Στο «φως» τα αρχαία που βρέθηκαν στις ανασκαφές του Μετρό

Έναν νέο πολιτιστικό πυρήνα απέκτησε η Θεσσαλονίκη στο Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά, εκεί όπου το Μουσείο Θεσσαλονικέων Μητρόπολις άνοιξε τις «πύλες» του παρουσιάζοντας στο κοινό της πόλης, αλλά και τους επισκέπτες περί τα 3.000 ευρήματα που αποκαλύφθηκαν κατά τις ανασκαφές για την κατασκευή του Μετρό Θεσσαλονίκης.

Το μουσείο στεγάζεται στο διατηρητέο κτήριο στρατωνισμού Α3, ένα εμβληματικό κτίσμα περίπου 3.000 τ.μ. εντός του παλιού στρατοπέδου Παύλου Μελά και χρονολογείται στα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής περιόδου, γύρω στο 1895.

Πρόκειται για ένα από τα πρώτα δείγματα οργανωμένου στρατοπέδου σε ελληνικό έδαφος, το οποίο ανακατασκευάστηκε από το υπουργείο Πολιτισμού για τη μετατροπή του σε έναν σύγχρονο εκθεσιακό χώρο.

Το Μουσείο Θεσσαλονικέων Μητρόπολις -του οποίου τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν χθες, Σάββατο (9/5) παρουσία του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, και της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη– καλεί τους επισκέπτες σε ένα «ταξίδι» σε μια διαδρομή μέσα στον χρόνο, ακολουθώντας την ιστορία της Θεσσαλονίκης από την ίδρυσή της το 316/315 π.Χ. έως τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917.

Σημειώνεται πως το Μουσείο λειτουργεί από τις 08:30 το πρωί έως τις 15:30 το μεσημέρι -εκτός Τρίτης-, ενώ η είσοδος σε αυτό θα είναι δωρεάν για το κοινό έως τις 10 Ιουνίου.

Ένα Μουσείο-συλλογή των ευρημάτων των ανασκαφών του Μετρό

Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο κατασκευής του Μετρό Θεσσαλονίκης έφερε στο φως εκτεταμένα κατάλοιπα και κινητά ευρήματα που τεκμηριώνουν τη συνεχή κατοίκηση και την οργάνωση της πόλης και της ευρύτερης περιοχής της επί περισσότερους από 23 αιώνες.

Μέσα από εκθέματα, αναπαραστάσεις και διαδραστικές οθόνες, το μουσείο επιχειρεί να αναδείξει όχι μόνο τα αρχαιολογικά αντικείμενα, αλλά και τη διαχρονική εξέλιξη του αστικού χώρου ως ζωντανό στοιχείο της συλλογικής μνήμης και της ταυτότητας της Θεσσαλονίκης.

Η έκθεση οργανώνεται σε δύο βασικά μέρη.

Το πρώτο αφορά αρχαιότητες που προέρχονται από ανασκαφές στις εκτός των τειχών περιοχές της πόλης και αναπτύσσεται στο ισόγειο του κτηρίου. Τα ευρήματα προέρχονται από τους σταθμούς Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός, Δημοκρατίας, Σιντριβάνι, Πανεπιστήμιο, Φλέμινγκ και από το αμαξοστάσιο της Πυλαίας.

Το δεύτερο μέρος της έκθεσης καταλαμβάνει ολόκληρο τον όροφο και αφορά τα ευρήματα από τους σταθμούς Βενιζέλου και Αγίας Σοφίας, δηλαδή την «καρδιά» της εντός των τειχών Θεσσαλονίκης.

Από τις νεκροπόλεις έως τον δρόμο-πρόδρομο της Εγνατίας

Στο ισόγειο παρουσιάζεται η φυσιογνωμία των περιοχών εκτός των τειχών της πόλης και οι διαφορετικές δραστηριότητες που αναπτύχθηκαν εκεί ανά τους αιώνες.

Οι ανασκαφές αποκάλυψαν εκτεταμένες νεκροπόλεις τόσο στη δυτική όσο και στην ανατολική ύπαιθρο της Θεσσαλονίκης, ενώ εντοπίστηκαν ακόμη πρωτοβυζαντινές βασιλικές, αποθηκευτικοί και εργαστηριακοί χώροι, χάνια αλλά και τμήμα οικισμού που προϋπήρχε της ίδρυσης της Θεσσαλονίκης, με το ενδιαφέρον να κεντρίζουν οι επιτύμβιες στήλες, τα κοσμήματα, τα χρυσά στεφάνια, οι λάρνακες και οι σαρκοφάγοι με πλούσια διακόσμηση, οι ρωμαϊκοί τάφοι και οι βωμοί, οι τοιχογραφίες, τα ψηφιδωτά πρωτοβυζαντινής βασιλικής, καθώς και αποθηκευτικά και εργαστηριακά αγγεία.

Ξεχωρίζουν επίσης ένας κτιστός καμαροσκεπής τάφος, τμήμα ταφικού λατρευτικού συνόλου μικρού ναού πρωτοβυζαντινών χρόνων, αλλά και σπάνια ταφικά σύνολα της ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου.

Ανάμεσα στα πιο εντυπωσιακά εκθέματα βρίσκονται και δύο μαρμάρινες σαρκοφάγοι που αποκαλύφθηκαν στο δυτικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης κατά την κατασκευή του σταθμού «Δημοκρατία».

Η πρώτη, ασύλητη σαρκοφάγος του 4ου αιώνα, περιείχε τρεις νεκρούς και χρυσά κτερίσματα, ενώ η δεύτερη, ενεπίγραφη σαρκοφάγος του 3ου αιώνα, περιλάμβανε τέσσερις νεκρούς και αναφορά στην Πετρωνία, τροφό της οικογένειας για την οποία φαίνεται πως κατασκευάστηκε.

Η Θεσσαλονίκη «ξεδιπλώνεται» στον όροφο

Στον όροφο του μουσείου παρουσιάζεται η ιστορία της εντός των τειχών Θεσσαλονίκης μέσα από μια χρονολογική αφήγηση που οργανώνεται γύρω από έναν κεντρικό οδικό άξονα.

Η γραμμική διάταξη της έκθεσης παραπέμπει τόσο στη ροή του χρόνου όσο και στη βασική οδική αρτηρία της πόλης, πρόδρομο της σημερινής οδού Εγνατίας. Η αφήγηση χωρίζεται σε επτά χρονολογικές ενότητες και ακολουθεί την πορεία της Θεσσαλονίκης από την ίδρυσή της έως την πυρκαγιά του 1917.

Σε κάθε ενότητα πρωταγωνιστεί ο δρόμος, ο οποίος αποδίδεται με ψηφιακά μέσα και συνοδεύεται από στοιχεία για την πολεοδομική εξέλιξη της πόλης, αλλά και για σημαντικά ιστορικά γεγονότα -σεισμούς, πολιορκίες, καταλήψεις και καταστροφές- που επηρέασαν τη μορφή και τη ζωή της Θεσσαλονίκης.

Ξεχωριστή θέση έχει το «δωμάτιο» που είναι αφιερωμένο στο έργο του Γάλλου αρχιτέκτονα-πολεοδόμου, Ερνέστ Εμπράρ, που ήταν επικεφαλής του πολεοδομικού ανασχεδιασμού της Θεσσαλονίκης μετά την πυρκαγιά του 1917.

Η υπαίθρια έκθεση που εντυπωσιάζει

Αυτό που αναμφισβήτητα εντυπωσιάζει είναι η υπαίθρια αρχαιολογική έκθεση στον περιβάλλοντα χώρο του κτιρίου.

Εκεί παρουσιάζονται τα αποσπασμένα ψηφιδωτά δάπεδα, τα υπόκαυστα και οι τοίχοι μεγάλης έπαυλης της ύστερης αρχαιότητας, η οποία αποκαλύφθηκε στον σταθμό «Αγία Σοφία» του Μετρό Θεσσαλονίκης.

Τα ψηφιδωτά της έπαυλης χρονολογούνται από το β΄ μισό του 4ου έως τις αρχές του 5ου αιώνα μ.Χ. και διασώθηκαν έπειτα από εξαιρετικά απαιτητικές εργασίες απόσπασης και συντήρησης.

Εκτός από τα ψηφιδωτά, αποσπάστηκαν επίσης τα δύο υπόκαυστα των λουτρών της έπαυλης, καθώς και οι τοίχοι της νότιας αίθουσας μαζί με την πλινθόκτιστη κλίμακα.