Όταν οι νικητές είδαν την ιστορία από την πλευρά των… ηττημένων #360
Το έργο που δεν γιορτάζει νίκες αλλά προειδοποιεί για ήττες... όλων
theopinion
Μόλις οκτώ χρόνια μετά τη ναυμαχία της Σαλαμίνας, οι θεατές στα Μεγάλα Διονύσια παρακολουθούσαν με κομμένη την ανάσα μια παράσταση που δεν έμοιαζε με κάποια άλλη. Ο Αισχύλος, ο βετεράνος που πολέμησε στη συγκεκριμένη ναυμαχία, ανέβαζε -την παλαιότερη σωζόμενη τραγωδία στην ιστορία του θεάτρου- τους «Πέρσες». Δεν ήταν όμως ένα θριαμβικό εγκώμιο για τη νίκη των Ελλήνων. Μετέφερε το κοινό στα Σούσα, στην καρδιά της Περσικής Αυτοκρατορίας, και αφηγούνταν την καταστροφή μέσα από τα μάτια των… ηττημένων.
Στη σκηνή εμφανίζονταν οι σύμβουλοι των Περσών που περίμεναν αγωνιωδώς νέα από τον στρατό που ο νεαρός βασιλιάς Ξέρξης οδήγησε εναντίον της Ελλάδας. Η βασίλισσα, η μητέρα του Ξέρξη και χήρα του μεγάλου Δαρείου μιλούσε για τα εφιαλτικά όνειρα της. Ξαφνικά αγγελιοφόρος από τη Σαλαμίνα περιγράφει την πανωλεθρία. Τα ελληνικά πλοία που παγίδεψαν τον περσικό στόλο, τα πτώματα που επιπλέουν στη θάλασσα, τα ονόματα των πεσόντων ηγετών. Ο πόνος ξεχειλίζει. Για να μάθουν την αλήθεια, οι Πέρσες επικαλούνται το φάντασμα του Δαρείου από τον τάφο του και ο νεκρός βασιλιάς εμφανίζεται και αποκαλύπτει την αιτία της συμφοράς. Η ύβρις του γιου του.
Η μεγαλύτερη ύβρις του Ξέρξη ήταν η γέφυρα πάνω στον Ελλήσποντο. Διέταξε να… ζέψουν τη θάλασσα με πλοία, να τη δέσουν σαν σκλάβα, για να περάσει ο στρατός του από την Ασία στην Ευρώπη. Αυτή ήταν πρόκληση προς τη θεϊκή ή φυσική τάξη, μια προσπάθεια να υποτάξει το αδάμαστο στοιχείο, να ενώσει ηπείρους που οι θεοί τις χώρισαν, να δείξει ότι είναι… ισόθεος. Ο Ξέρξης ήθελε να ξεπεράσει τον πατέρα του Δαρείο και αγνόησε τα όρια. Ο Δαρείος, από τον τάφο, το λέει ξεκάθαρα, η ύβρις ανθίζει και βγάζει καρπό, τύφλωση και καταστροφή. Ο Αισχύλος δεν σταματά εκεί. Το έργο δεν είναι μόνο για τους Πέρσες. Είναι μια λεπτή, προειδοποιητική φωνή προς όλους. Εκείνη την εποχή, μετά τη μεγάλη νίκη, η Αθήνα δημιουργεί συμμαχίες και αρχίζει να γίνεται μια ακόμη… αυτοκρατορία. Ο Αισχύλος λέει μέσα από τους Πέρσες «Προσοχή! Μην κάνετε τα ίδια λάθη. Μην υπερβείτε κι εσείς το μέτρο, μην γίνετε οι νέοι υβριστές».
Σήμερα, σχεδόν 2.500 χρόνια μετά, οι «Πέρσες» παραμένουν συγκλονιστικά επίκαιροι. Σε έναν κόσμο όπου μεγάλες δυνάμεις εξακολουθούν να «ζεύουν» θάλασσες και σύνορα με όπλα παντός είδους το μήνυμα του Αισχύλου αντηχεί πιο δυνατά από ποτέ. Μας θυμίζει ότι η ύβρις φέρνει πάντα την ίδια τιμωρία. Το έργο δεν γιορτάζει με νικητές αλλά μας βάζει μπροστά στον καθρέφτη των ηττημένων. Και όταν η Νέμεσις έρχεται, δεν ρωτάει ποιος έχασε και ποιος κέρδισε. Απλώς… ισορροπεί τον κόσμο.
ΥΓ: Οι ΠΕΡΣΕΣ της μοναδικής σκηνοθέτιδας Νικαίτης Κοντούρη, ανέβηκαν στα μέσα του 2014 με μεγάλη επιτυχία στο ΚΘΒΕ, όπου ο “αγγελιόφορος” Λάζαρος Γεωργακόπουλος -βλ φωτο- μου είχε μιλήσει και για όσα οφείλει να κάνει το θέατρο και μάλιστα το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος
Μελ. Καρ.