Η ΑΙ στα νοσοκομεία είναι υπόθεση εταιρειών ή χωρών;

Η τεχνολογία τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα, ενώ η γραφειοκρατία και οι… διαπραγματεύσεις κινούνται αργά, πολύ αργά, σε ΕΕ και στον κόσμο ολόκληρο. Μέχρι να υπάρξουν ουσιαστικοί κανόνες, οι εταιρείες θα έχουν ήδη κυκλοφορήσει δεκάδες νέα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης στην υγεία όπως έχει γίνει πολλές φορές σε άλλους τομείς της ανθρώπινης εξέλιξης…

Υπουργοί και εκπρόσωποι από 37 χώρες συναντήθηκαν στη Λισαβόνα υπό την αιγίδα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για να καθορίσουν κοινές γραμμές για την ασφαλή και υπεύθυνη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην υγειονομική περίθαλψη. Η τεχνολογία αυτή εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς και μπαίνει όλο και περισσότερο στην καθημερινή ιατρική πράξη, από τη διάγνωση και τη θεραπεία μέχρι τη διαχείριση ασθενών.

Οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι χωρίς σαφείς κανόνες υπάρχει κίνδυνος λανθασμένων αποφάσεων, διαρροής ευαίσθητων δεδομένων ή άνισης πρόσβασης στα οφέλη της. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η διαφάνεια των αλγορίθμων, η κατανομή ευθυνών ανάμεσα σε εταιρείες, γιατρούς και νοσοκομεία, η προστασία των προσωπικών ιατρικών δεδομένων και η δημιουργία ανεξάρτητων μηχανισμών ελέγχου. Τόνισαν την ανάγκη διεθνούς συνεργασίας, ώστε τα κράτη να μην προχωρούν με διαφορετικούς ρυθμούς και κανόνες, κάτι που θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα σε παγκόσμιο επίπεδο. Η διακυβέρνηση δεν αποτελεί εμπόδιο στην καινοτομία, αλλά απαραίτητη προϋπόθεση για να βελτιώνει πραγματικά η τεχνητή νοημοσύνη την ποιότητα της περίθαλψης, χωρίς να θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια των ασθενών και την εμπιστοσύνη στο σύστημα υγείας.

Στην πράξη πρόκειται για την κλασική εικόνα όπου εκπρόσωποι χωρών συμφωνούν ότι πρέπει να γίνει κάτι, μιλούν για διεθνή συνεργασία και ασφάλεια των ασθενών, και μετά η κάθε χώρα ακολουθεί τον δικό της δρόμο ή κάνει… τίποτα. Η τεχνολογία τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα, ενώ η γραφειοκρατία και οι διαπραγματεύσεις κινούνται αργά. Μέχρι να υπάρξουν ουσιαστικοί κανόνες, οι εταιρείες θα έχουν ήδη κυκλοφορήσει δεκάδες νέα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης στην υγεία. Η Ευρώπη προχωρά δυναμικά με τον νόμο EU AI Act, που κατηγοριοποιεί τα συστήματα. Απαγορεύει τα επικίνδυνα, όπως η μαζική παρακολούθηση, επιβάλλει αυστηρούς ελέγχους σε εκείνα που χρησιμοποιούνται σε νοσοκομεία ή για προσλήψεις, και απαιτεί απλή ενημέρωση για απλά εργαλεία όπως τα chatbots. Στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν υπάρχει ακόμα ενιαίος ομοσπονδιακός νόμος επικρατεί ένα μωσαϊκό πολιτειακών νόμων και οδηγιών ανά τομέα, με τον FDA να ρυθμίζει τα ιατρικά εργαλεία και την FTC την προστασία των καταναλωτών. Κάποιες πολιτείες, όπως η Καλιφόρνια και το Κολοράντο, προχωρούν πιο επιθετικά σε θέματα διαφάνειας και αποφυγής διακρίσεων, ενώ η ομοσπονδιακή προσέγγιση παραμένει πιο φιλική προς την καινοτομία. Στην Κίνα οι κανόνες είναι γρήγοροι και στοχευμένοι για αλγορίθμους, deepfakes και generative AI, με έντονο κρατικό έλεγχο και έμφαση στην εθνική ασφάλεια. Χώρες όπως η Νότια Κορέα, η Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο ακολουθούν δικές τους διαδρομές, άλλες πιο ελαφριές και προσανατολισμένες στην καινοτομία, άλλες πιο δομημένες.

Το αποτέλεσμα είναι ένα παζλ, όπου οι μεγάλες εταιρείες συχνά υιοθετούν τον αυστηρότερο ευρωπαϊκό κανόνα για να καλύψουν όλες τις αγορές. Χωρίς σοβαρή διακυβέρνηση η τεχνολογία μπορεί να γίνει επικίνδυνη, γι’ αυτό μιλούν για διαφάνεια, ευθύνη και διεθνή συνεργασία, αν και από τα λόγια μέχρι την πράξη υπάρχει απόσταση. Βρισκόμαστε σε μια φάση όπου η ρύθμιση προσπαθεί να προλάβει την τεχνολογία, κάτι που δεν το πιστεύουν πολλοί. Δεν είναι ένα ακόμη γραφειοκρατικό θέμα, αλλά ένας πραγματικός αγώνας δρόμου που θα καθορίσει αν η ΑΙ θα γίνει εργαλείο προόδου ή αιτία… νέων προβλημάτων. (Πληροφορίες του κειμένου από το The Lancet https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(26)01495-9/fulltext «Governance for artificial intelligence in health» του Talha Burki, δημοσιευμένο πριν λίγες μέρες.)

“Κατέβασε την μαμά από το ράφι, θέλω να… μιλήσουμε”