Πού πήγαν τα στελέχη των τουριστικών γραφείων; Ή μήπως σταματήσαμε να τα δημιουργούμε;

Του Διονύση Γιάτρα, Tourism Beyond the Brochure

Ακούω όλο και συχνότερα τα τελευταία χρόνια από ανθρώπους των τουριστικών γραφείων την ίδια φράση: «Δεν βρίσκουμε στελέχη».

Και κάθε φορά που την ακούω, μου γεννιέται η ίδια απορία. Πράγματι δεν υπάρχουν στελέχη ή μήπως δεν καταφέρνουμε πλέον να κάνουμε τα νέα στελέχη να επιλέξουν τα τουριστικά γραφεία;

Γιατί νέοι άνθρωποι που σπουδάζουν τουρισμό υπάρχουν. Υπάρχουν τουριστικές σχολές, πανεπιστημιακά τμήματα, νέοι με γνώσεις, ξένες γλώσσες, τεχνολογικές δεξιότητες και πολύ διαφορετικές παραστάσεις από τις προηγούμενες γενιές. Κι όμως, ένα σημαντικό μέρος αυτών των ανθρώπων κατευθύνεται προς τα ξενοδοχεία και άλλες επιχειρήσεις του ευρύτερου τουριστικού οικοσυστήματος.

Άρα, πριν πούμε για ακόμη μία φορά ότι «δεν υπάρχουν στελέχη», ίσως πρέπει να κοιτάξουμε πρώτα τα ίδια τα τουριστικά γραφεία.

Αν γυρίσουμε μερικές δεκαετίες πίσω, θα θυμηθούμε ότι από τη Μεταπολίτευση και μετά αναπτύχθηκαν στην Ελλάδα μεγάλοι τουριστικοί οργανισμοί και ταξιδιωτικά γραφεία που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του σύγχρονου ελληνικού τουρισμού.

Δεν χρειάζεται να αναφέρουμε ονόματα. Θα ήταν άλλωστε άδικο, γιατί θα αφήναμε πολλούς απ’ έξω.

Εκείνες οι επιχειρήσεις δεν δημιούργησαν μόνο ταξίδια, πακέτα και προορισμούς. Δημιούργησαν ανθρώπους του τουρισμού.

Μέσα στα γραφεία τους εκπαιδεύτηκαν ολόκληρες γενιές επαγγελματιών. Άνθρωποι που ξεκίνησαν από το operation, το ticketing, τις κρατήσεις, το incoming ή το outgoing και σταδιακά απέκτησαν γνώση, εμπειρία και ευθύνη. Έγιναν supervisors, managers, directors.

Κάποιοι παρέμειναν στις ίδιες επιχειρήσεις για δεκαετίες και ολοκλήρωσαν εκεί την επαγγελματική τους διαδρομή. Άλλοι συνέχισαν σε αεροπορικές εταιρείες, ξενοδοχεία, tour operators και μεγάλους οργανισμούς του τουρισμού.

Με έναν τρόπο, τα μεγάλα τουριστικά γραφεία εκείνης της εποχής λειτουργούσαν και ως σχολεία του ελληνικού τουρισμού.

Και αυτό συνέβαινε γιατί υπήρχε μία διαφορετική αντίληψη: το καλό στέλεχος δεν περίμεναν πάντα να το βρουν έτοιμο στην αγορά. Το δημιουργούσαν.

Τι έχει αλλάξει λοιπόν σήμερα;

Πολλές φορές ζητάμε από έναν νέο άνθρωπο εμπειρία πριν του δώσουμε την ευκαιρία να την αποκτήσει. Θέλουμε να γνωρίζει συστήματα, προορισμούς, suppliers, operations, πωλήσεις, διαχείριση κρίσεων και να μπορεί σχεδόν από την πρώτη ημέρα να λειτουργεί αυτόνομα.

Και όταν τελικά προσλάβουμε έναν νέο εργαζόμενο, κάνουμε συχνά ένα ακόμη λάθος. Τον συγκρίνουμε με τον προηγούμενο. Με έναν άνθρωπο που μπορεί να βρισκόταν στη συγκεκριμένη θέση δέκα ή δεκαπέντε χρόνια.

Αυτό δεν είναι μόνο άδικο. Είναι και επιχειρηματικά λανθασμένο.

Ο νέος εργαζόμενος δεν πρέπει να γίνει αντίγραφο του προηγούμενου. Πρέπει να του δώσουμε τη δυνατότητα να γίνει ο επόμενος.

Να μάθει, να κάνει λάθη, να εκπαιδευτεί, να πάρει ευθύνες, να εξελιχθεί. Και κάποια στιγμή, γιατί όχι, να γνωρίζει περισσότερα από εμάς.

Αυτό σημαίνει δημιουργία στελεχών.

Υπάρχει όμως ένα ακόμη ερώτημα που ο κλάδος πρέπει να έχει το θάρρος να απαντήσει.

Γιατί ένας νέος άνθρωπος που ολοκληρώνει σήμερα τις σπουδές του στον τουρισμό να επιλέξει ένα τουριστικό γραφείο;

Μπροστά του έχει ξενοδοχειακούς ομίλους, αεροπορικές εταιρείες, εταιρείες τεχνολογίας, DMCs και πολλές ακόμη επιλογές. Τι του προσφέρουμε εμείς για να μας επιλέξει;

Και δεν μιλάω μόνο για τον μισθό, παρότι φυσικά και αυτός έχει τη σημασία του.

Μιλάω για προοπτική. Για εκπαίδευση. Για εμπιστοσύνη. Για αρμοδιότητες. Για ένα πραγματικό career path. Για τη δυνατότητα ένας νέος άνθρωπος που μπαίνει σήμερα σε ένα γραφείο να μπορεί να δει πού θα βρίσκεται σε πέντε ή δέκα χρόνια.

Η νέα γενιά δεν αναζητά μόνο μία θέση εργασίας. Αναζητά έναν λόγο για να μείνει.

Και αυτόν τον λόγο οφείλουμε να τον δημιουργήσουμε εμείς.

Είναι εύκολο να λέμε ότι «δεν υπάρχουν άνθρωποι». Πολύ δυσκολότερο είναι να αναρωτηθούμε γιατί οι άνθρωποι που υπάρχουν δεν έρχονται σε εμάς ή γιατί έρχονται και μετά από λίγο φεύγουν.

Ίσως λοιπόν, αντί να αναζητούμε συνεχώς τι φταίει στην αγορά εργασίας, πρέπει να ελέγξουμε και το δικό μας μοντέλο. Τον τρόπο που προσλαμβάνουμε, τον τρόπο που εκπαιδεύουμε, τον τρόπο που διοικούμε, τον τρόπο που επιβραβεύουμε και, κυρίως, τον τρόπο που δίνουμε – ή δεν δίνουμε – προοπτική.

Κανένας κλάδος δεν μπορεί να απαιτεί από τη νέα γενιά να τον επιλέξει μόνο και μόνο επειδή υπήρχε πριν από αυτήν. Πρέπει να κερδίσει την επιλογή της.

Και εδώ, για μένα, υπάρχει ένα ακόμη ζήτημα που δεν πρέπει να υποτιμήσουμε: η ιστορική μνήμη.

Ο ελληνικός τουρισμός δεν ξεκίνησε χθες. Και τα τουριστικά γραφεία δεν ήταν ποτέ απλώς ένας ακόμη κρίκος στην αλυσίδα του.

Υπήρξαν για δεκαετίες σχολεία του τουρισμού. Μέσα από αυτά δημιουργήθηκαν επαγγελματίες, χτίστηκαν καριέρες, αναπτύχθηκε τεχνογνωσία και, κυρίως, μεταφέρθηκε γνώση από γενιά σε γενιά.

Αυτή τη μνήμη δεν έχουμε το δικαίωμα να τη χάσουμε.

Όχι από νοσταλγία. Ούτε επειδή «τα πράγματα ήταν καλύτερα παλιά». Κάθε εποχή έχει τις δικές της απαιτήσεις και η σημερινή τουριστική πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική.

Η ιστορική μνήμη είναι απαραίτητη γιατί δεν μπορείς να σχεδιάσεις το μέλλον ενός επαγγέλματος αν δεν γνωρίζεις πώς δημιουργήθηκε.

Είναι γνώση, εμπειρία και κουλτούρα. Είναι τα λάθη που δεν χρειάζεται να επαναλάβουμε και οι αξίες που δεν πρέπει να χάσουμε.

Και σε μία χώρα όπου ο τουρισμός αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της οικονομίας, η διατήρηση και η μεταφορά αυτής της γνώσης στην επόμενη γενιά δεν είναι πολυτέλεια.

Είναι ευθύνη.

Γι’ αυτό ίσως ήρθε η ώρα να σταματήσουμε για λίγο να ρωτάμε:

«Πού πήγαν τα στελέχη;»

Και να αρχίσουμε να ρωτάμε:

«Εμείς τι κάνουμε για να δημιουργήσουμε τα επόμενα;»

Γιατί ίσως το πραγματικό πρόβλημα των τουριστικών γραφείων δεν είναι ότι δεν βρίσκουν τη νέα γενιά.

Ίσως είναι ότι σταμάτησαν να τη δημιουργούν.

Και αν αφήσουμε να χαθεί μαζί της και η ιστορική μνήμη του κλάδου, τότε δεν θα έχουμε χάσει απλώς μερικά καλά στελέχη.

Θα έχουμε αρχίσει να χάνουμε το ίδιο το επάγγελμα.

Διονύσης Γιάτρας

Tourism Beyond the Brochure