Σύνοδος ΝΑΤΟ: Στο επίκεντρο η συνάντηση Τραμπ-Ερντογάν με «φόντο» τα F-35

Με όλα τα βλέμματα να είναι στραμμένα στη high-profile συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ξεκινούν σήμερα στην Άγκυρα οι εργασίες της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ. Η συγκυρία θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη για τη γεωπολιτική ισορροπία της Συμμαχίας, τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, αλλά και τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Ευρώπη.

Ο Αμερικανός πρόεδρος αναμένεται να προσγειωθεί στην τουρκική πρωτεύουσα γύρω στις 14:00, όπου θα γίνει δεκτός από τον Τούρκο ομόλογό του, ενώ το πολυαναμενόμενο τετ α τετ έχει προγραμματιστεί για τις 15:15. Στην κορυφή της ατζέντας βρίσκεται το «καυτό» ζήτημα των μαχητικών F-35, με την Άγκυρα να προσέρχεται στις συνομιλίες προσδοκώντας μια σημαντική πρόοδο για την επιστροφή της στο εξοπλιστικό πρόγραμμα, από το οποίο αποκλείστηκε το 2019 μετά την αγορά των ρωσικών S-400. Διεθνή ειδησεογραφικά δίκτυα αναφέρουν ότι στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων βρίσκεται τόσο η πώληση αμερικανικών κινητήρων για τουρκικά μαχητικά όσο και το σενάριο επανένταξης της χώρας στο πρόγραμμα των stealth αεροσκαφών.

Το παρασκήνιο για τους S-400 και τα εμπόδια στο Κογκρέσο

Για την τουρκική πλευρά, το ραντεβού των δύο ηγετών αποτελεί το κορυφαίο γεγονός της Συνόδου. Οι πρόσφατες αμφίσημες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί ενός «μεγάλου δώρου» προς τον Ερντογάν έχουν πυροδοτήσει σενάρια στην Άγκυρα για άρση των κυρώσεων. Ωστόσο, η εξίσωση παραμένει εξαιρετικά περίπλοκη. Μεταξύ των σεναρίων που εξετάζονται είναι η πιθανή μεταφορά ή παραχώρηση των ρωσικών S-400 σε τρίτη χώρα –μια κίνηση που απαιτεί την έγκριση της Μόσχας και παρουσιάζει σοβαρά τεχνικά και πολιτικά κολλήματα. Ακόμη όμως κι αν ο Τραμπ ανάψει το «πράσινο φως», η τελική έκβαση δεν θεωρείται δεδομένη, καθώς αναμένονται ισχυρές αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ και κυρίως από το Κογκρέσο.

Την ίδια ώρα, η προοπτική επιστροφής της Τουρκίας στα F-35 προκαλεί έντονη νευρικότητα στο Ισραήλ. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει εκφράσει ανοιχτά την αντίθεσή του, προειδοποιώντας για ανατροπή των ισορροπήσεων δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, σε μια περίοδο μάλιστα που οι σχέσεις των δύο χωρών βρίσκονται στο ναδίρ λόγω των συγκρούσεων στη Γάζα και το Ιράν.

Το μεγάλο στοίχημα της συνοχής και οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες

Πέρα από τα διμερή ραντεβού, το βασικό ζητούμενο για τους 32 ηγέτες των κρατών-μελών είναι η διατήρηση της ενότητας της Συμμαχίας εν μέσω γεωπολιτικών αναταράξεων. Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται οι αμυντικές δαπάνες, με την Ουάσιγκτον να πιέζει παραδοσιακά για μεγαλύτερη οικονομική συμμετοχή των Ευρωπαίων. Σύμφωνα με το Reuters, στο τραπέζι βρίσκεται η ανάληψη μεγαλύτερης επιχειρησιακής ευθύνης από την Ευρώπη, με ορίζοντα τον στόχο για δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, έστειλε σαφές μήνυμα προς τους συμμάχους, τονίζοντας ότι οι πολιτικές δεσμεύσεις πρέπει να μετουσιωθούν σε πράξεις.

Από την πλευρά της, η Τουρκία επιχειρεί να εκμεταλλευτεί τη διοργάνωση για να αναβαθμίσει τη θέση της, προβάλλοντας τη γεωγραφική της υπεροχή και την αναπτυσσόμενη αμυντική της βιομηχανία. Στο περιθώριο της Συνόδου διεξάγεται μάλιστα ειδικό φόρουμ αμυντικής βιομηχανίας για την υπογραφή διμερών συμφωνιών. Μια ενδεχόμενη επαναπροσέγγιση με τις ΗΠΑ για τα F-35 θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μια στροφή της Άγκυρας μακριά από τη Μόσχα, παρά τις υφιστάμενες ενεργειακές εξαρτήσεις της τουρκικής οικονομίας από τη Ρωσία.

Η ελληνική παρουσία και το πρόγραμμα των εργασιών

Η Ελλάδα εκπροσωπείται στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, ο οποίος συνοδεύεται από τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη και τον υπουργό Εθνικής Άμυνας Νίκο Δένδια. Η Αθήνα επιδιώκει να επιβεβαιώσει τον ρόλο της ως πυλώνα σταθερότητας στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, έχοντας εκπληρώσει διαχρονικά τους στόχους των αμυντικών δαπανών. Η ελληνική διπλωματία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία σε πνεύμα συνεργασίας με τις ΗΠΑ, ενώ παρακολουθεί στενά το ζήτημα των τουρκικών F-35, χωρίς ωστόσο να αναμένει άμεσες ανατροπές από την αμερικανική πλευρά.

Το σημερινό πρόγραμμα περιλαμβάνει τις αφίξεις των ηγετών, την εναρκτήρια τοποθέτηση του Μαρκ Ρούτε, καθώς και δείπνα εργασίας. Στην Άγκυρα βρίσκεται επίσης και ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Σύμφωνα με το Associated Press, η ατζέντα περιλαμβάνει την πορεία του πολέμου στην Ουκρανία, τις ευρωατλαντικές σχέσεις και τη νέα στρατηγική προσέγγιση της Ουάσιγκτον. Οι κύριες εργασίες και η έκδοση των τελικών συμπερασμάτων αναμένονται αύριο, Τετάρτη, αν και το ουσιαστικό ενδιαφέρον εστιάζεται ήδη στα μηνύματα των παρασκηνιακών επαφών.

Στην Άγκυρα ο Μητσοτάκης για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ – Η Ελλάδα στην πρώτη γραμμή της συλλογικής άμυνας