Προεκλογική εκστρατεία: Όταν η εικόνα καλύπτει το κενό της πολιτικής – Από τον Τάσο Μπιρσίμ του Α. Παπανδρέου στο Tik Tok του Κυρ. Μητσοτάκη

Αυτή η προεκλογική περίοδος, μας βάζει σε μία νέα πολιτική πραγματικότητα. Αλλάζουν οι καιροί και μαζί τους οι πολίτες-ψηφοφόροι. Αρχίζουν να λιγοστεύουν οι συναισθηματικοί λόγοι για τους οποίους κάποτε ο πολίτης έπαιρνε την απόφαση για το ποιον υποψήφιο θα επιλέξει.

Η εμπιστοσύνη έχει χαθεί, ιδίως προς τα μεγάλα κόμματα και η αφοσίωση προς αυτά δεν θεωρείται πια δεδομένη. Τα οικονομικά αδιέξοδα και η επιβολή των μνημονίων έκανε την κρίση του κόσμου πολύ πιο αυστηρή και ορθολογική. Συγχρόνως μεγάλωσαν οι απαιτήσεις προς αυτούς που αυτοπροτείνονται ως διαχειριστές των προβλημάτων ειδικά στο κοινό των νέων ψηφοφόρων.

Αυτό που απομένει στα επιτελεία των μεγάλων κομμάτων είναι η πειθώ μέσω των τεχνικών της επικοινωνίας. Όλοι μας βιώνουμε τις αλλαγές που προκαλούνται από τις νέες τεχνολογίες, της κοινωνίας της πληροφορίας. Δε θα μπορούσαν να επιβιώσουν τα πολιτικά κόμματα, αν δεν εκμεταλλευόταν αυτές τις νέες ευκαιρίες για να προβάλουν τα πολιτικά τους μηνύματα. Όμως η εκλογική διαδικασία, σιγά σιγά, μετατρέπεται στην έξυπνη διαχείριση της εικόνας των προσώπων και των υποτιθέμενων προγραμμάτων των κομμάτων. Ο “κυρίαρχος λαός” οδηγείται μπροστά σε τέσσερεις οθόνες για να αξιολογήσει αυτή την εικονική πραγματικότητα και όχι να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία που έχει κάθε τέσσερα χρόνια να πληροφορηθεί, να προβληματιστεί για τις πολιτικές διαχείρισης, την προοπτική και τις λύσεις που του προτείνονται.

Οι δεσμεύσεις, σβήνουν μαζί με τα φώτα της κάμερας. Διευκολύνοντας τα πρόσωπα να περάσουν έξυπνα από τα τραπέζια των τηλεμαχιών, στον χώρο της πολιτικής και της εξουσίας. Αυτή η διαδικασία θυμίζει περισσότερο με σκηνοθετημένη διαφήμιση όπου δίνεται έμφαση στις δημόσιες σχέσεις και στο marketing. Για να ωραιοποιηθεί η εικόνα, επιστρατεύονται σύμβολα, στυλ, και αναγνωρισιμότητα. Αυτός είναι και ο λόγος που έχουμε πληθώρα υποψηφίων από τους χώρους της τέχνης, του αθλητισμού, της δημοσιογραφίας, της μόδας. Με αυτή την πρακτική ελοχεύει ο κίνδυνος να γίνουν εκπτώσεις στην ποιότητα της αντιπροσώπευσης στη δημοκρατία.

Αυτό το νέο μοντέλο επικοινωνίας μπορεί να μετατρέψει την προεκλογική περίοδο, σε ένα αγώνα δρόμου μεταξύ των κομμάτων για την υφαρπαγή της ψήφου. Προπονητές σε αυτό τον αγώνα δρόμου, οι επαγγελματίες σύμβουλοι επικοινωνίας. Πρόκειται για πτυχιούχους της κοινωνικής μηχανικής με μεταπτυχιακό στη χειραγώγηση της κοινής γνώμης. Θεωρούν τις δημοσκοπήσεις τους, άτυπα δημοψηφίσματα και τα ευρήματα, βάση για τον σχεδιασμό και τις στρατηγικές του κόμματος. Σιγά σιγά αποκτούν βασικό ρόλο στους μηχανισμούς των κομμάτων και γίνονται πιο απαραίτητοι ακόμα και από τους εξωκομματικούς παράγοντες από τον χώρο της διανόησης που με κάποιο τρόπο εμπλουτίζουν την ιδεολογία και την ταυτότητα των κομμάτων. Ο σχεδιασμός των πολιτικών τείνει να αντικατασταθεί από τον σχεδιασμό των επικοινωνιολόγων.

Αυτά τα νέα προεκλογικά ήθη απομακρύνουν την αμεσότητα και τη σωστή αντιπροσώπευση των πολιτών μέσω της εκλογικής πράξης. Οι εκλογές δεν είναι ένα σύνολο εικόνων μέσα από οθόνες. Οι εκλογές είναι μια κοινωνική σχέση μεταξύ των ανθρώπων, με την μεσολάβηση των εικόνων.

Οι νεότεροι βλέπουν από τα αρχεία τις μεγάλες πολιτικές συγκεντρώσεις του ΄80 και του ΄90. Σε αυτές οι πολιτικοί ηγέτες θεωρούνταν χαρισματικοί και απευθυνόταν στο πλήθος που δημιουργούσε μια λαοθάλασσα που βούλιαζε τις κεντρικές πλατείες. Κάπου εκεί άφησε ανεξίτηλο το ίχνος του ο δάσκαλος -κατά πολλούς – της τηλεσκηνοθεσίας, Τάσος Μπιρσίμ ο οποίος μέσω των φακών του έκανε τις χιλιάδες, εκατομμύριο. Ακολουθεί η τηλεόραση που κατάφερε με την εικόνα να εισάγει την “εξ’ αποστάσεως οικειότητα”, να απομυθοποιήσει μεν τα πρόσωπα αλλά να κάνει καινούρια είδωλα, εκπτωτικά, λαϊκιστικά. Τη σκυτάλη παίρνει το διαδίκτυο με χαλαρά post καθημερινότητας, μέσα από το Tik Tok. Το τελικό αποτέλεσμα που έχουμε σήμερα είναι μάλλον άδικο και αρκετά υποτιμητικό για την ελληνική πραγματικότητα. Ως πολίτες έχουμε πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες άρα έχουμε τα μέσα, έχουμε την ιστορική βάση, μπορούμε να αυτοοργανωθούμε με κριτική διάθεση και αναλυτικό δημόσιο διάλογο. Υπάρχει η δυνατότητα για άμεση και αυθόρμητη αλληλεπίδραση.

Αρχίζει να φαίνεται μια ενεργή συμμετοχή για τη διαχείριση των προβλημάτων που μας αφορούν άμεσα. Με σύμμαχο τις νέες τεχνολογίες θέματα όπως περιβάλλον, κυκλοφοριακό, δικαιώματα μειονοτήτων, βία και εγκληματικότητα πλέον μπορούν να συζητούνται μέσα από ένα κοινό δημόσιο διάλογο που οι πολίτες θα καταθέτουν τις απόψεις τους. Και γιατί όχι όλο αυτό να “αναγκαστεί” η επίσημη πολιτεία να το συμπεριλάβει στην τελική λήψη αποφάσεων. Έτσι τα τέσσερα χρόνια δεν θα είναι ένα μεγάλο χρονικό διάστημα για την ανανέωση της εμπιστοσύνης προς την εκάστοτε εξουσία.