Ουρανούπολη: Τα χειροποίητα χαλιά της και η ιδιαιτερότητά τους
Ντέπυ Χιωτοπούλου
«Βαφές και νήματα ζωής» είναι ο τίτλος της δράσης που διοργανώνει σήμερα ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ουρανούπολης, στα πλαίσια της ανάδειξης της ταπητουργικής παράδοσής της. Η πρόεδρος του Συλλόγου Στάθα Αδαμοπούλου εξηγεί στο TheOpinion.gr τους λόγους για τους οποίους τα Ουρανουπολίτικα χαλιά είναι μοναδικά στον κόσμο.
Ρεπορτάζ: Ντέπυ Χιωτοπούλου (hiotopoulou@gmail.com)
Στην ‘πύλη του Αγίου Όρους’ – την Ουρανούπολη– στην τρίτη χερσόνησο της Χαλκιδικής, σήμερα, Πέμπτη 16 Οκτωβρίου, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ουρανούπολης, στα πλαίσια της ανάδειξης της ταπητουργικής παράδοσής της, θα αναβιώσει τις παραδοσιακές φυτικές βαφές του μαλλιού που χρησιμοποιούνταν για την ύφανση των ταπήτων του “Πύργου” της Ουρανούπολης.
«Βαφές και νήματα ζωής» ονομάζεται η δράση, η οποία θα ξεκινήσει στις 10 το πρωί, μπροστά στο Πολιτιστικό κέντρο. Εκεί όπου παλιές υφάντρες και δασκάλες ταπητουργίας από την Ουρανούπολη και ο Άρης Μπαζμαδέλης από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης θα συμμετέχουν στη διαδικασία της παραγωγής του χρώματος και της βαφής του μαλλιού και η Δαμιάνα Κουτσομίχα Προϊσταμένη της Βιβλιοθήκης “Δημήτρης και Αλίκη Περωτή” της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής θα παρουσιάσει τα “Nήματα ζωής της Joice Loch: από την Αμερικανική Γεωργική Σχολή στην Ουρανούπολη”.
Η παράδοση στα χειροποίητα χαλιά
Η Ουρανούπολη ή αλλιώς Προσφόριον όπως ονομαζόταν παλαιότερα, μεταξύ άλλων, έχει μια μακρά παράδοση και στα χειροποίητα χαλιά.
Τόσο ο Πύργος της Ουρανούπολης κατά τον 20ο αιώνα όσο και η διατήρηση της παράδοσης των χειροποίητων χαλιών και η διάδοσή τους σ’ όλον τον κόσμο, αποσπώντας βραβεία και διακρίσεις συνδέονται με το ζεύγος Λοκ, την Joice και Sydney Loch, αγγλοαυστραλιανής καταγωγής οι οποίοι ήρθαν στην Ευρώπη ως μέλη ανθρωπιστικών οργανώσεων για την παροχή βοήθειας στους πρόσφυγες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Το ζεύγος Λοκ κατά την άφιξη και παραμονή του στον προσφυγικό οικισμό της Ουρανούπολης ανέπτυξε φιλανθρωπική δράση, πρόσφερε ιατρική βοήθεια ενώ παράλληλα ανέπτυξε σε συνεργασία με τους πρόσφυγες από την Καισάρεια της Καππαδοκίας την ταπητουργία.
Η τέχνη του χειροποίητου χαλιού ήταν πολύ διαδεδομένη στους πρόσφυγες της Ουρανούπολης που ήρθαν από τη Μικρά Ασία. «Τα ουρανουπολίτικα χαλιά ήταν αυτά που έθρεψαν τους πρόσφυγες από το 1928 – 1930 και μετά» αναφέρει στο TheOpinion.gr η πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Ουρανούπολης Στάθα Αδαμοπούλου.
Προκειμένου να καλύψουν βασικές τους ανάγκες, κατάφεραν να φτάσουν την κατασκευή των χειροποίητων χαλιών σε πολύ υψηλό επίπεδο ποιότητας αλλά και τέχνης. Πειραματιζόμενοι με νέους τρόπους βαφής νημάτων από φυτικές ύλες (ρίζες, φλούδες, φύλλα και έντομα) έδωσαν νέα αποτελέσματα σε χρωματισμούς και συνδυαστικές αποχρώσεις.
«Συνδυάζονταν η ανατολίτικη τέχνη με βυζαντινά σχέδια, και αυτή ήταν η μοναδικότητα στα χαλιά της Ουρανούπολης» δηλώνει η κα. Αδαμοπούλου εξηγώντας πως σε κάποια επίσκεψή του στο Άγιο Όρος ο Sydney Loch αποτύπωσε κάποια σχέδια από τις μονές και τα έφερε μαζί του.
Τι κάνουν τα χαλιά της Ουρανούπολης ξεχωριστά;
«Το δέντρο της ζωής», «Το Βατοπαίδι», «Τα Αετάκια» ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαλιά που πιθανολογείται ότι το σχέδιο προέρχεται από το μαρμάρινο μετάλλιο που βρίσκεται στον τελευταίο όροφο του Πύργου της Ουρανούπολης, πριν από την είσοδο στο μικρό παρεκκλήσι, «Η Φιάλη της Λαύρας» κλπ. είναι χειροποίητα χαλιά, μοναδικά στο είδος τους.
«Αυτό που κάνει μοναδικά στον κόσμο τα χαλιά της Ουρανούπολης είναι τα σχέδια τα οποία είναι βυζαντινά και συνυφασμένα με την Αθωνική Πολιτεία, είναι ολόμαλλα και με φυτικές βαφές» δήλωσε στο TheOpinion.gr η πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Ουρανούπολης κα. Αδαμοπούλου.
Η ίδια μας εξήγησε ότι η χλωρίδα της περιοχής δίνει τις φυτικές ύλες, όπως για παράδειγμα η λυγαριά από την οποία βγαίνουν χρώματα σε γήινες αποχρώσεις, οι φλούδες της ροδιάς κλπ. «Η Joice Loch έλεγε ότι από ένα φυτό μπορούν να βγουν διάφορα χρώματα» υπογράμμισε η πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Ουρανούπολης.
Η σημερινή δράση
Η σημερινή δράση υλοποιείται χάρη στην εμπειρία των πρωταγωνιστών της εποχής, τις σημειώσεις οι οποίες διασώθηκαν σε αρχεία και τη σύγχρονη έρευνα.
Μεταξύ άλλων, θα αναφερθεί η ξεχωριστή διαδρομή ζωής της Joice NanKivell Loch, με υλικό και μαρτυρίες από τα Ιστορικά Αρχεία της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής.
Η ταπητουργία του Πύργου αναπτύχθηκε χάρη στην πρωτοβουλία του ζεύγους Joice και Sydney Loch, στα τέλη της δεκαετίας του ‘20, ενώ εντάχθηκε και στο πρόγραμμα σπουδών της Οικοκυρικής Σχολής της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής, τη δεκαετία του ‘60.
Για την ιστορία, το ζεύγος Λοκ περισσότερο από 50 χρόνια έζησε με τους κατοίκους της Ουρανούπολης. Στο εσωτερικό του Πύργου ο οποίος μαρτυρείται σε έγγραφο του 1344 αλλά φαίνεται πως είναι παλαιότερος, παρουσιάζεται φωτογραφικό και πρωτότυπο υλικό από τη δράση και το έργο των Λοκ. Ο Sydney Loch απεβίωσε το 1954 και η Joice το 1982.