Δημήτρης Πιατάς: «Ο πολιτισμός μας λειτουργεί ως γκαζόζα»

«Λειτουργούμε ως γκαζόζα για να μπορούμε να ρευόμαστε. Ο πολιτισμός μας λειτουργεί ως γκαζόζα. Μια σόδα για να μπορούμε όλη την τοξικότητα ή τη λύπη που μας έχουν ταΐσει να την αποβάλλουμε πιο εύκολα».

Δεν είναι απλώς μια πετυχημένη ατάκα. Είναι μια μεταφορά παράδοξη, ανθρώπινη, εύγλωττη και απολύτως δική του. Άλλωστε, ο Δημήτρης Πιατάς δεν συμπαθεί ούτε τις γενικότητες ούτε τη στρογγυλεμένη γλώσσα. Ο λόγος του κουβαλά εμπειρία, συχνά θυμό, πάντα χιούμορ.

Πενήντα χρόνια στη σκηνή, στην τηλεόραση, στον κινηματογράφο, στην επιθεώρηση, στην κωμωδία αλλά και σε πιο σκοτεινές θεατρικές περιοχές, ο Δημήτρης Πιατάς έχει δοκιμάσει το ταλέντο του με πολλούς τρόπους. Από το Αμφιθέατρο του Σπύρου Ευαγγελάτου μέχρι την αξεπέραστη «Φρουτοπία», όπου η φωνή του ταυτίστηκε με τον Πίκο Απίκο, παραμένει ένας ηθοποιός που δεν χωρά εύκολα σε ένα μόνο είδος.

Φέτος συμμετέχει στην επιθεώρηση «Εγώ θα σας τα πω!», την καλοκαιρινή παραγωγή του Θεάτρου του Νέου Κόσμου, σε κείμενα Γεράσιμου Ευαγγελάτου και Δημήτρη Χαλιώτη, σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου και μουσική Θέμη Καραμουρατίδη. Στη σκηνή, μαζί του, οι Ελένη Κοκκίδου, Δημήτρης Μακαλιάς, Γιούλη Τσαγκαράκη, Ζερόμ Καλούτα, Σύρμω Κεκέ, Μαρία Διακοπαναγιώτου, Αλέξης Βιδαλάκης και Θανάσης Ισιδώρου.

Η παράσταση μιλά για την Ελλάδα 2.0: πολιτικούς, θεσμούς, woke συζητήσεις, TikTok, μια καθημερινότητα που μοιάζει ήδη υπερβολική. Τι είναι πιο δύσκολο να σατιριστεί σήμερα;

Όλα είναι δύσκολα να σατιριστούν. Γιατί το θέμα είναι πώς να τα σατιρίσεις. Η επιθεώρηση έχει στόχο να προκαλέσει γέλιο στον θεατή, να σατιρίσει, χωρίς να διεκδικεί κάτι παραπάνω. Εκεί αρχίζει και η επικινδυνότητα. Πώς διασκεδάζεις τον θεατή; Τον γαργαλάς απλώς; Ή με το χιούμορ σου, με την αισθητική σου, την εξυπνάδα και με την αλήθεια σου, τον κάνεις όχι μόνο να γελάσει, αλλά και να πάρει κάτι μαζί του;

Η σάτιρα και ο σαρκασμός περιέχουν την ελευθεριότητα, αλλά αυτό που διεκδικούν σίγουρα είναι η ελευθερία. Να μπορούμε να πούμε τις αλήθειες μας, όχι με τοξικότητα, αλλά με γέλιο. Παλιά το είδος μονοπωλούσε το ενδιαφέρον. Κάποια στιγμή, πιθανώς από τις βωμολοχίες, από την ευκολία του να κάνουμε κάποιον απλώς να τον γαργαλίσουμε, φτηνύναμε την κωμωδία. Εμένα με ενδιαφέρει η ακριβή κωμωδία. Γιατί έτσι γινόμαστε πολύ πιο ισχυροί στο να σαρκάσουμε πολιτικά πρόσωπα που αυτή τη στιγμή κυριαρχούν.

Έχετε πει ότι υπάρχει ένα έλλειμμα ελευθερίας και ότι κινδυνεύει να χαθεί το DNA του Έλληνα που γελάει. Αυτό το έλλειμμα είναι πολιτικό, κοινωνικό, ψυχικό;

Πολιτικό μόνο! Διανύουμε μια περίοδο —και δεν είναι εθνικό το πρόβλημα, είναι διεθνές — όπου υπάρχει απόπειρα λογοκρισίας. Μια απόπειρα εκφασισμού της καθημερινότητάς μας. Και σε ποιο επίπεδο; Στο επίπεδο του χιούμορ. Πέφτει απαγορευτικό στους γελωτοποιούς. Περιλαμβάνω και τον εαυτό μου στους γελωτοποιούς. Στο να μπορούμε να εκφραστούμε και να μιλήσουμε για σημαντικά πράγματα: για την ακρίβεια, για την πολιτική, για την εξουσία. Όχι μόνο για το ποιος παντρεύτηκε ποιον ή ποιος τα έχει με ποιον. Ξέρετε, εγώ μεγάλωσα στην περίοδο της χούντας. Τότε μας απαγόρευαν να σατιρίσουμε και να σαρκάσουμε τον δικτάτορα Παπαδόπουλο ή τους στρατιωτικούς. Τότε μας συλλάμβαναν. Τώρα δεν μας συλλαμβάνουν. Απλώς μας φιμώνουν.

Τα μίντια τι ρόλο παίζουν σε αυτό;

Υπηρετούν το σύστημα. Θεωρώ ότι είναι απαράδεκτο. Έχουν παραδοθεί στο σύστημα. Έχουν εξαγοραστεί. Είμαι πολύ ειλικρινής, πιστέψτε με, γιατί εγώ μόνο αλήθειες θέλω να λέω. Έχουν παραδοθεί οικονομικά, διότι εξαρτώνται από το σύστημα. Και με αυτόν τον τρόπο υπηρετούν και εξυπηρετούν την απόπειρα της φίμωσης, του απαγορευτικού του γέλιου.

Η κωμωδία μπορεί να είναι συμπεριληπτική; Και πώς συνδέεται αυτό με τη woke γλώσσα και τον συμπεριληπτικό λόγο;

Υπάρχει διεθνώς μια τάση, αισθητικά και πολιτιστικά, τα πράγματα να γίνουν όχι απλά —γιατί το απλό είναι σύνθετο— αλλά περισσότερο απλοϊκά και ευκολοχώνευτα. Λειτουργούμε ως γκαζόζα για να μπορούμε να ρευόμαστε. Ο πολιτισμός μας λειτουργεί ως γκαζόζα. Δηλαδή μια σόδα, για να μπορούμε όλη την τοξικότητα ή τη λύπη που μας έχουν ταΐσει να την αποβάλλουμε πιο εύκολα. Το θέμα, όμως, είναι να μην καταπίνουμε άκριτα ό,τι μας προσφέρουν.

Υπάρχει κάτι στην Ελλάδα του 2026 που δεν σηκώνει αστείο;

Θα σας έλεγα πως στην Ελλάδα του 2026 επισήμως αστείο δεν σηκώνει τίποτα. Καθόλου. Είναι απαγορευτικό. Ασφαλώς και η προσωπική ζωή του καθενός είναι απόλυτα σεβαστή. Άλλο αυτό, όμως, και άλλο οι θεσμοί και η πολιτική.

Στο «Εγώ θα σας τα πω!» συνυπάρχουν διαφορετικές γενιές ηθοποιών. Σας ενδιαφέρει αυτή η συνάντηση;

Απευθύνεστε σε έναν άνθρωπο που έχει κρατήσει την παιδικότητά του. Για να το πετύχω αυτό, πρέπει να συναναστρέφομαι νέους ανθρώπους. Τους εκτιμώ αφάνταστα. Οι νέοι άνθρωποι δίνουν, πέρα από όλα τα άλλα, μια υποθήκη αιωνιότητας για το ανθρώπινο είδος. Συνεπώς, όχι μόνο τους σέβομαι και τους χειροκροτώ, αλλά τους πιστεύω και χτυπάω προσοχή μπροστά τους.

Το ότι έχετε γίνει παππούς σάς έχει αλλάξει ως άνθρωπο ή και ως κωμικό;

Με έχει βελτιώσει. Όταν μπαίνει στην καθημερινότητα του παππού η εμπειρία ενός παιδιού που μεγαλώνει, που πρωτομαθαίνει την ανάγνωση, που μαθαίνει τι σημαίνει παιχνίδι, που έχει την αθωότητα να γελάσει πιο εύκολα με μια γκριμάτσα ή με μια μούτα… Αυτό με βελτιώνει υποκριτικά.

Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος ίσως δεν είναι το πρώτο όνομα που θα συνέδεε κανείς αυτονόητα με την επιθεώρηση. Τι έφερε η σκηνοθεσία του στην παράσταση;

Ήταν για μένα μια εξαιρετική, ευχάριστη έκπληξη. Ο Βαγγέλης είναι συνομήλικός μου και, αν και δεν έχουμε πορευθεί μαζί, πολιτικά, κοινωνικά και καλλιτεχνικά θα έλεγα ότι πορευτήκαμε παράλληλα.

Φέτος επέλεξε – και το βρήκα εξαιρετικά επικίνδυνο και ενδιαφέρον – αντί να ασχοληθεί με τον Ευριπίδη, τον Σοφοκλή ή τον Μπέκετ, να ασχοληθεί με επιθεώρηση. Ένα είδος που το θεωρούμε, εντός εισαγωγικών, πιο εύπεπτο. Και το έκανε. Με πολύ μεγάλη χαρά είπα «έρχομαι», γιατί κι εγώ είχα υπηρετήσει την επιθεώρηση και χαίρομαι που κάναμε μια επιθεώρηση ευχάριστη, μη τοξική, με πολύ γέλιο, αλλά με αισθητική.

Από τα 50 χρόνια υποκριτικής, τι κρατάτε τελικά; Τις επιτυχίες, τα λάθη, τις αποτυχίες;

Τα λάθη τα χρειαζόμαστε. Και η αποτυχία χρειάζεται. Κάποιος φίλος μου, εκλεκτός συνάδελφος, μου έλεγε: «Δημήτρη, τις επιτυχίες τις κάνουν αυτοί που κάνουν αποτυχίες». Η ουδετερότητα δεν κάνει επιτυχίες. Οι αποτυχίες κάνουν επιτυχίες.

Για μένα ήταν ένα εξαιρετικό καλλιτεχνικό ταξίδι. Τώρα που ολοκληρώνω έναν βιολογικό κύκλο ζωής, θεωρώ ότι πέρασα μια υπέροχη ζωή, χωρίς να πλήξω. Αυτό με πλούτισε πολιτιστικά, πνευματικά και κοινωνικά.

Έκανα μια δουλειά που με πλούτισε. Όχι υλικά· μακριά από μένα αυτό. Με πλούτισε πνευματικά και ανθρώπινα. Θέατρο, τέχνη, η χαρά της ζωής. Ευλογία.

Την επόμενη σεζόν τι ετοιμάζετε;

Η επόμενή μου δουλειά είναι ο «Μάρτυρας κατηγορίας» στο Θέατρο Χορν, στην Αθήνα, για τέταρτη χρονιά. Έχω επίσης στα σκαριά να τιμήσω έναν άνθρωπο που χάθηκε πρόσφατα, τον Άγγελο Αντωνόπουλο, ο οποίος είχε ανεβάσει έναν πολύ σημαντικό μονόλογο, τον «Μαρξ στο Σόχο». Θέλω να μιλήσω πολιτικά —όχι με ποδοσφαιρικούς όρους. Το πρόβλημά μου δεν είναι να αντιμάχομαι ιδεολογίες, αλλά να τις παρουσιάζω. Αυτή είναι η δουλειά μου. Εγώ δεν είμαι πολιτικός, είμαι καλλιτέχνης.

Info Η επιθεώρηση «Εγώ θα σας τα πω!» συνεχίζει την καλοκαιρινή της περιοδεία, με τους αμέσως επόμενους σταθμούς να είναι στις 14 Ιουλίου στο Θέατρο Άλσους στη Βέροια, 15 Ιουλίου στο Ανοιχτό Θέατρο Ποντοκώμης «Μίκης Θεοδωράκης» στην Κοζάνη, 16 Ιουλίου στο Ανοιχτό Αμφιθέατρο ΔΙΠΑΕ Σερρών και 17 Ιουλίου στο Κηποθέατρο Αλκαζάρ στη Λάρισα. Εισιτήρια: more.com

Η φωτογραφία αποτελεί μέρος του προωθητικού υλικού της παράστασης και παραχωρήθηκε στο TheOpinion από τους διοργανωτές.