Οι πυρκαγιές στην Ευρώπη φέρνουν στο φως ένα… άκρως εκρηκτικό πρόβλημα (VIDEO)

Μία ιδιαίτερη περίπτωση πυρκαγιάς έπρεπε να αντιμετωπίσουν οι πυροσβεστικές δυνάμεις στο Εθνικό Πάρκο Müritz της βορειοανατολικής Γερμανίας, πριν περίπου έναν μήνα.

Οι πυροσβέστες έπρεπε, παράλληλα με την επιχείρηση κατάσβεσης, να συνεργαστούν με ομάδες εξουδετέρωσης εκρηκτικών, αφού το έδαφος είναι γεμάτο με πυρομαχικά από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Μάλιστα, κάποια σημεία του δάσους ήταν τελείως απρόσιτα λόγω κινδύνου έκρηξης.

Την ίδια περίοδο, μια πυρκαγιά κατέκαψε 42.000 εκτάρια στην περιοχή της Gironde της νοτιοδυτικής Γαλλίας. Μέσα από τις φλόγες, στις οποίες παραδόθηκαν χωράφια κοντά στο χωριό Le Porge, ξεπρόβαλε μία ξεχασμένη αποθήκη με οβίδες από τον ΄Β Παγκόσμιο Πολέμου. Οι αρχές ανέκτησταν τουλάχιστον 75 οβίδες από το σημείο. Άλλες είχαν ήδη εκραγεί κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς, με μία από αυτές να διαπερνά τον τοίχο ενός ενός σπιτιού που ευτυχώς είχε εκκενωθεί. Ο δήμαρχος της περιοχής, Martial Zaninetti, δήλωσε ότι ο δήμος δεν είχε καμία επίσημη ενημέρωση για την ύπαρξη των πυρομαχικών εκεί.

Αυτά τα γεγονότα αποτελούν συμπτώματα ενός ξεκάθαρου προβλήματος, τονίζουν οι ακαδημαϊκοί Sarah Njeri και Christina Greene, σε άρθρο τους στο The Conversation: Το υπέδαφος της Ευρώπης είναι γεμάτο θαμμένα εκρηκτικά από τους πολέμους του προηγούμενου αιώνα, έτοιμα να… βγουν στο φως με το χειρότερο τρόπο, αν οι φλόγες τα πλησιάσουν. Και με τις όλο συχνότερες και μεγαλύτερες φωτιές που μαστίζουν την ήπειρο, οι πιθανότητες να γίνει αυτό αυξάνονται.

Αν και τα θαμμένα πυρομαχικά είναι πάντα ένας δυνητικός κίνδυνος, συνήθως παραμένουν αρκετά καλά θαμμένα και δεν εκρήγνυνται. Όμως, κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς στην ύπαιθρο, η θερμότητα και η πίεση αυξάνονται ραγδαία, αυξάνοντας μαζί και το ενδεχόμενο έκρηξης. Το πρόβλημα γίνεται ακόμα μεγαλύτερο λόγω της παλαιότητας αυτών των πυρομαχικών, αφού το περίβλημα και οι πυροκροτητές έχουν διαβρωθεί, με αποτέλεσμα να υπάρχει ακόμα μεγαλύτερη ευαισθησία στις υψηλές θερμοκρσίες.

Όπως τονίζουν οι συντάκτριες του άρθρου, μια πυρκαγιά που καίει σε επιφανειακό έδαφος για λίγα λεπτά δεν φτάνει για να προκληθεί έκρηξη. Όμως, μια πυρκαγιά που καίει για ώρες ή ημέρες, ή που εισχωρεί σε ξηρή τύρφη και σιγοκαίει στα υπόγεια εδάφη για παρατεταμένο διάστημα, μπορεί να να πυροδοτήσει τα θαμμένα πυρομαχικά.

Αυτό είναι κάτι που συνέβη πολλές φορές πέρσι, κατά τη διάρκεια μίας μεγάλης πυρκαγιάς στο Langdale Moor στο Ηνωμένο Βασίλειο, η οποία έκαιγε για έξι εβδομάδες. Οι φλόγες διείσδυσαν βαθιά στην τύρφη και πυροδότησαν πάνω από 20 θαμμένα βλήματα του ΄Β Παγκοσμίου Πολέμου.

Οι πυρκαγιές αποκαλύπτουν, επίσης, βλήματα και νάρκες που διαφορετικά δεν θα έρχονταν σε επαφή με τη θερμότητα, αφού καίγεται η βλάστηση και το επιφανειακό έδαφος που τα κάλυπτε. Αυτό ακριβώς συνέβη και στο Le Porge, όπου η πυροσβεστική συνέλεξε 75 εκτεθειμένα βλήματα σε καμένα χωράφια, την ύπαρξη των οποίων δεν γνώριζε κανένας από τους ιθύνοντες.

Το φαινόμενο αυτό δεν αφορά αποκλειστικά τις πυρκαγιές σε δάση. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Ιράκ, όπου έξι εγκαταστάσεις πυρομαχικών εξερράγησαν τα καλοκαίρια του 2018 και του 2019, λόγω συχνής ανόδου της θερμοκρασίας πάνω από τους 45 °C. Κάτι παρόμοιο πιθανότατα συνέβη και με μία αποθήκη όπλων στην Ιορδανία το 2020, όπου είχε σημειωθεί έκρηξη σε αποθήκη όπλων.

Τα θαμμένα πυρομαχικά της Ευρώπης

Η Ευρώπη είναι μολυσμένη με υπολείμματα εκρηκτικών από τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους και από περίπου τέσσερις δεκαετίες στρατιωτικής δραστηριότητας λόγω του Ψυχρού Πολέμου. Πολλά από αυτά βρίσκονται ακριβώς εκεί όπου μαίνονται σήμερα οι πυρκαγιές: σε δάση, βάλτους και χερσότοπους που είχαν επιταχθεί για στρατιωτική χρήση και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκαν.

Τα δάση της βορειοανατολικής Γερμανίας, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που σήμερα αποτελούν μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, χρησίμευαν ως πεδία ασκήσεων των Σοβιετικών και της Ανατολικής Γερμανίας κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Η γερμανική υπηρεσία απομάκρυνσης πυρομαχικών, το Munitionsbergungsdienst, «σαρώνει» αυτήν την περιοχή κομμάτι-κομμάτι, καθώς η έκταση της μόλυνσης τέτοια που ο καθαρισμός δεν μπορεί να γίνει σε μόνο μία φορά.

Αγαπημένο «σπορ» στη Βόρεια Γαλλία και το Βέλγιο είναι η λεγόμενη «συγκομιδή σιδήρου» (récolte de fer), το μάζεμα δηλαδή οβίδων του Ά Παγκοσμίου Πολέμου που ανακαλύπτουν αγρότες κάθε άνοιξη. Τμήματα της «Zone Rouge» κοντά στη γαλλική πόλη Βερντέν έχουν κηρυχθεί επίσημα ως μη κατοικήσιμα, λόγω της παρουσίας οβίδων στο έδαφός τους.

Η νοτιοδυτική Γαλλία, συμπεριλαμβανομένων των δασών της Ζιρόντ, που κάηκαν φέτος, ήταν επίσης πεδίο σφοδρών μαχών κατά τη διάρκεια του ΄Β Παγκοσμίου Πολέμου. Και στο Ηνωμένο Βασίλειο, ερημικές εκτάσεις όπως τα North York Moors χρησιμοποιήθηκαν για εκπαίδευση αρμάτων μάχης κατά την ίδια ιστορική περίοδο, αφήνοντας πυρομαχικά θαμμένα μέσα σε τύρφη, που είναι πλέον όλο και πιο επιρρεπής σε πυρκαγιές.

Κλιματική αλλαγή και ανθρώπινη δραστηριότητα: Δύο αστάθμητοι παράγοντες

Η φύση των πυρκαγιών που μαίνονται σήμερα σε περιοχές γύρω από τα θαμμένα πυρομαχικά έχει αλλάξει. Οι καταστροφικές φωτιές που έπληξαν την Ισπανία και τη Γαλλία αυτό το καλοκαίρι αποτελούν ένα εντυπωσιακό παράδειγμα της κλιμακούμενης κρίσης που βιώνει η Ευρώπη. Διαδοχικοί καύσωνες, σε συνδυασμό με χαμηλές βροχοπτώσεις και εξάντληση του εδάφους, δημιούργησαν ακραίες καιρικές συνθήκες που ευνοούν τις πυρκαγιές.

Η κλιματική αλλαγή εντείνει τις δυσχερείς καιρικές συνθήκες που ευνοούν τις πυρκαγιές στην περιοχή. Οι καλοκαιρινές ημέρες με ακραίες θερμοκρασίες σε ολόκληρη τη νότια Ευρώπη διπλασιάστηκαν από το 1981 μέχρι το 2025, και αυτή η ανοδική πορεία θα συνεχιστεί, βάσει προβλέψων. Καθώς η θερμοκρασία αυξάνεται και τα πρότυπα βροχοπτώσεων μεταβάλλονται, η πιθανότητα ακραίων δασικών πυρκαγιών θα συνεχίσει να αυξάνεται.

Όμως, δεν θα πρέπει να προβλέπονται και ο ανθρώπινος παράγοντας: Στην Αφρική, για παράδειγμα, ο εκσυγχρονισμός της γεωργίας, που επέφερε την κατάτμηση μεγάλων περιοχών για τη δημιουργία καλλιεργήσιμης γης, οδήγησε σε μείωση των δασικών πυρκαγιών. Αντίθετα, στην Ευρώπη η ύπαιθρος εγκαταλείπεται, με αποτέλεσμα η βλάστηση να θεριεύει και άρα οι πιθανότητες πρόκλησης πυρκαγιάς να αυξάνονται.

Κάπως έτσι, με τις όλο και μεγαλύτερες πυρκαγιές και την όλο και περισσότερη ξηρασία, ένα καλά θαμμένο πρόβλημα της Ευρώπης ενδέχεται να πυροδοτηθεί, με άσχημες συνέπειες…