Η αμοιβή της Τέχνης

Η Τέχνη μπορεί να λογοκρίνεται ανά περιόδους αλλά δεν απαγορεύτηκε ποτέ κατά τη διάρκεια της ιστορίας από τις δυνάμεις που κυριαρχούν και εξουσιάζουν.

Ξεκίνησε σαν μαγεία στην παιδική ηλικία του πολιτισμού. Ως ανάγκη για την κατανόηση της άγνωστης πραγματικότητας. Στη συνέχεια κρατώντας λίγη από τη μαγεία της, ανέλαβε ένα νέο ρόλο. Να βοηθήσει να εξελιχθεί ο κόσμος αλλάζοντας τον άνθρωπο. Πειραματίζεται, προτείνει, υπερβάλλει, δραματοποιεί με φόβο και έλεος. Ψυχαγωγεί, διαφωτίζει και οδηγεί στην κάθαρση. Η κοινωνία έχει ανάγκη αυτόν τον ωραίο «μάγο» που λέγεται καλλιτέχνης. Παίζει τον ρόλο της συλλογικής συνείδησης. Είναι επιφορτισμένος με την εντολή όχι μόνο να περιγράψει την πραγματικότητα αλλά και να ευαισθητοποιήσει το κοινό του.

Ειδικά όταν πρόκειται για περιόδους κρίσης και παρακμής ο καλλιτέχνης πρωταγωνιστεί στους κοινούς αγώνες και δεν απομακρύνεται από τα προβλήματα, αλλά ούτε αποδέχεται να πουλά «καλλιτεχνικά ναρκωτικά» για να θολώσει την εικόνα της πραγματικότητας. Ο καλλιτέχνης ως εργαζόμενος πολίτης που βιοπορίζεται από την τέχνη του, θεωρείται από τις εξουσίες ένας αρτίστας. Ένας άλλος. Ίσως περιθωριακός, ίσως μποέμ, ίσως με αριστερές ανησυχίες. Αλλά σίγουρα για την εξουσία είναι ένας ακίνδυνος ουτοπιστής, εφόσον ακόμη δεν κατάφερε να μεταφράσει την τέχνη του με πολιτικούς όρους. Το τελευταίο διάστημα με το Προεδρικό Διάταγμα 85 η κυβέρνηση προσπαθεί να δυσκολέψει το έργο του για να τον απομακρύνει από την κοινωνία. Σκοπός είναι να εγκαταλειφθεί το άτομο, να απομονωθεί ώστε να ελέγχεται και να διοικείται σύμφωνα με τους κανόνες του συστήματος. Η τέχνη στοχοποιήθηκε και πολεμήθηκε για το σημαντικό της ρόλο στην κοινωνικοποίηση του ατόμου, στην ολοκλήρωση της προσωπικότητάς του μέσω της ευρείας διαθεσιμότητας του έργου της.

Είναι παράδοξη η φύση του καλλιτέχνη ως εργαζόμενου. Από την μία, δέχεται εσωτερικές πιέσεις από την ανάγκη του να εκφράσει τις ιδέες της εποχής του, πάντα εμπνεόμενος από την πίστη του στον ανθρωπισμό, στο πνεύμα της αδελφοσύνης και στο δικαίωμα για όνειρο. Από την άλλη, τον πιέζει η πεζή πραγματικότητα μέσω του συστήματος να μετατρέψει το όνειρο σε εμπόρευμα. Ο ευαίσθητος και πολύπλευρος άνθρωπος και καλλιτέχνης γίνεται κι αυτός ένας σκλάβος για τον μισθό του. Πώς να αμειφθούν οι ανθρώπινες ικανότητες για επικοινωνία για την παραγωγή συναισθημάτων και για τη δημιουργία ήθους και πολιτισμού; Ποιο θα μπορούσε να ναι το μισθολογικό του κλιμάκιο;

Η μεγάλη νίκη θα είναι η αντίσταση του στην εμπορευματοποίηση της τέχνης του. Να καταφέρει να διαφοροποιηθεί από την καταναλωτική αλλοτρίωση που προτείνεται από την πρόχειρη κουλτούρα και μας σερβίρεται από το σύστημα. Σε αυτό τον αγώνα ο καλλιτέχνης δικαιούται να αμφισβητεί, να προκαλεί, να σοκάρει. Γιατί ήταν ανέκαθεν ο αγγελιοφόρος του καινούριου. Γιατί είναι ο ριζοσπάστης των μύθων, των φετίχ, των εξουσιών. Η μεγαλύτερη αμοιβή του καλλιτέχνη δεν είναι μόνο το χειροκρότημα αλλά και η θέση του κοινού του. Ο καλλιτέχνης δεν δημιουργεί μόνο για τον εαυτό του, υποδύεται ρόλους, συνθέτει μουσική, χορογραφεί, κάνει σινεμά και μας αποκαλύπτει κομμάτια ενός αθέατου κόσμου. Μέσα από το δικό του έργο ολοκληρωνόμαστε και μεις ως προσωπικότητες. Και κάθε φορά που απειλείται δεν πρέπει να μένει μόνος του. Του το οφείλουμε.