Η φιλοσοφία ως αντίσταση στον χρόνο: Το έργο του Ηλία Βαβούρα

Ο Ηλίας Βαβούρας έχει κατορθώσει να δώσει στη φιλοσοφία την αίγλη και την ένταση που της αξίζει, μετατρέποντάς την σε ένα πεδίο διαλόγου ανοιχτό και ζωντανό.

Στα έργα του δεν συναντάμε μόνο την ακαδημαϊκή προσήλωση στα κείμενα της αρχαιότητας, αλλά και την αγωνία να συνδεθούν αυτά με τα ερωτήματα της εποχής μας. Η σκέψη του λειτουργεί σαν γέφυρα που ενώνει τον Πλάτωνα, τον Δημόκριτο ή τον Χομπς με τις σημερινές προκλήσεις, αποδεικνύοντας ότι η φιλοσοφία παραμένει πάντα μια πράξη ελευθερίας και αναστοχασμού.

Η συγγραφική του πορεία ξεκινά με τον Πλάτωνα, και πιο συγκεκριμένα με τον Γοργία, όπου εξετάζει το περίφημο ζήτημα του «δικαίου του ισχυροτέρου». Σε αυτή τη μελέτη ο Ηλίας Βαβούρας, δεν περιορίζεται στη φιλολογική ερμηνεία αλλά αναδεικνύει τη διαχρονική σημασία του προβλήματος, δείχνοντας πώς το ερώτημα για το ποιος έχει το δίκαιο και ποιος την ισχύ εξακολουθεί να στοιχειώνει κάθε κοινωνία. Στον Πολιτικό συνεχίζει τη συζήτηση για την εξουσία, φωτίζοντας τη μορφή του «πολιτικού ανδρός» ως συμβόλου ευθύνης και φρόνησης, αλλά και ως υπενθύμιση ότι η πολιτική είναι τέχνη και όχι απλή τεχνική διακυβέρνησης.

Ένα από τα πιο τολμηρά του βήματα υπήρξε η μετάφραση και ερμηνεία του Περί του Πολίτη του Τόμας Χομπς. Με αυτό το έργο, δίνεται στον Έλληνα ένα θεμελιώδες κείμενο της νεωτερικής πολιτικής φιλοσοφίας, αναδεικνύοντας την αγωνία του Χομπς για την πολιτική τάξη και την αναγκαιότητα του κοινωνικού συμβολαίου σε έναν κόσμο ανασφάλειας. Είναι ένα βιβλίο που γεφυρώνει την ελληνική φιλοσοφική παράδοση με την ευρωπαϊκή σκέψη, δείχνοντας ότι τα μεγάλα ερωτήματα η ισχύς, η ελευθερία, η δικαιοσύνη δεν γνωρίζουν σύνορα.

Η συμβολή του στον Δημόκριτο είναι εξίσου καθοριστική. Στο έργο Δημόκριτος: Ηθική – Πολιτική, ο Ηλίας Βαβούρας αναδεικνύει μια πτυχή σχεδόν λησμονημένη του στοχαστή: όχι τον Δημόκριτο του ατόμου και της φυσικής φιλοσοφίας, αλλά τον Δημόκριτο που στοχάστηκε για την ανθρώπινη ευτυχία, τη δικαιοσύνη και την οργάνωση της κοινωνίας. Με αυτή τη μελέτη, δίνεται στον Δημόκριτο μια θέση όχι μόνο στην ιστορία της επιστήμης, αλλά και στην ιστορία της πολιτικής σκέψης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ενασχόλησή του με τον Leo Strauss. Στο έργο Τι είναι Πολιτική Φιλοσοφία; Τα τρία κύματα της νεωτερικότητας ο Ηλίας Βαβούρας ανοίγει τον διάλογο με έναν από τους πιο αμφιλεγόμενους και σημαντικούς φιλοσόφους του 20ού αιώνα, δείχνοντας πώς η πολιτική φιλοσοφία παραμένει ζωντανή ακόμη και μέσα στη νεωτερική κρίση αξιών. Μέσα από αυτό το βιβλίο, ο αναγνώστης έρχεται αντιμέτωπος με τη διαχρονική σύγκρουση ανάμεσα στην παράδοση και την πρόοδο, ανάμεσα στην κλασική φρόνηση και την νεωτερική αμφισβήτηση.

Πέρα όμως από τα παραπάνω ο Ηλίας Βαβούρας έχει και έναν άλλο ρόλο. Αυτόν του διανοητικού οικοδεσπότη. Ως επιμελητής φιλοσοφικών περιοδικών, του Φιλοσοφεῖν και του Dia-noesis, δημιουργεί έναν δημόσιο χώρο φιλοσοφικής ανταλλαγής. Η δουλειά του εδώ δεν είναι απλώς εκδοτική αλλά βαθιά παιδαγωγική, γιατί προσφέρει βήμα σε νέες φωνές και δίνει στη φιλοσοφία την επικοινωνιακή διάσταση που της αξίζει.

Το έργο του Ηλία Βαβούρα λοιπόν δεν είναι εύκολο. Απαιτεί διάθεση, υπομονή, στοχαστική διάθεση. Αλλά η ανταμοιβή είναι μεγάλη. Η μύηση του αναγνώστη σε έναν κόσμο ιδεών που, από τον Πλάτωνα μέχρι τον Strauss, δεν αφήνει να ξεχαστεί το ουσιώδες ερώτημα της φιλοσοφίας, πώς δηλαδή να ζει κανείς δίκαια, ελεύθερα και αληθινά.