Το μήνυμα που σε «καίει» – Πότε screenshots chats και κρυφές ηχογραφήσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο δικαστήριο

Αρθρογραφεί στο TheOpinion o Αλέξανδρος Δ. Βαρτζόπουλος, Δικηγόρος, LLM, ΜΔ

Ένα μήνυμα στο Viber. Ένα screenshot από το Instagram. Μια συνομιλία που ηχογραφήθηκε χωρίς προειδοποίηση. Σήμερα, η κρίσιμη απόδειξη μιας απειλής, μιας απάτης, μιας εργασιακής διαφοράς ή μιας οικογενειακής αντιδικίας βρίσκεται συχνά μέσα σε ένα κινητό τηλέφωνο. Το γεγονός όμως ότι ένα ψηφιακό αρχείο υπάρχει – ακόμη και ότι αποκαλύπτει την αλήθεια – δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αποκτήθηκε νόμιμα, ότι είναι γνήσιο ή ότι μπορεί να αξιοποιηθεί χωρίς περιορισμούς ενώπιον του δικαστηρίου.

Εδώ ακριβώς γεννιέται μία από τις πιο συχνές και ταυτόχρονα πιο παρεξηγημένες ερωτήσεις της σύγχρονης δικαστηριακής πρακτικής: αρκεί να “το έχω στο κινητό μου” για να αποδείξω όσα συνέβησαν; Η σύντομη απάντηση είναι όχι. Η ορθή απάντηση εξαρτάται από το είδος του υλικού, τον τρόπο με τον οποίο αποκτήθηκε, τη γνησιότητά του, τον σκοπό για τον οποίο χρησιμοποιείται και το είδος της δίκης στην οποία προσκομίζεται.

Το screenshot δεν είναι απλώς μια φωτογραφία

Τα SMS, τα emails και τα μηνύματα μέσω εφαρμογών, όπως Viber, WhatsApp ή Messenger, αφήνουν σταθερό ψηφιακό αποτύπωμα. Ο αποστολέας γνωρίζει ότι το μήνυμα θα αποθηκευθεί στη συσκευή του παραλήπτη και ότι εκείνος θα μπορεί να το ανασύρει και να το διαβάσει ξανά. Αυτή είναι η κρίσιμη διαφορά από μια προφορική συνομιλία που καταγράφεται κρυφά.

Η πρόσφατη νομολογία του Αρείου Πάγου αντιμετωπίζει το γραπτό μήνυμα ως ηλεκτρονικό έγγραφο και το screenshot ή τη φωτογραφία της οθόνης ως μηχανική απεικόνιση. Με την υπ’ αριθ. 1141/2025 απόφασή του, ο Άρειος Πάγος δέχθηκε ότι ο τρόπος με τον οποίο το μήνυμα εισάγεται στη δίκη – φωτογραφία της οθόνης ή εκτύπωση στιγμιοτύπου – δεν μεταβάλλει κατ’ αρχήν τον χαρακτήρα του. Αντίστοιχα, στην ΑΠ 488/2025 εκτυπώσεις συνομιλιών μέσω Viber αξιοποιήθηκαν για την απόδειξη πραγματικής απασχόλησης εργαζομένου, ενώ στην ΑΠ 908/2024 μήνυμα Viber αναγνώσθηκε στο ποινικό ακροατήριο και συνεκτιμήθηκε σε υπόθεση απάτης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε screenshot αποτελεί αδιάσειστη απόδειξη. Ένα στιγμιότυπο μπορεί να είναι αποσπασματικό, να έχει υποστεί επεξεργασία, να μην εμφανίζει ημερομηνία ή στοιχεία αποστολέα ή να αποκόπτει σκόπιμα το προηγούμενο και το επόμενο μέρος της συνομιλίας. Άλλο, επομένως, το παραδεκτό ενός ηλεκτρονικού μηνύματος και άλλο η αποδεικτική του δύναμη.

Η γνησιότητα κρίνει την υπόθεση

Στην πράξη, η σοβαρότερη αντιδικία δεν αφορά πάντοτε το τι γράφει το μήνυμα αλλά το αν είναι γνήσιο, πλήρες και αποδίδεται πράγματι στο συγκεκριμένο πρόσωπο. Η επίδειξη μόνο μιας περικομμένης εικόνας αυξάνει τον κίνδυνο αμφισβήτησης. Η ίδια η ΑΠ 1141/2025 υπογραμμίζει, μέσα από την πραγματογνωμοσύνη που αξιολογήθηκε στην υπόθεση, πόσο δυσχερής μπορεί να γίνει η ασφαλής τεχνική κρίση όταν οι αρχικές ηλεκτρονικές συσκευές δεν είναι πλέον διαθέσιμες.

Γι’ αυτό, όποιος θεωρεί ότι ένα μήνυμα μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό δεν πρέπει να περιοριστεί σε ένα πρόχειρο screenshot και, πολύ περισσότερο, δεν πρέπει να επεξεργαστεί, να περικόψει ή να αναδημοσιεύσει το υλικό. Η διατήρηση της αρχικής συσκευής, ολόκληρης της συνομιλίας, των στοιχείων του λογαριασμού, της ημερομηνίας και της ώρας, καθώς και η έγκαιρη νομική και – όταν χρειάζεται – τεχνική αποτύπωσή τους, μπορεί να καθορίσει την έκβαση της αποδεικτικής διαδικασίας.

Η κρυφή ηχογράφηση βρίσκεται στην άλλη πλευρά του ορίου

Στην ηχογράφηση τα δεδομένα αλλάζουν ριζικά. Το γεγονός ότι κάποιος συμμετέχει ο ίδιος σε μια τηλεφωνική ή δια ζώσης συζήτηση δεν του παρέχει αυτομάτως δικαίωμα να την καταγράψει. Το άρθρο 370Α του Ποινικού Κώδικα προστατεύει το απόρρητο της τηλεφωνικής επικοινωνίας και της ιδιωτικής προφορικής συνομιλίας και προβλέπει ποινική ευθύνη για την αθέμιτη καταγραφή χωρίς τη ρητή συναίνεση του άλλου συνομιλητή, καθώς και για την αθέμιτη χρήση του υλικού.

Ιδιωτική δεν είναι μόνο η συζήτηση που γίνεται μέσα σε ένα σπίτι ή ένα γραφείο. Κατά την ΑΠ 750/2025, ιδιωτική είναι η συνομιλία που, σύμφωνα με τη βούληση των συμμετεχόντων, δεν προορίζεται να ακουστεί από αόριστο αριθμό προσώπων, ανεξάρτητα ακόμη και από τον χώρο στον οποίο πραγματοποιήθηκε. Μια χαμηλόφωνη συζήτηση σε καφετέρια, συνεπώς, δεν μετατρέπεται αναγκαστικά σε δημόσια μόνο και μόνο επειδή έγινε εκτός οικίας.

Το ίδιο το παράνομα αποκτηθέν ηχητικό υλικό αντιμετωπίζει σοβαρό δικονομικό εμπόδιο. Το άρθρο 177 παρ. 2 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας θέτει ως κανόνα ότι αποδεικτικά μέσα που αποκτήθηκαν με αξιόποινες πράξεις δεν λαμβάνονται υπόψη για την κήρυξη της ενοχής, την επιβολή ποινής ή τη λήψη μέτρων καταναγκασμού, με τη νομοθετικά προβλεπόμενη εξαίρεση για ορισμένα ιδιαιτέρως βαριά κακουργήματα και κατόπιν ειδικά αιτιολογημένης δικαστικής απόφασης.

Υπάρχουν εξαιρέσεις αλλά όχι ένας γενικός κανόνας αυτοδικίας

Η νομολογία αναγνωρίζει ότι η απόλυτη απαγόρευση μπορεί, σε οριακές περιπτώσεις, να συγκρουστεί με άλλα θεμελιώδη δικαιώματα. Με την ΑΠ 1136/2024 έγινε δεκτό ότι, υπό τον αυστηρό έλεγχο της αναλογικότητας, παράνομο αποδεικτικό μέσο μπορεί εξαιρετικά να συνεκτιμηθεί όταν αποτελεί το μοναδικό ενδεχομένως στοιχείο στο οποίο ο παθών μπορεί να στηρίξει την καταγγελία του για να ζητήσει έννομη προστασία ή το μόνο μέσο με το οποίο ο κατηγορούμενος μπορεί να αποδείξει την αθωότητά του.

Πρόκειται όμως για εξαιρετική δικαστική στάθμιση και όχι για άδεια να ηχογραφούμε προληπτικά κάθε δύσκολη συνομιλία. Το αν θα καμφθεί η απαγόρευση κρίνεται συγκεκριμένα, με βάση τη βαρύτητα της προσβολής, το προστατευόμενο έννομο αγαθό, την ύπαρξη άλλων αποδείξεων και την αρχή της αναλογικότητας. Επιπλέον, η ενδεχόμενη αποδεικτική αξιοποίηση ενός αρχείου δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με τη νομιμότητα της απόκτησής του. Με απλά λόγια, το ερώτημα “θα το λάβει υπόψη το δικαστήριο;” δεν είναι πάντοτε το ίδιο με το ερώτημα “ήταν νόμιμο να το καταγράψω;”.

Πέντε κινήσεις πριν πατήσετε αποστολή ή διαγραφή

Κίνηση	Γιατί έχει σημασία
Κρατήστε το πρωτότυπο	Μην αρκεστείτε σε περικομμένο screenshot και μην διαγράψετε τη συνομιλία ή την αρχική συσκευή.
Διατηρήστε το πλαίσιο	Φυλάξτε ολόκληρη τη ροή, τις ημερομηνίες, τις ώρες, το προφίλ και τα στοιχεία του αποστολέα.
Μην επεξεργάζεστε	Περικοπές, σημειώσεις πάνω στην εικόνα ή μετατροπές του αρχείου τροφοδοτούν ισχυρισμούς αλλοίωσης.
Μην δημοσιοποιείτε	Άλλο η προσκόμιση στην αρμόδια αρχή και άλλο η ανάρτηση σε κοινωνικό δίκτυο, η οποία μπορεί να δημιουργήσει νέα ευθύνη.
Ζητήστε έγκαιρη αξιολόγηση	Η κατάλληλη διαδικασία διατήρησης και επίκλησης εξαρτάται από τη φύση της υπόθεσης και δεν διορθώνεται πάντοτε εκ των υστέρων.

Η ψηφιακή απόδειξη χρειάζεται στρατηγική πριν χρειαστεί δικαστήριο

Το κινητό τηλέφωνο έχει γίνει ο πιο ακούσιος μάρτυρας της καθημερινότητάς μας. Καταγράφει συμφωνίες, απειλές, παραδοχές, πιέσεις και αντιφάσεις. Δεν υποκαθιστά όμως τη νομική αξιολόγηση. Το ίδιο αρχείο μπορεί, ανάλογα με τον τρόπο κτήσης και χρήσης του, να αποτελέσει κρίσιμη απόδειξη, να αμφισβητηθεί ως αναξιόπιστο, να αποκλειστεί από τη διαδικασία ή ακόμη και να εκθέσει ποινικά εκείνον που το δημιούργησε ή το δημοσιοποίησε.

Στις ψηφιακές αποδείξεις, η λεπτομέρεια δεν είναι τυπικότητα. Είναι συχνά η ίδια η υπόθεση. Η ασφαλέστερη κίνηση δεν είναι να πατήσει κανείς βιαστικά “record”, “forward” ή “delete”, αλλά να διατηρήσει το υλικό ανέπαφο και να αξιολογήσει εγκαίρως τον νόμιμο τρόπο αξιοποίησής του. Διότι στο δικαστήριο δεν αρκεί μόνο να γνωρίζεις την αλήθεια. Πρέπει και να μπορείς να την αποδείξεις με τρόπο που ο νόμος επιτρέπει.

Σημείωμα σύνταξης και νομικές πηγές

• Άρθρα 2 παρ. 1, 5 παρ. 1, 9, 9Α, 19 και 25 του Συντάγματος.
• Άρθρο 370Α Ποινικού Κώδικα και άρθρο 177 παρ. 2 Κώδικα Ποινικής Δικονομίας.
• Άρειος Πάγος 1141/2025, πολιτική απόφαση, για SMS, screenshots και ηλεκτρονικά έγγραφα.
• Άρειος Πάγος 488/2025, πολιτική απόφαση, για εκτυπώσεις μηνυμάτων Viber.
• Άρειος Πάγος 750/2025 και 654/2023, ποινικές αποφάσεις, για την ιδιωτική συνομιλία και το άρθρο 370Α ΠΚ.
• Άρειος Πάγος 1136/2024, ποινική απόφαση, για τα παρανόμως κτηθέντα αποδεικτικά μέσα και την εξαιρετική στάθμιση.
• Άρειος Πάγος 908/2024, ποινική απόφαση, για αξιοποίηση μηνύματος Viber στο ακροατήριο.