Πυρκαγιές: Πόσα στρέμματα κάηκαν στην Ελλάδα – Ευθύνεται το δίκτυο του ΔΕΔΔΗΕ;

Μία ακόμα καλοκαιρινή σεζόν –ημερολογιακά, τουλάχιστον– ολοκληρώθηκε, με τις θερμοκρασίες στη χώρα μας να παραμένουν υψηλές και τον κίνδυνο για πυρκαγιές να παραμένει μεγάλος.

Για ακόμα μία χρονιά, η Ελλάδα είδε χιλιάδες στρέμματα, πολλά από αυτά δασικά, να γίνονται στάχτη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του European Forest Fire Information System (EFFIS), που εντάσσεται στο πρόγραμμα Copernicus της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την παρατήρηση και τη γεωσκόπηση της Γης από το διάστημα, μέχρι στιγμής έχουν καεί 31.887 εκτάρια δασικών εκτάσεων (ή 318.870 στρέμματα) σε 42 πυρκαγιές.

Αναζητώντας τα αίτια για κάποιες από αυτές τις πυρκαγιές, δημοσιεύματα και έρευνες της πυροσβεστικής στράφηκαν σε υποδομές του Διαχειριστή Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΔΕΔΔΗΕ).

Πιο πρόσφατο το περιστατικό στη Σίβηρη Χαλκιδικής στις 13 Αυγούστου. Στο πλαίσιο έρευνας για τις ακριβείς συνθήκες υπό τις οποίες ξέσπασε η πυρκαγιά, με πιθανότερο το ενδεχόμενο να ευθύνεται κολώνα ηλεκτροδότησης, κλήθηκαν από τον εισαγγελέα και ειδικό κλιμάκιο της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ) ο διευθυντής του ΔΕΔΔΗΕ Πολυγύρου και ο υπεύθυνος εκμετάλλευσης του ΔΕΔΔΗΕ στην περιοχή, προκειμένου να καταθέσουν, στο πλαίσιο εισαγγελικής παρέμβασης.

Λιγότερο από έναν μήνα πριν, στις 22 Ιουλίου, ξηρική καταιγίδα με ισχυρούς ανέμους στον Εύοσμο προκάλεσε φθορές σε κεντρική καλωδίωση του ΔΕΔΔΗΕ, με αποτέλεσμα συνεχείς εκρήξεις που οδήγησαν σε πυρκαγιά μέσα σε κατοικημένη περιοχή.

Από επαφή και ταλάντωση σε καλώδια φαίνεται πως ξεκίνησε και η πυρκαγιά στον Κουβαρά Αττικής στις 10 Αυγούστου, ενώ εμπλοκή του Διαχειριστή ερευνάται και για πυρκαγιά στο Ρέθυμνο την 1η Αυγούστου.

Να σημειωθεί ότι η μεγάλη πυρκαγιά της Βοιωτίας πριν περίπου τρεις εβδομάδες, που πέρασε και στη Δυτική Αττική, φέρεται να οφείλεται σε ιδιωτικά έργα ηλεκτροδότησης που αποδείχθηκαν προβληματικά, συγκεκριμένα σε εναέριο δίκτυο μεταφοράς ρεύματος από ιδιωτικό αιολικό πάρκο προς το κεντρικό δίκτυο ηλεκτροδότησης.

Σε πόσα περιστατικά ενεπλάκη το δίκτυο του ΔΕΔΔΗΕ

Τη σύνδεση του δικτύου ηλεκτροδότησης με την πρόκληση πυρκαγιών στη χώρα μας ανέδειξε και πρόσφατο ρεπορτάζ του Politico.

Στο ρεπορτάζ παρατίθεται δήλωση του Ηλία Τζηρίτη, Συντονιστή Δράσεων για τις Δασικές Πυρκαγιές στο WWF Ελλάς, σύμφωνα με την οποία πέρσι το δίκτυο ηλεκτρισμού προκάλεσε το 55% των καμένων εκτάσεων στην Ελλάδα —6 στις 10 πυρκαγιές, κοινώς πάνω από 260 τ.χλμ.

Παράλληλα, το ρεπορτάζ επικαλείται και προσωρινά στοιχεία της ΔΑΕΕ, σύμφωνα με τα οποία το 75% των εκτάσεων που κάηκαν στην Ελλάδα φέτος είχαν αυτήν την τύχη λόγω πυρκαγιών από προβλήματα στο δίκτυο.

Θέλοντας να αποκτήσουμε καλύτερη εικόνα για τον αριθμό των περιστατικών που ξεκίνησαν από τέτοιου είδους αιτίες τα τελευταία χρόνια, απευθυνθήκαμε στη WWF Ελλάς, η οποια μας παρέπεμψε σε ένα σχετικό ψηφιακό report με διαδραστικούς χάρτες και ποσοτικά δεδομένα.

Σύμφωνα με το report, από προβλήματα στο ελληνικό δίκτυο ηλεκτροδότησης ξέσπασαν οι εξής μεγάλες φωτιές την περίοδο 2007-2024:

• Πάρνηθα, 2007 (200 τ.χλμ.)
• Φαρακλό Λακωνίας, 2015 (200 τ.χλμ.)
• Χίος, 2016 (180 τ.χλμ.)
• Ανατολική Μάνη, 2017 (80 τ.χλμ.)
• Γεράνεια Όρη, 2018 (250 τ.χλμ.)
• Τατόι, 2021 (300 τ.χλμ.)
• Ανατολική Αττική, 2024 (420 τ.χλμ.)

Μετά από ειδικό αίτημα –καθότι τα σχετικά στοιχεία δεν είναι δημόσια προσβάσιμα–, ο οργανισμός απέκτησε πρόσβαση σε στοιχεία του Πυροσβεστικού Σώματος για 40.842 περιστατικά που διερευνήθηκαν. Από αυτά, τα 736 συνδέονταν με το δίκτυο ηλεκτρισμού, για την περίοδο 2000–2023.

Μεταξύ βάση τα παραπάνω στοιχεία οι δήμοι που παρουσιάζουν τον υψηλότερο αριθμό πυρκαγιών που προκλήθηκαν από το δίκτυο ηλεκτρικού ρεύματος είναι:

• Κάρυστος: 29
• Μονεμβασιά: 29
• Λαυρεωτική: 24
• Κύμη-Αλιβέρι: 23
• Ρόδος: 19
• Ερμιονίδα: 16
• Κασσάνδρα: 16
• Χαλκίδα: 14

Πώς το δίκτυο ηλεκτροδότησης μετατρέπεται σε… φυτίλι

Σε μία σημαντική δημόσια καταγγελία σχετικά με τη φωτιά στη Σίβηρη και την εμπλοκή του ΔΕΔΔΗΕ προχώρησε ο Περικλής Χατζηνάκος, διευθυντής της περιβαλλοντικής οργάνωσης Mamagea, που παραθέριζε στην περιοχή εκείνη τη μέρα. Σύμφωνα με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υποστήριξε ότι συνεργεία του ΔΕΔΔΗΕ είχαν προχωρήσει μεν σε καθαρισμό της βλάστησης γύρω από κολώνες και γραμμές του δικτύου, χωρίς όμως να απομακρύνουν την καύσιμη ύλη που προέκυψε.

«Κλαδιά, ξερή βλάστηση και, σε ορισμένα σημεία, ακόμη και ολόκληρα κομμένα και ξερά δέντρα παρέμειναν μέσα στη δασική έκταση», περιέγραψε στην ανάρτησή του, προσθέτοντας ότι «Η συζήτηση αυτή δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στον εκάστοτε εργολάβο. Πρέπει να διερευνηθούν οι ευθύνες που αφορούν την εποπτεία, τον σχεδιασμό, τις προδιαγραφές και τον έλεγχο των συγκεκριμένων εργασιών. Ένας καθαρισμός δεν μπορεί να θεωρείται ολοκληρωμένος όταν η βλάστηση κόβεται και στη συνέχεια παραμένει ξερή μέσα στο ίδιο το δάσος».

Επιστρέφοντας στα δεδομένα της WWF Ελλάς, τα πιο συνηθισμένα προβλήματα που οδηγούν σε πυρκαγιές λόγω του ηλεκτρικού δικτύου είναι:

• Ανεπαρκής συντήρηση και περιορισμένοι έλεγχοι του ηλεκτρικού δικτύου
• Ανεπαρκής απομάκρυνση της βλάστησης που επιτρέπει στα κλαδιά να αγγίζουν ή και να πέφτουν πάνω στα καλώδια ή σπινθήρες που πέφτουν πάνω στην βλάστηση
• Φθαρμένα, οξειδωμένα καλώδια και σκουριασμένοι σφιγκτήρες καλωδίων που αποδυναμώνουν τις συνδέσεις και αυξάνουν την πιθανότητα δημιουργίας σπινθήρων
• Καλώδια που βαραίνουν και κρέμονται εξαιτίας π.χ. της αυξημένης θερμοκρασίας, μπορεί να αγγίξουν τη βλάστηση
• Κατεστραμμένοι μονωτήρες, με ρωγμές, φθορές ή κενά στη μόνωση, μπορούν να οδηγήσουν σε ηλεκτρικές βλάβες και σπινθήρες σε περιοχές υψηλού κινδύνου
• Φθαρμένοι στύλοι και μέρη αυτών, ενδέχεται να σπάσουν κάτω από συνθήκες ισχυρού ανέμου και καλώδια να πέσουν στο έδαφος
• Χρήση κακής ποιότητας ανταλλακτικών για λόγους εξοικονόμησης
• Καθυστερήσεις στην κατασκευή υπόγειου δικτύου ηλεκτροδότησης
• Συχνές συγκρούσεις πουλιών στα ηλεκτροφόρα καλώδια με αποτέλεσμα την ηλεκτροπληξία αυτών και την ταυτόχρονη πρόκληση σπινθήρων
• Οι πιέσεις από την κλιματική αλλαγή: Οι συνθήκες αυξημένης θερμοκρασίας, ξηρασίας και οι έντονοι άνεμοι επιτείνουν τους κινδύνους που απορρέουν από τις αδυναμίες των υποδομών.

Όλοι αυτοι οι παράγοντες κινδύνου, συνεχίζει η WWF Ελλάς, γιγαντώνονται και από το γεγονός ότι το συντριπτικό ποσοστό του δικτύου μέσης και χαμηλής τάσης στην Ελλάδα είναι εναέριο: 90%. Αυτό σημαίνει αυξημένη έκθεση σε καιρικά φαινόμενα.

Πάντως, το πρόβλημα είναι (και) παγκόσμιο, επιβεβαιώνει το report, που γράφει πως «Μεταξύ 2016 και 2020, το 10% των περιστατικών και το 19% των καμένων εκτάσεων στην Καλιφόρνια προκλήθηκαν από το ηλεκτρικό δίκτυο, με κόστος που εκτιμήθηκε στα 11,03 δισ. δολάρια τόσο από άμεσες ετήσιες απώλειες —συμπεριλαμβανομένων των υλικών ζημιών, των δαπανών καταστολής των πυρκαγιών και αποκατάστασης— όσο και από επιπλέον τεράστιες, έμμεσες δαπάνες που είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθούν».

Στην αντεπίθεση ο ΔΕΔΔΗΕ

Θέλοντας να απαντήσει στα δημοσιογραφικά δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών, ο ΔΕΔΔΗΕ προχώρησε στην έκδοση δελτίου τύπου, κάνοντας λόγο για «εύκολη στοχοποίηση» χωρίς «κανένα αποδεικτικό στοιχείο»:

«Την ώρα που τα συνεργεία του ΔΕΔΔΗΕ έχουν παρουσία σε όλα τα μέτωπα των πυρκαγιών, δίνοντας υπεράνθρωπο αγώνα για να διευκολύνουν τις πυροσβεστικές δυνάμεις στην κατάσβεση και την αποκατάσταση της ηλεκτροδότησης, επαναλαμβάνονται αυθαίρετες δημόσιες αναφορές που επιχειρούν να αποδώσουν ευθύνες για τις φωτιές στο ηλεκτρικό δίκτυο, χωρίς κανένα αποδεικτικό στοιχείο.

Η εύκολη στοχοποίηση του ΔΕΔΔΗΕ κάθε φορά που εκδηλώνεται μία πυρκαγιά δεν υπηρετεί ούτε την αλήθεια ούτε την προστασία των πολιτών. Αντιθέτως, δημιουργεί εσφαλμένες εντυπώσεις, και, σε αρκετές περιπτώσεις, φαίνεται να εξυπηρετεί πρόσκαιρες σκοπιμότητες και ιδιοτελείς επιδιώξεις καλύπτοντας τοπικές ευθύνες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ενιαίου Συντονιστικού Κέντρου Επιχειρήσεων και Διαχείρισης Κρίσεων (Ε.Σ.Κ.Ε.ΔΙ.Κ.) για το 2025 το ποσοστό των περιστατικών που πραγματικά αποδίδονται στο δίκτυο ηλεκτροδότησης, αγγίζει μόλις το 1% (ενώ για παράδειγμα στις ΗΠΑ φτάνει το 3%).

Ο ΔΕΔΔΗΕ θα συνεχίσει να συνεργάζεται πλήρως με τις αρμόδιες αρχές και να βρίσκεται δίπλα στις τοπικές κοινωνίες που πλήττονται από τις πυρκαγιές, ζητώντας από όλους υπευθυνότητα, τεκμηρίωση και σεβασμό στα πραγματικά δεδομένα».

Ο ρόλος της ΔΑΕΕ

«Κάθε περιστατικό εξετάζεται διαφορετικά», υπογραμμίζει, μιλώντας στο TheOpinion, ο Γρηγόρης Αναστασιάδης, πρόεδρος της Ένωσης Πυροσβεστών Κεντρικής Μακεδονίας και στέλεχος της ΔΑΕΕ.

Εξηγεί ότι η υπηρεσία εξετάζει εξονυχιστικά κάθε διαθέσιμο στοιχείο ή μαρτυρία για το ξεκίνημα κάποιας πυρκαγιάς. Σε περίπτωση που, βάσει του διαθέσιμου υλικού, προκυψει με απόλυτη σιγουριά υπαιτιότητα του ΔΕΔΔΗΕ, ακολουθείται η αυτόφωρη διαδικασία ή διεξάγεται προανάκριση, πάντα σε συνεννόηση με τους αρμόδιους λειτουργούς (εισαγγελέα και ανακριτή). Οι αρχές καλούν τον υπεύθυνο εργολάβο του ΔΕΔΔΗΕ, ώστε να δώσει κατάθεση. Έπειτα, ο Διαχειριστής αποκαθιστά τις καταστροφές στο δίκτυο.

Με αφορμή την επικοινωνία μας, ο κ. Αναστασιάδης μεταφέρει και το θανάσιμο κίνδυνο που διατρέχουν οι πυροσβέστες αν έρθουν σε επαφή με εκτεθειμένα καλώδια κατά τη διάρκεια της κατάσβεσης. Τραγικό παράδειγμα ο πυροσβέστης Σάββας Σάββαρης, που σκοτώθηκε από κομμένο καλώδιο υψηλής τάσης κατά τη διάρκεια κατάσβεσης στο Λιμνοχώρι του δήμου Ηράκλειας Σερρών.

Προσθέτει ότι υπάρχει άμεση συνεννόηση της Πυροσβεστικής με το ΔΕΔΔΗΕ, ώστε να κόβεται το ρεύμα στα σημεία όπου επιχειρούν πυροσβέστες. Δυστυχώς, όμως, πάντα υπάρχουν έστω και μικρές πιθανότητες να γίνει κάποιο λάθος που θα αποβεί μοιραίο, όπως στην περίπτωση του κ. Σάββαρη.

Δήμος Θέρμης: Καλώδια πέρσι, ανθρώπινη αμέλεια φέτος πίσω από τις πυρκαγιές

Πολλαπλά περιστατικά πυρκαγιών λόγω προβλημάτων στο δίκτυο ηλεκτροδότησης απασχόλησαν και το δήμο Θέρμης πέρσι, σε περιοχές όπως οι Ταγαράδες, τα Βασιλικά, η Καρδία και το ίδιο το προάστιο της Θέρμης.

Ο αρμόδιος αντιδήμαρχος Πολιτικής Προστασίας, Κωνσταντίνος Κουγιουμτζίδης, δηλώνει ότι ο ΔΕΔΔΗΕ προχώρησε σε αντικατάσταση των καλωδίων στο 80% περίπου των περιοχών όπου ξέσπασαν αυτές οι πυρκαγιές, ώστε να μην επαναληφθούν ανάλογες καταστάσεις. «Φέτος τους δώσαμε κανένα δύο-τρία σημεία ακόμα. Ήρθε ο υπεύθυνος του ΔΕΔΔΗΕ και είδαμε κάποια σημεία ακόμα που είχαμε σοβαρό θέμα ηλεκτροπληξίας με καλώδια. Σε συνεννόηση μαζί μας, τα έχουν προγραμματίσει για να τα αλλάξουν. Επίσης, όλα τα καλώδια στην επέκταση της Θέρμης θα είναι υπογειοποιημένα», μεταφέρει.

«Να πως, βέβαια, ότι πράγματι το 50% των πυρκαγιών στο δήμο πέρσι ξεκινούσαν από προβλήματα με το δίκτυο. Φέτος υπάρχουν κυρίως περιπτώσεις που οφείλονται σε αμέλεια των πολιτών. Πάνε και κάνουν εργασίες με τροχό ή ηλεκτροκόλληση ή ανάβουν μπάρμπεκιου σε ακαθάριστα οικόπεδα, ενώ έχει “κόκκινη” προειδοποίηση για φωτιές. Χρειάζεται λίγο περισσότερη προσοχή από όλους μας φέτος», συμπληρώνει.

Σχετικά με τις προληπτικές ενέργειες του Διαχειριστή, υποστηρίζει ότι καθαρίζονται κανονικά τα σημεία όπου πυλώνες ή στύλοι έρχονται σε επαφή με βλάστηση, καθώς και ότι τα παλιά εναέρια καλώδια αντικαθίστανται σταδιακά από καινούργια άλλης τεχνολογίας, που είναι μονωμένα. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να μην προκαλείται σπινθήρας όταν έρχονται σε επαφή μεταξύ τους επειδή, για παράδειγμα, ένα σμήνος πουλιά που καθόταν πάνω τους σηκώθηκε απότομα, ταλαντώνοντάς τα.

Το στοίχημα της υπογειοποίησης και το καλό παράδειγμα του Σέιχ Σου

Δεδομένου ότι το 90% του δικτύου μέσης και χαμηλής τάσης είναι υπέργειο, και μάλιστα σε κλιματολογικές συνθήκες ολοένα και χειρότερες, είναι προφανές ότι η υπογειοποίησή του θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα.

Ομολογουμένως, πρόκειται για ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο project, με μεγάλες τεχνικές δυσκολίες –μεταξύ άλλων, λόγω του ορεινού αναγλύφου της χώρας μας– και γιγαντιαία κόστη.

Σε πρόσφατη συνέντευξή της, η εκπρόσωπος τύπου της Νέας Δημοκρατίας, Αλεξάδρα Σδούκου, ανέφερε ότι το κόστος για την υπογειοποίηση μόνο του δικτύου μέσης τάσης, που είναι 120.000 χλμ., ανέρχεται σε 35 δισ. ευρώ.

«Ήδη υπάρχει πολύ σημαντική πρόοδος, όταν μέχρι το 2019 υπογειοποιούνταν περίπου 200 χλμ. σήμερα υπογειοποιούνται περίπου 2.000 χλμ. και το ποσοστό έχει ανέβει από το 9% στο 14%, με χρήματα από το Ταμείο Ανάκαμψης. Είναι, λοιπόν, μια δύσκολη και πολύχρονη διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη», είπε.

Πριν μερικές μέρες, η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) ενέκρινε το νέο Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΔΕΔΔΗΕ για την περίοδο 2026-2030, στο οποίο προβλέπονται και έργα αντικατάστασης και ανακαίνισης περίπου 101 εκατ. ευρώ. Τα έργα αφορούν, μεταξύ άλλων, έργα σε δασικές περιοχές, αντικατάσταση παλαιού εξοπλισμού και δράσεις προστασίας του περιβάλλοντος. Μένει να φανεί τι ποσοστό από αυτά τα κονδύλια θα διατεθεί για έργα υπογειοποίησης του δικτύου.

Πάντως, ειδικά για το Σέιχ Σου ο ΔΕΔΔΗΕ επιφύλαξε καλά νέα, καθώς τον περασμένο Ιούνιο ολοκλήρωσε την κατασκευή περίπου 23 χλμ. νέου υπόγειου δικτύου μέσης τάσης και την αποξήλωση περίπου 12 χλμ. εναέριου δικτύου μέσης τάσης στο Σέιχ Σου. Το κόστος των εργασιών, περίπου 7,5 εκατ. ευρώ, καλύφθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.