11η Σεπτεμβρίου: Έξι θεωρίες συνωμοσίας που «επιμένουν» 25 χρόνια μετά το τρομοκρατικό χτύπημα στη Νέα Υόρκη

Ένα αεροπλάνο διασχίζει τον ουρανό της Νέας Υόρκης. Για λίγα δευτερόλεπτα όλα μοιάζουν σχεδόν ακίνητα. Και μετά, η πρόσκρουση. Φωτιά, καπνός, πανικός. Λίγο αργότερα, ένα δεύτερο αεροσκάφος χτυπά τον άλλο πύργο.

Το πρωί της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 ο κόσμος παρακολουθεί σε ζωντανή μετάδοση κάτι που μέχρι εκείνη τη στιγμή έμοιαζε αδιανόητο.

Σχεδόν 3.000 άνθρωποι θα χάσουν τη ζωή τους. Οι ΗΠΑ θα αλλάξουν για πάντα. Η εξωτερική πολιτική της Δύσης θα αλλάξει. Και μαζί με όλα αυτά θα γεννηθεί ένα ακόμη φαινόμενο: ένα τεράστιο, παγκόσμιο αφήγημα αμφισβήτησης.

Ήταν όλα όπως τα μάθαμε;

Ή μήπως πίσω από τις επιθέσεις υπήρχε κάτι περισσότερο;

Οι θεωρίες συνωμοσίας γύρω από την 11η Σεπτεμβρίου άρχισαν να εμφανίζονται σχεδόν αμέσως και, 25 χρόνια αργότερα, εξακολουθούν να κυκλοφορούν.

Οι Πύργοι που «δεν έπρεπε να πέσουν»

Ίσως η πιο γνωστή θεωρία είναι αυτή που θέλει τους Δίδυμους Πύργους να έχουν καταρρεύσει όχι μόνο από την πρόσκρουση των αεροσκαφών και τις πυρκαγιές, αλλά από εκρηκτικά που είχαν τοποθετηθεί στο κτίριο.

Το επιχείρημα βασίστηκε κυρίως στις εικόνες της κατάρρευσης.

Οι πύργοι φαίνεται να υποχωρούν σχεδόν κατακόρυφα, γεγονός που για τους υποστηρικτές της θεωρίας αποτελεί ένδειξη «ελεγχόμενης κατεδάφισης».

Οι επίσημες έρευνες, ωστόσο, δεν βρήκαν στοιχεία για εκρηκτικά. Το National Institute of Standards and Technology κατέληξε ότι οι προσκρούσεις των αεροσκαφών προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στα κτίρια και ότι οι επακόλουθες πυρκαγιές αποδυνάμωσαν τις κατασκευές σε βαθμό που οδήγησε στην κατάρρευσή τους.

Κι όμως, η εικόνα των κτιρίων που πέφτουν παραμένει ένα από τα ισχυρότερα «σύμβολα» των θεωριών συνωμοσίας.

Και μετά υπάρχει το Building 7

Αν υπάρχει ένα κτίριο που έχει αποκτήσει σχεδόν μυθικές διαστάσεις στην ιστορία των θεωριών της 11ης Σεπτεμβρίου, αυτό είναι το World Trade Center 7.

Ένα κτίριο 47 ορόφων, το οποίο δεν χτυπήθηκε από αεροπλάνο, κατέρρευσε το απόγευμα της ίδιας ημέρας.

Για τους υποστηρικτές της θεωρίας περί ελεγχόμενης κατεδάφισης, αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη «απορία» της 11ης Σεπτεμβρίου.

Οι έρευνες του NIST κατέληξαν ότι η κατάρρευση προκλήθηκε από πολύωρες πυρκαγιές που ξεκίνησαν από τα συντρίμμια των Δίδυμων Πύργων και οδήγησαν σε αλληλουχία αστοχιών στο εσωτερικό του κτιρίου.

Για όσους, όμως, αμφισβητούν την επίσημη εκδοχή, το Building 7 εξακολουθεί να αποτελεί το βασικότερο επιχείρημα.

«Δεν ήταν αεροπλάνο»

Κάπου ανάμεσα στις εικόνες του Μανχάταν και της Ουάσινγκτον γεννήθηκε και μία ακόμη θεωρία: τι πραγματικά χτύπησε το Πεντάγωνο;

Το πρωί εκείνο, η πτήση 77 της American Airlines έπεσε πάνω στο αμερικανικό υπουργείο Άμυνας.

Η απουσία καθαρών τηλεοπτικών εικόνων από την πρόσκρουση δημιούργησε πρόσφορο έδαφος για κάθε είδους εικασίες. Πύραυλος, στρατιωτικό αεροσκάφος, ακόμη και σκηνοθετημένη επίθεση.

Τα στοιχεία της έρευνας, όμως, καταλήγουν ότι το Πεντάγωνο χτυπήθηκε από την πτήση 77.

Η θεωρία παρ’ όλα αυτά απέκτησε τεράστια απήχηση στο διαδίκτυο, αποδεικνύοντας κάτι που θα γινόταν ακόμη πιο έντονο τα επόμενα χρόνια: όταν μία εικόνα απουσιάζει, η φαντασία συχνά σπεύδει να την αντικαταστήσει.

Η πτήση 93 και το «μυστήριο» της Πενσιλβάνια

Το τέταρτο αεροσκάφος, η United Airlines Flight 93, δεν έφτασε ποτέ στον στόχο του.

Συνετρίβη σε αγροτική περιοχή κοντά στο Shanksville της Πενσιλβάνια, αφού επιβάτες και μέλη του πληρώματος επιχείρησαν να πάρουν τον έλεγχο του αεροσκάφους από τους αεροπειρατές.

Από εκεί γεννήθηκε μια ακόμη θεωρία: ότι το αεροσκάφος καταρρίφθηκε από αμερικανικό μαχητικό.

Δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν αυτό το σενάριο. Αντίθετα, τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι η πτήση συνετρίβη κατά τη διάρκεια της προσπάθειας των επιβατών να εισέλθουν στο πιλοτήριο.

«Ήξεραν»

Ίσως η πιο πολιτικά φορτισμένη θεωρία είναι και η πιο απλή στη διατύπωσή της: Οι Αμερικανοί ήξεραν.

Σε αυτή την εκδοχή, οι αμερικανικές υπηρεσίες γνώριζαν ότι επίκειται επίθεση και είτε δεν κατάφεραν είτε δεν θέλησαν να την αποτρέψουν.

Εδώ, όπως και σε πολλές άλλες περιπτώσεις, υπάρχει ένας πραγματικός πυρήνας που συχνά αναμειγνύεται με αυθαίρετα συμπεράσματα.

Είναι γνωστό ότι οι αμερικανικές υπηρεσίες είχαν λάβει πριν από την 11η Σεπτεμβρίου πληροφορίες για την απειλή της Αλ Κάιντα. Οι έρευνες που ακολούθησαν ανέδειξαν σοβαρές αποτυχίες στον συντονισμό και στην αξιοποίηση των πληροφοριών.

Αυτό όμως απέχει από την απόδειξη ότι η επίθεση σχεδιάστηκε ή επιτράπηκε από την αμερικανική κυβέρνηση.

«Dancing Israelis» – Η θεωρία των «4.000 Εβραίων»

Ανάμεσα στις πιο διαδεδομένες θεωρίες που αναπτύχθηκαν μετά την 11η Σεπτεμβρίου ήταν και εκείνες που έβαζαν στο κάδρο το Ισραήλ και τη Mossad.

Μία από τις πρώτες και πιο δημοφιλείς φήμες υποστήριζε ότι 4.000 Ισραηλινοί ή Εβραίοι εργαζόμενοι στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων και δεν πήγαν στη δουλειά τους εκείνη την ημέρα.

Η ιστορία ήταν ψευδής. Εβραίοι βρίσκονταν μεταξύ των θυμάτων της επίθεσης στους Δίδυμους Πύργους, ενώ δεν υπάρχει τεκμηρίωση για μαζική προειδοποίηση Εβραίων ή Ισραηλινών εργαζομένων.

Μία άλλη εκδοχή επικεντρώθηκε σε πέντε Ισραηλινούς άνδρες που συνελήφθησαν την ημέρα των επιθέσεων και έγιναν γνωστοί στη συνωμοσιολογική φιλολογία ως οι «Dancing Israelis».

Σύμφωνα με τη θεωρία, οι πέντε άνδρες ήταν πράκτορες της Mossad που γνώριζαν εκ των προτέρων τι επρόκειτο να συμβεί και κατέγραφαν την επίθεση. Σε πιο ακραίες εκδοχές, η θεωρία τους παρουσιάζει ως μέρος μιας ισραηλινής επιχείρησης «false flag», με στόχο να κατηγορηθούν άλλοι για την επίθεση.

Οι ισχυρισμοί αυτοί δεν έχουν τεκμηριωθεί. Παρ’ όλα αυτά, η ιστορία των πέντε ανδρών έγινε ένα από τα βασικά «κομμάτια» του αφηγήματος που κατηγορεί το Ισραήλ για την 11η Σεπτεμβρίου.

Στις πιο ακραίες παραλλαγές, η θεωρία επεκτάθηκε ακόμη περισσότερο: το Ισραήλ και η Mossad φέρονται να είχαν οργανώσει τις επιθέσεις προκειμένου οι ΗΠΑ να οδηγηθούν σε πολέμους στη Μέση Ανατολή.

Πρόκειται για ισχυρισμούς που δεν έχουν επιβεβαιωθεί από τις επίσημες έρευνες και έχουν χαρακτηριστεί από οργανώσεις που μελετούν τον αντισημιτισμό ως αντισημιτικές θεωρίες συνωμοσίας.

Γιατί επιμένουν 25 χρόνια μετά;

Στο ερώτημα γιατί αυτές οι θεωρίες συνωμοσίας επιμένουν 25 χρόνια μετά, η μοναδική απάντηση ίσως είναι πιο απλή. Ίσως επιμένουν γιατί η 11η Σεπτεμβρίου ήταν διαφορετική από σχεδόν κάθε άλλη ιστορική τραγωδία.

Δεν συνέβη σε ένα μακρινό πεδίο μάχης. Συνέβη μπροστά στις κάμερες.

Εκατομμύρια άνθρωποι είδαν τους Δίδυμους Πύργους να φλέγονται και, λίγη ώρα αργότερα, να καταρρέουν. Είδαν το ίδιο γεγονός ξανά και ξανά, από δεκάδες διαφορετικές γωνίες.

Και όταν ένα γεγονός είναι τόσο μεγάλο, τόσο βίαιο και τόσο δύσκολο να γίνει κατανοητό, η ανάγκη για μια «κρυφή εξήγηση» μπορεί να γίνει εξίσου ισχυρή με την ανάγκη για την πραγματική.

Το διαδίκτυο έδωσε στις θεωρίες αυτές κάτι που δεν είχαν ποτέ πριν: παγκόσμια ταχύτητα.

Ένα βίντεο λίγων λεπτών μπορούσε να προβληθεί σε εκατομμύρια ανθρώπους. Μια αμφιβολία μπορούσε να μετατραπεί σε «στοιχείο». Μία ερώτηση μπορούσε, μέσα σε λίγες κοινοποιήσεις, να παρουσιαστεί ως απόδειξη.

Η άλλη κληρονομιά της 11ης Σεπτεμβρίου

Οι θεωρίες συνωμοσίας για την 11η Σεπτεμβρίου πιθανότατα δεν θα εξαφανιστούν.

Αφενός επειδή υπάρχουν άνθρωποι που αμφισβητούν την επίσημη εκδοχή, και αφετέρου, επειδή η ίδια η επίθεση αποτέλεσε σημείο καμπής για τον σύγχρονο κόσμο.

Από τους πολέμους στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ μέχρι την ενίσχυση των μέτρων ασφαλείας και την αλλαγή του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την τρομοκρατία, η 11η Σεπτεμβρίου δημιούργησε έναν κόσμο διαφορετικό από εκείνον που υπήρχε την προηγούμενη ημέρα.

Και ίσως αυτός είναι ένας από τους λόγους που, ένα τέταρτο του αιώνα αργότερα, οι ίδιες εικόνες εξακολουθούν να προκαλούν όχι μόνο θλίψη και σοκ, αλλά και ερωτήματα.

Η ιστορία έχει δώσει απαντήσεις σε πολλά από αυτά. Οι θεωρίες συνωμοσίας, όμως, έχουν τη δική τους αντοχή στον χρόνο…