«Η ανθρώπινη ζωή αξίζει όσο μια στιγμή» – Ο ψυχοθεραπευτής Πάνος Πλουμίδης μιλά στο TheOpinion για την «έκρηξη» των γυναικοκτονιών
Η μακρά λίστα των θυμάτων που έχασαν τη ζωή τους από το χέρι των ανθρώπων που αγαπούσαν ή αγάπησαν πολύ, ολοένα και μεγαλώνει.
Ευφροσύνη Καζεπίδου 
Συγκλονισμένη είναι η κοινωνία της Θεσσαλονίκης από τη στυγερή δολοφονία της επί μίας εβδομάδας αγνοούμενης Γεωργίας από την Καλαμαριά.
Η νέα γυναικοκτονία στην αυγή του 2024 έρχεται να προστεθεί στη μακρά λίστα θυμάτων γυναικών που έχασαν τη ζωή τους από τους ανθρώπους που αγαπούσαν ή αγάπησαν πολύ.
Ο Πάνος Πλουμίδης, Ψυχολόγος Α.Π.Θ. Ψυχοθεραπευτής (paris 8)-Πραγματογνώμονας Msc Ιατροδικαστικής -Ιατρική Σχολή Α.Π.Θ- και πραγματογνώμων σε υποθέσεις εγκληματολογικού ενδιαφέροντος, μιλά στο TheOpinion για το προφίλ θύματος και δράστη, για ομοιότητες και διαφορές μεταξύ του μοτίβου συμπεριφοράς των θυτών, καθώς και για τα αίτια έκρηξης του φαινομένου.
«Ερωτική έλξη και ελπίδα παρακάμπτουν τα red flags»
Σύμφωνα με τον κ. Πλουμίδη, δείγματα κακοποιητικής συμπεριφοράς υπάρχουν από την αρχή της σχέσης, όμως συχνά παρακάμπτονται λόγω πάρα πολύ έντονης ερωτικής έλξης και ελπίδας ανθρώπων σε μια σχέση ότι κάποια πράγματα δε θα χειροτερέψουν, ότι δε θα είναι μόνιμα.
«Κάποια στιγμή ακραία, ξαφνικά και πάρα πολύ θεαματικά γίνεται μια κακοποιητική πράξη που έχει επικινδυνότητα τόσο για την ψυχική όσο και για τη σωματική ακεραιότητα», σημειώνει αρχικά.
«Ρίχνουν το βάρος στις εξωτερικές συνθήκες και όχι στην προσωπικότητα»
Σχολιάζοντας το σκεπτικό των γυναικών που πέφτουν θύματα των νοσηρών πράξεων των αγαπημένων τους, υπογραμμίζει πως από τη στιγμή που υπάρχουν δείγματα κακοποίησης, οι γυναίκες δεν θα πρέπει να ελπίζουν σε διαφοροποίηση των συνθηκών.
«Υπάρχει ένα μοτίβο ότι τα θύματα εμπιστεύονται το δράστη και επενδύουν και ελπίζουν στη διαφοροποίηση των συνθηκών είτε αν θα κάνουν ένα παιδί είτε αν τα πάει καλά με τη δουλειά του. Δεν στοχοθετούν και δεν κατηγορούν την προσωπικότητα, ενώ αυτή ευθύνεται για το αν είναι κακοποιητικός. Και αντί να ρίχνουν το βάρος στην προσωπικότητα, ρίχνουν το βάρος στις εξωτερικές συνθήκες», δηλώνει ο κ. Πλουμίδης.
Όπως εξηγεί, «ένας κακοποιητικός άνθρωπος που στη βάση του έχει τα στοιχεία, συχνά χειροτερεύει στην πορεία του χρόνου. Αν δεν αντιμετωπιστεί ψυχιατρικά, που δεν είναι πάντα αποτελεσματικό, δεν πρόκειται να βελτιωθεί, παρά μόνο να χειροτερέψει».
Τι ισχύει για το προφίλ της γυναίκας που πέφτει θύμα;
Σύμφωνα με τον κ. Πλουμίδη, μολονότι υπάρχει μεγαλύτερη συχνότητα στα περιστατικά όπου θύματα εμφανίζονται γυναίκες που από ευαισθησία και ανάγκη επενδύουν συναισθηματικά όλη τους την ύπαρξη στο δράστη, υποψήφια θύματα είναι ακόμη και αυτές που δείχνουν χειραφετημένες.
«Είναι πολύ συχνό σε κοπέλες ή γυναίκες που δεν είναι πάρα πολύ χειραφετημένες, όμως βρίσκουμε κακοποίηση και στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα και σε γυναίκες πολύ πετυχημένες και καριερίστες. Ο κακοποιητικός άνθρωπος δεν έχει ούτε συγκεκριμένο μπάτζετ οικονομικό και μισθολογικό ούτε είναι συγκεκριμένου κοινωνικού στάτους. Υποψήφιος είναι ο κάθε άνθρωπος», υπογραμμίζει.
Όπως εξηγεί, «πολλές φορές η επιτυχία μιας γυναίκας και η άνοδός της σε τομείς “τριγκάρει” τέτοιες προσωπικότητες και αρκετοί μπορεί να είναι κακοποιητικοί σε τέτοιες γυναίκες. Μία τέτοια γυναίκα προκαλεί ανταγωνισμό στο δράστη και θέλει να την ακυρώσει και να την αναιρέσει για να νιώσει ότι είναι ανώτερος από αυτό που αυτή προβάλλει».
«Θέλουν να είναι οι μόνοι κύριοι και κυρίαρχοι στις ζωές των θυμάτων»
Αναζητώντας ένα κοινό μοτίβο δράσης των θυτών εγκλημάτων κατά των συντρόφων τους, ο κ. Πλουμίδης εντοπίζει μία άκρως χειριστική συμπεριφορά από πλευράς των θυτών, η οποία συχνά κλιμακώνεται, φτάνοντας σε πολλές των περιπτώσεων σε γυναικοκτονίες.
«Συχνά υπάρχει ζηλοτυπικότητα, δηλαδή υπάρχει φόβος, φαντασίωση και πολλές φορές βεβαιότητα ότι η σχέση τους τους απατάει ή θα τους απατήσει. Υπάρχει φοβερή εκλεκτικότητα και παραβίαση της ιδιωτικότητας. Πολλές φορές βλέπουμε στο facebook κοινά προφίλ. Αυτό είναι ένα δείγμα. Τις περισσότερες φορές γίνεται λόγω ελέγχου», σχολιάζει αρχικά.
Μάλιστα, όπως επισημαίνει ο κ. Πλουμίδης, σκοπός του θύτη είναι η κοινωνική απομόνωση της γυναίκας και η οικονομική και συναισθηματική της εξάρτηση από αυτόν.
«Υπάρχει πολλές φορές πεποίθηση ότι υπάρχει ψέμα από την πλευρά του θύματος και ενώ είναι αποδεδειγμένη η αλήθεια, πιστεύουν ότι κάτι συμβαίνει. Σκοπό έχουν την απομόνωση του θύματος από το φιλικό και οικογενειακό περιβάλλον, για να είναι οι μόνοι κύριοι και κυρίαρχοι της ζωής της. Επίσης υπάρχουν άμεσες και έμμεσες απειλές. Χρήση εξουσίας, χρηματική, ακόμη και μέσω των παιδιών -αν υπάρχουν. Μέχρι που κάποια στιγμή η λεκτική βία γίνεται ενδεχομένως σωματική και τα πράγματα γίνονται ακραία, καταλήγοντας σε κάποιες περιπτώσεις σε γυναικοκτονία», εξηγεί.
Βίαιη συμπεριφορά, έλεγχος, παραβίαση ιδιωτικότητας
Επιχειρώντας να σχηματίσει ένα προφίλ των δραστών των γυναικοκτονιών, ο κ. Πλουμίδης -ο οποίος έχει τελειώσει κύκλο εκπαίδευσης στο criminal profiling- δηλώνει χαρακτηριστικά: «Αυτό που έχω αντιληφθεί είναι πως όσες οι προσωπικότητες, τόσα και τα προφίλ των δραστών».
«Θα χαρακτηρίζαμε τον δράστη ως έναν άνθρωπο που έχει πολλές ανασφάλειες, τις οποίες αντί να προσπαθεί να τις δουλέψει, προσπαθεί κυριαρχώντας και υποτιμώντας τον άλλον, να τις εξαφανίσει, εξαφανίζοντας μαζί του και τον άλλον. Ως άνθρωπο που έχει την ανάγκη του ελέγχου και της παραβίασης του άλλου, που έχει ακραίες και απρόβλεπτες εξάρσεις θυμού που δεν αιτιολογούν καθόλου ούτε το πριν ούτε το μετά του γιατί συνέβησαν», δηλώνει αρχικά.
Όπως επισημαίνει ο κ. Πλουμίδης, «συχνά είναι άνθρωποι με τάση στις εξαρτήσεις και κατά τη διάρκεια των εξαρτητικών τους φάσεων, ξεφεύγουν και όλο αυτό τους βγάζει μία βιαιότητα. Σε κάποιες περιπτώσεις είναι άνθρωποι οι οποίοι έχουν εμφανίσει στο παρελθόν κάποια στοιχεία ψυχιατρικού ενδιαφέροντος και δεν τα έδωσαν σημασία και τα υπερκάλυψαν. Δηλαδή, για παράδειγμα, μία κακοποιητική συμπεριφορά κατά τη διάρκεια της σχολικής τους ζωής, μία κακοποιητική συμπεριφορά στη δουλειά τους, πχ σωματική βλάβη σε εργοδότη».
Σύμφωνα με τον ίδιο, αν ψάξουμε το παρελθόν κάποιου δράστη θα διαπιστώσουμε βίαιη συμπεριφορά είτε λεκτική είτε σωματική, έλεγχο, καχυποψία, παραβίαση ιδιωτικότητας και όχι σταθερά όρια κοινωνικής και διαπροσωπικής αλληλεπίδρασης.
Όμως, όπως επισημαίνει, μολονότι σπάνιες, υπάρχουν περιπτώσεις ανθρώπων που φαίνονται πολύ υγιείς και ξαφνικά προβαίνουν σε μία δολοφονία.
Σε περιπτώσεις οπού διαπιστωθεί πως «κάτι δεν πηγαίνει καλά», ο εν δυνάμει δράστης θα πρέπει οπωσδήποτε να οδηγηθεί σε κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας, ώστε να ανακαλύψουν μαζί αν είναι κάτι επικίνδυνο ή κάτι που μπορεί να συμβαίνει, γιατί υπάρχει χρόνος να σωθεί κάποιος άνθρωπος, αρκεί όλα να τα βλέπει σοβαρά από την αρχή χωρίς να αφήνει το χρόνο να περάσει.
Σχολιάζοντας τις συμπεριφορές των γυναικοκτόνων μετά την τέλεση της πράξης, ο κ. Πλουμίδης τονίζει:
«Έχουμε από το πιο ελαφρύ, τον δράστη που αμέσως μετά την πράξη του το μετανιώνει και υπάρχει πιθανότητα να ζητήσει βοήθεια και να μην το επαναλάβει, ως τον πιο χειριστικό που προσπαθεί να κοροϊδέψει τις αρχές και να πείσει πως δεν ήταν ο δράστης. Αυτός κάνει προμελετημένο έγκλημα, το έχει οργανώσει και νιώθει παντοδύναμος ότι θα γλυτώσει και ότι τιμώρησε το θύμα του όπως του άξιζε. Έχει τον ναρκισσισμό και την πεποίθηση πως θα συνεχίσει κανονικά τη ζωή τους χωρίς να έχει την παραμικρή ενοχή για αυτό που έκανε», υπογραμμίζει αρχικά.
«Οικονομικές συνθήκες και εγκλεισμός τα αίτια της “έκρηξης” των γυναικοκτονιών»
Ερωτηθείς για τα αίτια της «έκρηξης» των υποθέσεων γυναικοκτονιών, ο κ. Πλουμίδης υπογραμμίζει πως ανέκαθεν υπήρχαν περιστατικά, απλώς πλέον λαμβάνουν την έκταση που τους αρμόζουν.
«Χαρακτηριζόταν για πολλά χρόνια ως εγκλήματα πάθους. Φωτογραφίζονταν το θύμα ότι κάπως σαν να έφταιγε. Ευτυχώς όλα, πλέον, έχουν πάρει τη σωστή τροπή», σχολιάζει επιρρίπτοντας ευθύνες και στα ΜΜΕ για τον τρόπο χειρισμού γυναικοκτονιών παλαιότερα.
Εντοπίζοντας τα αίτια για τις τόσες πολλές γυναίκες θύματα των αγαπημένων τους, ο κ. Πλουμίδης υπογραμμίζει πως, μολονότι πάντοτε υπήρχαν νοσηρές προσωπικότητες, ο εγκλεισμός, καθώς και οι κακές οικονομικές ευθύνες, ίσως διαδραματίζουν ρόλο στην αύξηση των υποθέσεων γυναικοκτονιών.
«Φυσικά, νοσηρές προσωπικότητες υπήρχαν πάντα, ανεξαρτήτως συνθηκών οικονομικών και κοινωνικών και οφείλουμε πάντα να προσέχουμε και με την πρώτη αίσθηση απειλής να αναλαμβάνουμε δράση υπέρ του εαυτού μας, γιατί κάθε στιγμή είναι κρίσιμη», επισημαίνει.
Όπως υπογραμμίζει, η αύξηση αυτή πιθανά οφείλεται και στις κακές οικονομικές συνθήκες, αλλά και στον εγκλεισμό της καραντίνας που «έφερε τους ανθρώπους πάρα πολύ κοντά και αύξησε τη δυνατότητα ελέγχου και παραβίασης της ιδιωτικότητας. Ο εγκλεισμός της καραντίνας και η πολύ κοντινή σχέση των ζευγαριών αύξησε και γενικότερα την ένταση στις σχέσεις και πολλά άλλα πράγματα. Όταν ένας άνθρωπος είναι κοντά στο να είναι με πολύ κακή λειτουργία απέναντι στη σχέση του σε πολλά επίπεδα, το να εγκλειστεί και να είναι αναγκασμένος να είναι σε διαρκή αλληλεπίδραση με αυτόν τον άνθρωπο, σίγουρα αυτό τον χειροτερεύει».