Ο έλεγχος ισοδυναμεί με… ενοχή;

Ο έλεγχος έχει από καιρό πάψει να είναι μια απλή διοικητική ή δικαστική διαδικασία. Έχει μετατραπεί σε… ετυμηγορία. Μόλις ανακοινωθεί ότι κάποιος ελέγχεται η κοινή γνώμη και τα ΜΜΕ σπεύδουν να βγάλουν συμπέρασμα «Κάτι θα έχει κάνει». Το τεκμήριο αθωότητας, αυτή η θεμελιώδης αρχή του κράτους δικαίου, ανατρέπεται στην πράξη πριν καν ανοίξει ο φάκελος.

Δεν χρειάζεται να ψάξει κανείς μακριά για παραδείγματα. Όταν η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων πραγματοποιεί έλεγχο στον Σύλλογο Συγγενών Θυμάτων Τεμπών, η είδηση δεν παρουσιάζεται ως ρουτίνα διαφάνειας αλλά ως «έφοδος» ή «πίεση» σε μια φωνή που ενοχλεί.

Όταν ένας αγροτοσυνδικαλιστής που συμμετέχει σε κινητοποιήσεις καλείται να δώσει εξηγήσεις για επιδοτήσεις, η συζήτηση στρέφεται αμέσως στο αν πρόκειται για πολιτική δίωξη. Όμως όσοι είναι μπροστά πρέπει να ελέγχονται, αν όχι από αρχές, από όλους τους υπόλοιπους. Θα έπρεπε να ζητούν από μόνοι τους να ελεχθούν ώστε να μην υπάρχει υποψία ή καχυποψία για όσα καινούρια -υποτίθεται- κομίζουν και για όσα ανέλεγκτα οι ίδιοι καταγγέλλουν.

Αυτή η νοοτροπία τρέφεται από δεκαετίες επιλεκτικών ελέγχων, από υποθέσεις που έμειναν στα συρτάρια όταν αφορούσαν ισχυρούς και προχωρούσαν αστραπιαία όταν αφορούσαν αντιπάλους. Τρέφεται από την έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς, από την πεποίθηση ότι  λειτουργούν με δύο μέτρα και δύο σταθμά. Και, δυστυχώς, τρέφεται και από τα ΜΜΕ που συχνά προτιμούν τον θεαματικό τίτλο από την υπομονετική αναμονή των όποιων ευρημάτων.

Το αποτέλεσμα είναι διπλό, αφενός στιγματίζονται άνθρωποι που μπορεί να είναι αθώοι, αφετέρου υπονομεύεται η ίδια η αξία του ελέγχου ως εργαλείου… νομιμότητας. Όταν κάθε έλεγχος θεωρείται εκ των προτέρων ύποπτος ή τιμωρητικός, τότε και οι πραγματικά ένοχοι βρίσκουν εύκολα καταφύγιο πίσω από τη γενική καχυποψία. «Με κυνηγάνε κι εμένα, όπως όλους», λένε, και η κοινωνία διστάζει να απαιτήσει λογοδοσία.

Υπάρχει και μια άλλη οπτική ή προοπτική που δεν βασίζεται στην αιώνια επανάληψη των ίδιων παθογενειών, αλλά στην… απίθανη πιθανότητα να ωριμάσει η κοινωνία. Ίσως κάποτε να μην κρίνει το ποιος ελέγχεται και να αρχίσει να κρίνει από ό,τι αποδεικνύεται. Ίσως και τα ΜΜΕ θα περιμένουν τα στοιχεία πριν βαφτίσουν τον όποιον έλεγχο ανάλογα με το ποιος είναι στην κυβέρνηση ή ανάλογα με τον ποιον υποστηρίζουν. Ίσως, φθάνει η εποχή που οι πολίτες θα απαιτήσουν διαφάνεια χωρίς προκαταλήψεις και ελέγχους όχι γιατί είναι ποινή αλλά υποχρέωση σε ένα κράτος που θέλει να λέγεται δημοκρατικό.  Μέχρι τότε, ας κρατήσουμε τουλάχιστον μια επιφύλαξη, ότι ο έλεγχος μπορεί και να μην είναι ενοχή κάτι που συχνά αποδεικνύεται στα δικαστήρια και ότι είναι απλώς… έλεγχος.