του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στη συνοικία Ασραφίγιε της Βηρυτού, προήλθαν στο τυπικό της Μεγάλης Εβδομάδας πολύ αργότερα. Η παράδοση των πρώτων Χριστιανών όριζε ότι η Ανάσταση θα πρέπει να γιορτάζεται νωρίς το πρωί, μόλις ξημερώσει. «Αυτό αναφέρουν οι γραφές», μας λέει ο πατέρας Πορφύριος, αδυνατώντας να αντιληφθεί την έκπληξή μας.
Στις έξι το πρωί της Κυριακής, το ποίμνιο εξήλθε του ναού και έλαβε τη θέση του στον αύλειο χώρο, μπροστά από μία πρόχειρη σκηνή, στην οποία ανέβηκαν οι ιερείς ψάλλοντας πολλούς ύμνους στα αραβικά, έφτασε η στιγμή της Ανάστασης. Εκεί, πραγματικά η έκπληξή μας κορυφώθηκε. Με τις καμπάνες να δίνουν το χαρμόσυνο αναστάσιμο μήνυμα όλοι, ιερείς και πιστοί, άρχισαν να ψέλνουν το «Χριστός Ανέστη» στα ελληνικά, τρεις φορές σαν τη πιο όμορφη χορωδία. Όλοι οι πιστοί γνώριζαν τους ελληνικούς ύμνους, όπως άλλωστε είχαμε την ευκαιρία να διαπιστώσουμε στη διάρκεια των προηγούμενων ακολουθιών. Πολλά κομμάτια όπως το Πάτερ Ημών ,το Πιστεύω εις έναν Θεόν αλλά και άλλα χωρία των ψαλμών αποδόθηκαν στα ελληνικά. Οι Ελληνορθόδοξοι Άραβες μπορεί να μη γνωρίζουν καμία λέξη στη γλώσσα μας εκτός ενδεχομένως από ένα «καλημέρα» και ένα «καλησπέρα» αλλά γνωρίζουν να ψέλνουν στα ελληνικά. Ο πατέρας Πορφύριος το εξήγησε πάρα πολύ όμορφά. «Για εμάς η Ελλάδα», μας είπε, «είναι η Κιβωτός της Ορθοδοξίας, ο φύλακας της Παράδοσης και της πίστης μας. Στην Ελλάδα προστρέχουμε όταν θέλουμε να ζήσουμε αγνές και γνήσιες στιγμές από την ορθόδοξη παράδοσή μας. Οι ιερείς στα πανεπιστήμιά της θα προστρέξουμε για να πάρουμε την ορθή γνώση γύρω από την Ορθοδοξία. Οι ανώτεροι ιερείς μας θα βρεθούν στην Ελλάδα για τις ανώτερες σπουδές τους. Γιατί μόνο έτσι αισθάνονται ότι θα ολοκληρωθούν».
Τα λόγια του πατρός Πορφυρίου είναι καταλυτικά. Ο ίδιος μας περιγράφει τον αραβορθόδοξο κόσμο, τους Ελληνορθόδοξους, οι οποίοι μετέχουν σε ένα δόγμα, μία θρησκεία, πολύ μακριά προς τα ισχύοντα στον τόπο τους αλλά πιστεύουν βαθιά και ξέρουν πολύ βαθιά μέσα τους ότι η Ελλάδα είναι η χώρα και οι Έλληνες είναι ο λαός που κρατάν αυτή την πίστη ζωντανή. Όχι μόνο τα χιλιάδες προσκυνήματα, τα οποία με τη πρώτη ευκαιρία οι Ελληνορθόδοξοι του Λιβάνου θα τα επισκεφτούν για να προσκυνήσουν. Το όνειρο του κάθε άντρα είναι να βρεθεί στο Άγιον Όρος. Δεκάδες εκδρομές διοργανώνονται από εδώ κάθε χρόνο για τη μοναστική πολιτεία του Άθωνα αλλά και για τα υπόλοιπα προσκυνήματα. Τα Μετέωρα , οι βυζαντινοί ναοί της Θεσσαλονίκης ακόμα και τα μοναστήρια της Μακεδονίας και της Ηπείρου είναι πάρα πολύ γνώριμοι τόποι επισκέψεων για τους Ελληνορθόδοξους της Βηρυτού. Όποιον και αν συναντήσαμε μας είπε ότι κάποια στιγμή πολύ πρόσφατα βρέθηκε στην Ελλάδα για ένα τέτοιο προσκύνημα που συνδύασε και με καλοκαιρινές διακοπές. Είναι πράγματι φοβερό αυτό που συμβαίνει.
Η Ελλάδα , ο τόπος μας τον οποίον με τόση ευκολία απαξιώνουμε και λοιδορούμε όλοι εμείς οι Ελλαδίτες αποτελεί κάτι εξαιρετικά σημαντικό για ανθρώπους πέρα από εμάς. Και αυτό είναι ένα στοιχείο το οποίο δε μπορεί να το καταλάβει και να το βιώσει κανείς αν δε ζήσει μαζί με ανθρώπους όπως οι Ελληνορθόδοξοι του Λιβάνου. Οι άνθρωποι αυτοί αντιλαμβάνονται την Ελλάδα ως μια περιοχή , η οποία αποτελεί το ζωντανό κύτταρο, το λυχνάρι που καίει ακόμα και κρατάει ζωντανή μια υπέροχη όσο και μια εξαιρετικά σπουδαία υπόθεση για τη ζωή ολονών μας που είναι η θρησκεία, η θρησκευτική παράδοση, η ορθόδοξη πιστή και όλα τα στοιχεία τα οποία τη συγκροτούν. Από τα μοναστήρια και τα προσκυνήματα μέχρι τα εκκλησιαστικά ιδρύματα, την ιεραρχία της Ελλάδος, τους θεσμούς ανάδειξης των ιερέων, τις σχολές εκπαίδευσης των κληρικών αλλά και τις πανεπιστημιακές σχολές που δίδουν ανώτερη μόρφωση στους ανώτερους κληρικούς. Αυτό είναι νομίζω κάτι , το οποίο αγνοούμε.
Σίγουρα είναι κάτι το οποίο δε το έχουμε αντιληφθεί ως έναν παράγοντα αξιοποίησης για την Ελλάδα. Η χώρα μας θα μπορούσε να αξιοποιήσει αυτά τα μοναδικά της χαρακτηριστικά και να αναδειχθεί σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι έχει αναδειχθεί ήδη σε ένα κέντρο όχι μόνο διαφύλαξης αλλά και ανάπτυξης του χριστιανικού κόσμου παγκοσμίως.
Θα τολμήσω να πω ότι αυτό δεν είναι κάτι το οποίο θα το προσφέρει η Ελλάδα στον Ορθόδοξο κόσμο μόνο. Είναι κάτι το οποίο, όπως ένιωσα κατά τις άγιες αυτές μέρες ανάμεσα στους πιστούς της Βηρυτού, το ζητά, το αποζητά, το προσμένει με θέρμη και αγωνία ο Ορθόδοξος κόσμος από την Ελλάδα.
Νομίζω ότι αυτό είναι ένα στοιχείο το οποίο θα πρέπει να απασχολήσει σοβαρά όλη την Ελλάδα από την πολιτική ηγεσία και τη κρατική μηχανή, μέχρι τις μη κυβερνητικές οργανώσεις, τα ιδρύματα, τα σωματεία αλλά σίγουρα και τα πανεπιστήμια της χώρας. Η Ελλάδα έχει έναν πλούτο απίστευτο, ο οποίος ακόμα και αν δεν αναγνωρίζεται ως εξαίσια σημαντικός πλούτος για το εσωτερικό της χώρας είναι σίγουρα πολύ σημαντικός για τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων στο εξωτερικό.
Νομίζω, ότι μια παράλληλη σε διαφορετικό επίπεδο προετοιμασία της χώρας θα πρέπει να γίνει και για την αξιοποίηση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Η Ελλάδα θα πρέπει να αντιληφθεί ότι αυτά τα χαρακτηριστικά δηλαδή της κιβωτού της Γνώσης και της Παράδοσης τα διαθέτει αδιαμφισβήτητα η ίδια στο εσωτερικό της. Άρα, θα πρέπει να αναπτύξει όλες εκείνες τις δομές και τους τρόπους με τους οποίους θα επιτρέψει σε ανθρώπους που ζουν σε όλο τον πλανήτη αλλά θέλουν να γνωρίσουν, θέλουν να βιώσουν αυτά τα χαρακτηριστικά της πίστης και της παράδοσης να τους τα προσφέρει με τρόπους με τους οποίους θα βγουν όλοι κερδισμένοι. Δεν είναι καθόλου μακρινός ένας τέτοιος στόχος. Όποιος έχει την ευκαιρία να μιλήσει με ανθρώπους και να συζητήσει μαζί τους τα ζητήματα της Ορθόδοξης Παράδοσης και να αντιληφθεί πόσο σημαντικά είναι για τους ανθρώπους αυτούς όπως είναι οι Ελληνορθόδοξοι του Λιβάνου θα αντιληφθεί΄ αμέσως τη σπουδαιότητα του όλου θέματος.
Βέβαια, ακριβώς το ίδιο στοιχείο ισχύει και με ζητήματα του κλασικού ελληνικού πολιτισμού. Με τον ίδιο ή με έναν παράλληλο τρόπο η Ελλάδα θεωρείται ότι είναι το λίκνο της Δημοκρατίας, είναι ο τόπος στον οποίον γεννηθήκαν ανώτερες σπουδές Φιλοσοφίας, Μαθηματικών, Αρχιτεκτονικής και άλλων σπουδαίων Επιστημών και Τεχνών. Είναι, νομίζω πολύ βατό να φτιάξουμε ένα προφίλ της σύγχρονης Ελλάδας που θα επισημαίνει ότι ο κλασικός ελληνικός πολιτισμός παραμένει ζωντανός εδώ και μπορεί ερχόμενος κάποιος στην Ελλάδα να γνωρίσει ως ζώσα πραγματικότητα τις αρχές της Φιλοσοφίας, των Μαθηματικών, της Δημοκρατίας, της Μηχανικής, της Αρχιτεκτονικής, της Ποίησης, της Τραγωδίας, της Κωμωδίας, του αριστοφανικού πνεύματος, της πολιτικής τέχνης της αριστοτελικής σκέψης, της σωκρατικής θεωρίας και τόσων άλλων στοιχείων θα είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό challenge- που λένε και οι νέοι- για όλη την Ελλάδα. Άραγε θα υπάρχει κάποιος στην πολιτική ηγεσία αυτής της χώρας που θα το τολμήσει; Ελπίζω, πως ναι.