Τα έργα του Van Gogh ζωντανεύουν στη «καρδιά» της Θεσσαλονίκης (ΦΩΤΟ-VIDEO)

Από την «Κρεβατοκάμαρα στην Αρλ» και τα ηλιοτρόπια μέχρι τις τεράστιες προβολές και το VR, η Van Gogh: The Immersive Experience στο Περίπτερο 5 της ΔΕΘ μετατρέπει τα έργα του ζωγράφου σε έναν κόσμο στον οποίο δεν στέκεσαι απλώς απέναντι, αλλά περπατάς μέσα του

Υπάρχουν εκθέσεις στις οποίες στέκεσαι μπροστά από έναν πίνακα και προσπαθείς να τον παρατηρήσεις όσο περισσότερο γίνεται. Και υπάρχουν και εκείνες στις οποίες, από τη στιγμή που περνάς την είσοδο, ο πίνακας παύει να βρίσκεται απέναντί σου. Αρχίζει να βρίσκεται γύρω σου.

Κάπως έτσι είναι η πρώτη αίσθηση μπαίνοντας στο Περίπτερο 5 της ΔΕΘ, εκεί όπου από τις 26 Σεπτεμβρίου έχει εγκατασταθεί η Van Gogh: The Immersive Experience. Το έργο του Vincent van Gogh δεν παρουσιάζεται εδώ με τον παραδοσιακό τρόπο μιας σειράς πινάκων στους τοίχους. Το αντίθετο. Οι τοίχοι, το πάτωμα και οι μεγάλες επιφάνειες του χώρου γίνονται μέρος της αφήγησης και τα χρώματα του ζωγράφου αρχίζουν σταδιακά να καταλαμβάνουν το οπτικό πεδίο. Η αίσθηση είναι περισσότερο αυτή μιας εισόδου σε έναν κόσμο παρά μιας συμβατικής επίσκεψης σε έκθεση.

Η παραγωγή, που παρουσιάζεται από την Placebo Events σε συνδιοργάνωση με τη ΔΕΘ-HELEXPO και σε συνεργασία με το ΚΘΒΕ και τη διεθνή Exhibition Hub, θα παραμείνει στη Θεσσαλονίκη έως τις 19 Ιανουαρίου 2027. Η Exhibition Hub έχει παρουσιάσει την εμπειρία σε περισσότερες από 30 χώρες, ενώ η συγκεκριμένη έκθεση έχει προσελκύσει περισσότερους από 120 εκατομμύρια επισκέπτες παγκοσμίως.

Από την Αρλ… στο Περίπτερο 5

Η περιήγηση δεν ξεκινά κατευθείαν από τις μεγάλες προβολές. Προηγείται μια σειρά από χώρους που λειτουργούν σαν εισαγωγή στη ζωή και στο έργο του Van Gogh. Είναι ένα κομμάτι της έκθεσης που σε βάζει σταδιακά στην αισθητική του καλλιτέχνη, πριν οι διαστάσεις της εμπειρίας μεγαλώσουν.

Ανάμεσα στα στοιχεία που ξεχωρίζουν είναι η αναπαράσταση της περίφημης «Κρεβατοκάμαρας στην Αρλ». Το δωμάτιο δεν εμφανίζεται απλώς ως εικόνα. Το κρεβάτι, οι καρέκλες, το παράθυρο, οι τοίχοι και οι πίνακες δημιουργούν μια τρισδιάστατη σκηνή, σαν να μπορείς για λίγα λεπτά να σταθείς μέσα στον ίδιο χώρο που ο Van Gogh μετέφερε στον καμβά.

Μάλιστα, ένα από τα επεξηγηματικά πάνελ παρουσιάζει τρεις εκδοχές του «Υπνοδωματίου», επισημαίνοντας τις διαφορές μεταξύ τους. Η εικόνα αποκτά έτσι μια διαφορετική διάσταση: αυτό που συνήθως βλέπουμε ως έναν και μόνο διάσημο πίνακα αποκαλύπτεται ως ένα έργο που ο ζωγράφος επανεπεξεργάστηκε.

Και κάπου εδώ γίνεται αντιληπτό τι προσπαθεί να κάνει η έκθεση. Δεν θέλει απλώς να σου θυμίσει τους γνωστούς πίνακες. Θέλει να τους αποσυνδέσει για λίγο από το πλαίσιο στο οποίο έχουμε συνηθίσει να τους βλέπουμε.

Τα ηλιοτρόπια δεν μένουν στον καμβά

Όταν η διαδρομή οδηγεί στην κεντρική immersive αίθουσα, η κλίμακα αλλάζει εντελώς. Το σκοτάδι λειτουργεί σχεδόν σαν σκηνή. Και μέσα σε αυτό αρχίζουν να εμφανίζονται τα έργα του Van Gogh. Κίτρινα, μπλε, πορτοκαλί και μοβ χρώματα διαδέχονται το ένα το άλλο, ενώ οι χαρακτηριστικές πινελιές του ζωγράφου αποκτούν κίνηση.

Τα «Ηλιοτρόπια» είναι από τις εικόνες που κυριαρχούν. Τα λουλούδια δεν περιορίζονται πλέον στις διαστάσεις ενός πίνακα. Πολλαπλασιάζονται στους τοίχους, μεγαλώνουν, αλλάζουν κλίμακα και δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο ο επισκέπτης βρίσκεται κυριολεκτικά στο εσωτερικό της σύνθεσης.

Λίγο αργότερα, το βλέμμα μεταφέρεται σε άλλες χαρακτηριστικές εικόνες του Van Gogh. Τοπία, νυχτερινός ουρανός, δρόμοι, πορτρέτα και εσωτερικοί χώροι εναλλάσσονται σε μια διαρκή ροή. Δεν υπάρχει ένα σημείο στο οποίο να κοιτάξεις για να «δεις τον πίνακα». Πρέπει να κοιτάξεις γύρω σου.

Αυτό ακριβώς περιγράφει και η διοργάνωση ως το βασικό χαρακτηριστικό της εμπειρίας: οι εικόνες προβάλλονται σε κάθε επιφάνεια, με το φως, τον ήχο και την κίνηση να μετατρέπουν την παρουσίαση σε μια πολυαισθητηριακή εμπειρία.

Και το ενδιαφέρον είναι ότι ο χώρος δεν έχει σχεδιαστεί μόνο για να τον κοιτάς. Έχει σχεδιαστεί και για να κάθεσαι μέσα του.

Οι ξαπλώστρες που βρίσκονται τοποθετημένες στην αίθουσα δημιουργούν την αίσθηση ενός υπαίθριου χώρου, μόνο που αντί για πραγματικό τοπίο μπροστά σου έχεις έναν τεράστιο καμβά. Κάθεσαι και αφήνεις τις εικόνες να περνούν από πάνω σου, ενώ τα έργα συνεχίζουν να αλλάζουν.

Σε κάποια στιγμή μπορεί να βρίσκεσαι σε ένα δωμάτιο γεμάτο πίνακες και την επόμενη να έχεις μεταφερθεί σε ένα τοπίο όπου κυριαρχεί το μπλε. Η αίσθηση θυμίζει περισσότερο κινηματογραφική προβολή χωρίς οθόνη παρά κλασική έκθεση ζωγραφικής.

Όταν το «Starry Night» γίνεται χώρος

Από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές είναι η μετάβαση στα νυχτερινά έργα. Το γνώριμο μπλε του Van Gogh απλώνεται στους τοίχους και δημιουργεί έναν χώρο που μοιάζει να κινείται.

Οι πινελιές δεν είναι πλέον στατικές. Η κίνηση της εικόνας κάνει τον ουρανό να μοιάζει ζωντανός και το περιβάλλον γύρω από τον επισκέπτη να αλλάζει συνεχώς. Η περίφημη αισθητική του Van Gogh, αυτή η ένταση στις γραμμές και στα χρώματα, αποκτά εδώ σχεδόν κινηματογραφική μορφή.

Και ίσως αυτό είναι το σημείο στο οποίο αντιλαμβάνεσαι περισσότερο τη διαφορά ανάμεσα στο να βλέπεις έναν πίνακα και στο να «βρίσκεσαι» μέσα στην εικόνα του.

Το ίδιο συμβαίνει και με άλλες χαρακτηριστικές συνθέσεις. Τα έργα εμφανίζονται σε διαφορετικές κλίμακες και συνδυάζονται με ήχο, δημιουργώντας ένα συνεχές οπτικοακουστικό ταξίδι.

Στην έκθεση υπάρχει επίσης ξεχωριστό VR room, το οποίο η διοργάνωση παρουσιάζει ως ένα ακόμη βήμα προς την είσοδο του επισκέπτη στον κόσμο του καλλιτέχνη.

Μια έκθεση που στήθηκε σε επτά ημέρες

Στη συνέντευξη Τύπου, οι άνθρωποι της διοργάνωσης μίλησαν και για το ίδιο το εγχείρημα της μεταφοράς μιας τόσο μεγάλης παραγωγής στη Θεσσαλονίκη.

Όπως αναφέρθηκε, η έκθεση στήθηκε μέσα σε μόλις επτά ημέρες, κάτι που αποκτά διαφορετική σημασία όταν βλέπει κανείς από κοντά την έκταση της εγκατάστασης και τον αριθμό των προβολών που λειτουργούν ταυτόχρονα.

Αναφέρθηκε επίσης ότι η παραγωγή χρησιμοποιεί 32 προβολείς, με το κόστος κάθε συσκευής να ανέρχεται περίπου στις 40.000 ευρώ, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν στη συνέντευξη Τύπου. Οι διοργανωτές δεν έδωσαν στη δημοσιότητα το συνολικό κόστος της έκθεσης, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι πρόκειται για ιδιαίτερα ακριβή παραγωγή.

Την ίδια στιγμή, ο διευθύνων σύμβουλος της Placebo Events, Βασίλης Ζαρκαδούλας, χαρακτήρισε τη μεταφορά της έκθεσης στη Θεσσαλονίκη «όραμα» και «στοίχημα», ενώ ανέφερε ότι μόνο στο Λονδίνο η συγκεκριμένη εμπειρία προσέλκυσε 1,2 εκατομμύρια επισκέπτες.

Μάλιστα, σύμφωνα με τον ίδιο, η ελληνική αγορά έχει ιδιαίτερη σχέση με τον Van Gogh, καθώς έρευνες της εταιρείας τον κατατάσσουν ως τον δημοφιλέστερο ξένο ζωγράφο στην Ελλάδα, με σημαντική διαφορά από τον δεύτερο.

Στο ίδιο πλαίσιο διατυπώθηκε και ένας ακόμη χαρακτηριστικός ισχυρισμός: ότι η συγκεκριμένη παραγωγή αποτελεί την «πιο φθηνή έκθεση στον κόσμο για τον Van Gogh». Πρόκειται για δήλωση των διοργανωτών και όχι για ανεξάρτητα επιβεβαιωμένη σύγκριση κόστους μεταξύ όλων των αντίστοιχων εκθέσεων παγκοσμίως.

Η τέχνη ως εμπειρία και όχι ως απόσταση

Η επιλογή του χώρου της ΔΕΘ δεν είναι τυχαία. Η λογική πίσω από τη διοργάνωση είναι να ανοίξει το εκθεσιακό κέντρο σε ένα κοινό που μπορεί να μην επέλεγε μια παραδοσιακή έκθεση τέχνης.

Αυτό ανέφερε χαρακτηριστικά ο διευθύνων σύμβουλος της ΔΕΘ-HELEXPO, Ανδρέας Μαυρομμάτης, παρουσιάζοντας την έκθεση ως παράδειγμα της λογικής της «ΝΕΑΣ ΔΕΘ». Όπως σημείωσε, στις σύγχρονες εκθέσεις η καινοτομία δεν περιορίζεται σε μια στατική παρουσίαση και ο επισκέπτης δεν μένει πλέον απλώς απέναντι από ένα έργο, αλλά «μπαίνει μέσα του».

Αυτό είναι ίσως και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της συγκεκριμένης εμπειρίας.

Γιατί η έκθεση δεν απευθύνεται αποκλειστικά σε κάποιον που γνωρίζει ιστορία τέχνης. Δεν χρειάζεται να ξέρεις όλες τις περιόδους της ζωής του Van Gogh, ούτε να μπορείς να αναγνωρίσεις κάθε πίνακα. Μπορείς απλώς να μπεις στον χώρο και να παρακολουθήσεις τα χρώματα.

Ταυτόχρονα, όμως, η έκθεση προσπαθεί να δημιουργήσει και μια αφήγηση γύρω από τον ίδιο τον άνθρωπο πίσω από τους πίνακες. Οι αρχικοί χώροι με τα στοιχεία από τη ζωή του λειτουργούν σαν γέφυρα πριν φτάσεις στην πλήρη οπτικοακουστική εμπειρία.

Και αυτή η μετάβαση είναι σημαντική. Γιατί πρώτα βλέπεις τον Van Gogh ως άνθρωπο και στη συνέχεια ως καλλιτέχνη που το έργο του καταλαμβάνει ολόκληρο τον χώρο.

Δεν βλέπεις απλώς τον Van Gogh. Τον βλέπεις να κινείται γύρω σου

Βγαίνοντας από την κεντρική αίθουσα, αυτό που μένει περισσότερο δεν είναι απαραίτητα ένας συγκεκριμένος πίνακας. Είναι η αίσθηση ότι για λίγο η ζωγραφική σταμάτησε να είναι επίπεδη.

Τα ηλιοτρόπια έγιναν τοίχοι. Το μπλε του νυχτερινού ουρανού έγινε πάτωμα. Ένα δωμάτιο που κάποτε χωρούσε μέσα σε έναν καμβά απέκτησε πραγματικές διαστάσεις. Οι καρέκλες και οι ξαπλώστρες μέσα στην αίθουσα έδωσαν στον επισκέπτη τη δυνατότητα να καθίσει και να παρακολουθήσει τα έργα να περνούν από μπροστά του.

Και κάπου εκεί βρίσκεται η ουσία της Van Gogh: The Immersive Experience. Δεν προσπαθεί να αντικαταστήσει την επαφή με έναν αυθεντικό πίνακα. Προτείνει έναν διαφορετικό τρόπο να τον πλησιάσεις.

Η έκθεση στη Θεσσαλονίκη έχει προγραμματιστεί να παραμείνει στο Περίπτερο 5 της ΔΕΘ έως τις 19 Ιανουαρίου 2027. Οι σχολικές επισκέψεις πραγματοποιούνται από Δευτέρα έως Παρασκευή από τις 09:00, ενώ για το κοινό το ωράριο διαμορφώνεται ανάλογα με την ημέρα.

Αν κάτι καταλαβαίνει κανείς φεύγοντας από τον χώρο, είναι ότι ο Van Gogh έχει πλέον περάσει σε μια εποχή όπου οι πίνακές του δεν χρειάζεται να χωρούν σε ένα πλαίσιο. Μπορούν να καταλάβουν έναν ολόκληρο χώρο, να αλλάξουν κλίμακα, να κινηθούν, να φωτίσουν τον επισκέπτη και να τον κάνουν, έστω για λίγα λεπτά, κομμάτι της ίδιας της εικόνας.

Και ίσως αυτός είναι ο λόγος που η εμπειρία λειτουργεί τόσο διαφορετικά από μια κλασική επίσκεψη σε μουσείο: δεν πηγαίνεις απλώς να δεις τον Van Gogh. Για λίγο, μπαίνεις μέσα στον κόσμο του.