Σκόπια: Εθνικιστικό παραλήρημα στα σχολικά βιβλία – Τι αναφέρεται για τον Μέγα Αλέξανδρο

Νέα συζήτηση για το περιεχόμενο των σχολικών εγχειριδίων στη Βόρεια Μακεδονία προκαλούν αναφορές που, σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, δεν συνάδουν με τις δεσμεύσεις που απορρέουν από τη Συμφωνία των Πρεσπών και αφορούν τον Μέγα Αλέξανδρο.

Το θέμα τέθηκε εκ νέου στη Βουλή, με την υφυπουργό Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου να αναφέρεται στις πιέσεις της Αθήνας για την αφαίρεση αναθεωρητικών και αλυτρωτικών αναφορών από σχολικά βιβλία της γειτονικής χώρας.

Αφορμή αποτέλεσε, σύμφωνα με το δημοσίευμα που έφερε το θέμα στη δημοσιότητα, περιεχόμενο βιβλίου της ΣΤ΄ Δημοτικού. Σε συγκεκριμένο σημείο του εγχειριδίου περιλαμβάνονται ποιήματα και ασκήσεις στα οποία γίνεται αναφορά στην «πατρίδα» με χαρακτηρισμούς όπως «υπόδουλη» και «βασανισμένη».

Στο ίδιο πλαίσιο έχει αναφερθεί και η χρήση της ονομασίας «Αλέξανδρος ο Μακεδόνας» για τον Μέγα Αλέξανδρο. Το συγκεκριμένο στοιχείο έχει προκαλέσει αντιδράσεις στην Ελλάδα, καθώς εντάσσεται στη γενικότερη διαμάχη γύρω από την ιστορική κληρονομιά της αρχαίας Μακεδονίας.

Τι προβλέπει η Συμφωνία των Πρεσπών για τα βιβλία

Η Συμφωνία των Πρεσπών προβλέπει τη λειτουργία Μεικτής Διεπιστημονικής Επιτροπής Ελλάδας και Βόρειας Μακεδονίας για ιστορικά, αρχαιολογικά και εκπαιδευτικά ζητήματα. Αντικείμενό της είναι, μεταξύ άλλων, η εξέταση σχολικών εγχειριδίων και βοηθητικού εκπαιδευτικού υλικού, με στόχο την απομάκρυνση αναφορών που χαρακτηρίζονται αλυτρωτικές ή αναθεωρητικές.

Ήδη από τις πρώτες συνεδριάσεις της Επιτροπής, οι δύο πλευρές είχαν συμφωνήσει να εργαστούν για την αφαίρεση σχετικών αναφορών από τα σχολικά βιβλία. Το 2019, μάλιστα, η Μεικτή Επιτροπή είχε ανακοινώσει ότι προχώρησε σε αναλυτική εξέταση των προγραμμάτων Ιστορίας, των σχολικών εγχειριδίων και του βοηθητικού εκπαιδευτικού υλικού που χρησιμοποιούνταν στις δύο χώρες.

Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι η διαδικασία αυτή δεν έχει ολοκληρωθεί και ότι εξακολουθούν να υπάρχουν περιπτώσεις που χρειάζονται αλλαγές. Η υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου δήλωσε στις 30 Σεπτεμβρίου ότι η Αθήνα επιδιώκει την αφαίρεση αναφορών που θεωρεί αναθεωρητικές και αλυτρωτικές, υποστηρίζοντας ότι τέτοιες διατυπώσεις δεν συνάδουν με τη Συμφωνία των Πρεσπών.

Οι αναφορές στον Μέγα Αλέξανδρο

Ιδιαίτερο βάρος στη δημόσια συζήτηση έχει δοθεί στην αναφορά στον Μέγα Αλέξανδρο ως «Αλέξανδρο τον Μακεδόνα». Η διατύπωση αυτή παρουσιάζεται από την ελληνική πλευρά ως μέρος του ευρύτερου ζητήματος που αφορά τον τρόπο με τον οποίο αποτυπώνεται η αρχαία μακεδονική ιστορία στα σχολικά εγχειρίδια της Βόρειας Μακεδονίας.

Παράλληλα, στο επίμαχο υλικό αναφέρονται ποιήματα του Αντόν Ποπόφ, με αναφορά στη «Μακεδονία του Πιρίν», περιοχή που βρίσκεται σήμερα στη Βουλγαρία. Σύμφωνα με τις καταγγελίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, οι σχετικές αναφορές παρουσιάζουν την «πατρίδα» μέσα από το σχήμα μιας χώρας που παραμένει «υπόδουλη» και «βασανισμένη».

Οι συγκεκριμένες διατυπώσεις αποτελούν πλέον αντικείμενο πολιτικής και διπλωματικής αντιπαράθεσης, καθώς η Αθήνα θεωρεί ότι τέτοιες αναφορές πρέπει να εξετάζονται στο πλαίσιο των δεσμεύσεων που ανέλαβαν οι δύο χώρες με τη Συμφωνία των Πρεσπών.

Την ίδια ώρα, η Παιδαγωγική Υπηρεσία του υπουργείου Παιδείας της Βόρειας Μακεδονίας εξακολουθεί να εγκρίνει και να διαθέτει σχολικά βιβλία για το εκπαιδευτικό έτος 2026-2027, ενώ μέσα στο 2026 έχουν προκηρυχθεί και νέες διαδικασίες για συγγραφή και έγκριση εγχειριδίων.

Το ζήτημα των σχολικών βιβλίων παραμένει, επομένως, ένα από τα πεδία στα οποία η εφαρμογή της Συμφωνίας των Πρεσπών εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις μεταξύ Αθήνας και Σκοπίων, με την ελληνική πλευρά να ζητά την πλήρη προσαρμογή του εκπαιδευτικού υλικού στις προβλέψεις της συμφωνίας.