Παραδόσεις που ίσως δεν γνωρίζατε για τα Χριστούγεννα
Η λέξη «Χριστούγεννα» προέρχεται από τη μεσαιωνική αγγλική φράση Cristes maesse
Τα Χριστούγεννα αποτελούν τη γιορτή που ενώνει μικρούς και μεγάλους, με τον οικογενειακό χαρακτήρα τους να παραμένει κυρίαρχος σε πολλές χώρες του κόσμου.
Στην Ελλάδα και σε μεγάλο μέρος της Δύσης, η εορτή τιμάται στις 25 Δεκεμβρίου, ημερομηνία που φέτος συμπίπτει με ημέρα Πέμπτη. Ωστόσο, σε χώρες της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας που ακολουθούν το Ιουλιανό ημερολόγιο, όπως η Ρωσία, τα Χριστούγεννα γιορτάζονται στις 7 Ιανουαρίου.
Η ακριβής ημερομηνία γέννησης του Ιησού Χριστού παραμένει ιστορικά άγνωστη. Η αφήγηση της Γέννησης προέρχεται κυρίως από τα Ευαγγέλια του Λουκά και του Ματθαίου στη Καινή Διαθήκη, χωρίς ωστόσο να προσδιορίζεται συγκεκριμένη ημερομηνία. Η επιλογή της 25ης Δεκεμβρίου συνδέθηκε αργότερα με θρησκευτικούς και συμβολικούς λόγους.
Άγιος Βασίλης ή Santa Claus;
Στην ελληνική παράδοση, ο Άγιος Βασίλης δεν ταυτίζεται με τον Santa Claus που κυριαρχεί στη δυτική κουλτούρα. Στον ορθόδοξο κόσμο, η μορφή του Άγιου Βασίλη βασίζεται στον Μέγα Βασίλειο, έναν από τους σημαντικότερους Πατέρες της Εκκλησίας, που έζησε τον 4ο αιώνα και υπήρξε επίσκοπος Καισαρείας. Ο Άγιος Βασίλειος συνδέθηκε με τη φιλανθρωπία, την παιδεία και την έμπρακτη στήριξη των φτωχών, ενώ η μνήμη του τιμάται την 1η Ιανουαρίου.
Για τον λόγο αυτό, στην ελληνική παράδοση τα δώρα προσφέρονται την Πρωτοχρονιά και όχι ανήμερα των Χριστουγέννων, ενώ η βασιλόπιτα αποτελεί άμεσα συνδεδεμένο έθιμο με τη γιορτή του. Ο παραδοσιακός Άγιος Βασίλης απεικονιζόταν ως λιτός, ασκητικός επίσκοπος, χωρίς καμία σχέση με έλκηθρα, τάρανδους ή κόκκινες στολές.
Αντίθετα, στον δυτικό κόσμο, η μορφή που ταυτίστηκε με τα δώρα είναι ο Άγιος Νικόλαος, επίσκοπος των Μύρων της Μικράς Ασίας. Γνωστός για την ανιδιοτελή προσφορά του, ιδιαίτερα προς τα παιδιά και τις φτωχές οικογένειες, ο Άγιος Νικόλαος αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τη λαϊκή παράδοση πολλών ευρωπαϊκών χωρών. Με την πάροδο του χρόνου, εξελίχθηκε στον Saint Nicholas, στον Sinterklaas και τελικά στον Santa Claus, με τα δώρα να συνδέονται με τη νύχτα της 24ης προς 25η Δεκεμβρίου.
Η εικόνα που κυριάρχησε παγκοσμίως
Η σύγχρονη εικόνα του Santa Claus, με την κόκκινη στολή και τη λευκή γενειάδα, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στον καρτουνίστα Τόμας Νάστ. Οι εικονογραφήσεις του, που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Harper’s Weekly από το 1863, διαμόρφωσαν τη μορφή που κυριάρχησε παγκοσμίως, με τη διαφήμιση και τον κινηματογράφο να ενισχύουν περαιτέρω τη διάδοσή της, σύμφωνα με την ΕΡΤ.
Στην Ελλάδα, η δυτική αυτή εικόνα υιοθετήθηκε κυρίως αισθητικά, ενώ διατηρήθηκε το όνομα και η γιορτή του Άγιου Βασιλείου. Έτσι, προέκυψε η σύγχρονη ελληνική εκδοχή του Άγιου Βασίλη, που συνδυάζει τη μορφή του Santa Claus με την ορθόδοξη παράδοση.
Έθιμα με ρίζες στο παρελθόν
Πολλά από τα σύμβολα και τα έθιμα των Χριστουγέννων έχουν τις ρίζες τους σε αρχαίες ειδωλολατρικές γιορτές και τελετές που σχετίζονταν με το χειμερινό ηλιοστάσιο. Το χριστουγεννιάτικο δέντρο, για παράδειγμα, εμφανίστηκε στη Γερμανία τον 16ο αιώνα και έγινε ιδιαίτερα δημοφιλές στην Αγγλία τον 19ο αιώνα, χάρη στον Πρίγκιπα Άλμπερτ, σύζυγο της Βασίλισσας Βικτωρίας.
Από το «Cristes maesse» στο «X-mas»
Η λέξη «Χριστούγεννα» προέρχεται από τη μεσαιωνική αγγλική φράση Cristes maesse, που σημαίνει «Λειτουργία του Χριστού». Η συντόμευση «X-mas» δεν αποτελεί σύγχρονη επινόηση, καθώς το γράμμα «Χ» χρησιμοποιήθηκε ήδη από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, αφού είναι το πρώτο γράμμα του ονόματος Ιησούς Χριστός στα ελληνικά.