Διαδρομές ξένων μεταφραστών προς την ελληνική γλώσσα

Με αφορμή τον σημερινό εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας για την Ελληνική Γλώσσα (9η Φεβρουαρίου), το Ελληνικό Ιδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού έχει επιμεληθεί μία ξεχωριστή δίγλωσση έκδοση. Στις σελίδες της βρίσκουμε 29 ιστορίες αγάπης μεταφραστών από όλων τον κόσμο για την ελληνική γλώσσα.

Το βιβλίο «29 Διαδρομές Προς την Ελληνική Γλώσσα» ιχνηλατεί ακριβώς αυτές τις διαδρομές ανθρώπων που αν και η μητρική τους γλώσσα δεν είχε καμία σχέση με τα ελληνικά, επένδυσαν σημαντικό χρόνο και πνευματική ενέργεια, στήνοντας γέφυρες φτιαγμένες από ιδέες και λέξεις από τα ελληνικά σε 18 διαφορετικές γλώσσες προορισμού. Το ΤheΟpinion έχει ανθολογήσει κάποιες:

ΜΟΧΑΜΕΝΤ ΑΜΠΝΤΕΛΑΖΙΖ Αιγύπτιος μεταφραστής μεταφράζει προς τα αραβικά «Στην αρχή, η ελληνική γλώσσα μού φάνηκε ξένη, με έναν ήχο παράδοξο∙ πολύ γρήγορα όμως η μουσικότητά της, η λεπταίσθητη ανθρωπιά που αποπνέει η εκφορά της, με μάγεψαν. Κατάλαβα πως δεν μάθαινα απλώς μια γλώσσα, αλλά προσέγγιζα έναν πολιτισμό που επί αιώνες ανασαίνει στην Ιστορία. Ανάμεσα στο Κάιρο και στην Αθήνα ανακάλυψα έναν αόρατο δεσμό, έναν φωτεινό δρόμο που ενώνει την Ανατολή με τη Δύση, δύο όχθες του ίδιου ποταμού λέξεων και νοημάτων. Κι εγώ στέκομαι και παρατηρώ τις λέξεις να διαπλέουν τα σύνορα και τις μνήμες των ανθρώπων, και φροντίζω το πέρασμά τους να είναι ευγενικό και ακριβές. Να περνούν απέναντι κουβαλώντας το βιωματικό τους βάρος αλλά και το άρωμά τους, κι εκεί, στην άλλη όχθη να ξαναστέκονται όρθιες, σαν να ’ταν πάντα από κει και ο λόγος που φέρουν να παραμένει το ίδιο λαμπερός».

ΦΟΥΛΥΑ ΑΚΤΥΡΕ Γεννημένη στην Άγκυρα, μεταφράζει ελληνική πεζογραφία για παιδιά, εφήβους και ενήλικες στα τουρκικά «Παρότι λόγω της γεωγραφικής και ιστορικής εγγύτητας των δύο χωρών υπήρχε στην Τουρκία ένα γενικό ενδιαφέρον για τους Έλληνες συγγραφείς, οι εκδοτικοί οίκοι δίσταζαν να προσεγγίσουν τη λογοτεχνία της χώρας αυτής, της οποίας γνώριζαν –όπως προανέφερα– κυρίως λογοτεχνικά έργα σχετικά με την Ανταλλαγή».

ΛΟΥΣΙΛ ΑΡΝΟΥ-ΦΑΡΝΟΥ Γαλλίδα μεταφράστρια και καθηγήτρια συγκριτικής λογοτεχνίας, έχει μεταφράσει κυρίως νεολληνική πεζογραφία στα γαλλικά, συγγραφείς όπως οι Ρέα Γαλανάκη, Θανάση Βαλτινό και Μέλπω Αξιώτη «Αγαπώ τις ηχητικές αποχρώσεις των ελληνικών, τη μουσικότητα που επιβάλλει ο τονισμός – τόσο διαφορετική από τα γαλλικά, όπου ο τόνος πέφτει αδιαλείπτως στην τελευταία συλλαβή. Πάνω απ’ όλα, όμως, με συναρπάζει η πλαστικότητα της γλώσσας, η ελαστικότητά της. Δεν υπάρχει μία και μόνη ελληνική γλώσσα, αλλά μια απειρία ελληνικών. Κάθε συγγραφέας έχει τη δυνατότητα να διαμορφώνει όχι μόνο το προσωπικό του ύφος αλλά και τη δική του ιδιόλεκτο – δυνατότητα που τα γαλλικά προσφέρουν σε πολύ μικρότερο βαθμό. Αυτό ισχύει ιδίως τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν η γλώσσα δεν έχει ακόμη παγιωθεί και ταλαντεύεται ανάμεσα σε πολλαπλές μορφές: από την αρχαιοπρεπή καθαρεύουσα έως τη δημοτική στην πιο ατίθαση εκδοχή της. Ωστόσο, μεγάλο μέρος αυτής της γλωσσικής ρευστότητας επιβιώνει και κατά τον 20ό αιώνα, ακόμη και στις αρχές του 21ου. »[…] προσπαθώ, όταν το κρίνω αναγκαίο –και όταν ο εκδότης το αποδέχεται–, να συνοδεύω το μεταφρασμένο έργο με μια εισαγωγή ή ένα επίμετρο που να βοηθά τον Γάλλο αναγνώστη, συχνά ελάχιστα εξοικειωμένο με τη νεοελληνική λογοτεχνία και ιστορία, να το εντάξει στο κατάλληλο πλαίσιο. Η συνάρθρωση των δύο αυτών δραστηριοτήτων υπήρξε πάντοτε πολύτιμη για μένα».

ΠΑΤΡΙΤΣΙΑ ΦΕΛΙΣΑ ΜΠΑΡΜΠΕ ÏΤΟ Ελληνοβρετανίδα μεταφράστρια μεταφράζει προς τα αγγλικά. «Αναζητώ έργα που με προκαλούν, που με αναγκάζουν να ξανασκεφτώτι μπορεί να κάνει η λογοτεχνία, και η ίδια η γλώσσα: η σπαρακτική Ανάκριση του Ηλία Μαγκλίνη, με την εξερεύνηση των μεταζωών του βασανισμού και του διαγενεακού τραύματος· ή τα εκθαμβωτικά μοντερνιστικά μυθιστορήματα του Μ. Καραγάτση– κινηματογραφικά, απολαυστικά, που παίζουν με τις συμβάσεις δεκαετίες πριν την ώρα τους και παραμένουν καταιγιστικά ζωντανά. Κάθε μετάφραση μοιάζει με νέο διάπλου, νέο χαρτογράφημα δύσκολων νερών, νέα συνάντηση μ’ αυτό που αντιστέκεται στην εξημέρωση. »Η μετάφραση, σαν το θαλάσσιο ταξίδι, είναι πλοήγηση σε μεταβαλλόμενα νερά. Μεταφέρει όχι μόνο λέξεις αλλά και οράματα, άυλα φορτία που αντιστέκονται σε σύνορα και ιεραρχίες, που επιμένουν στον πλούτο όσων διέρχονται ‘μεταξύ’».

ΛΟΥΚΑΣ ΓΚΟΝΖΑΛΒΟ ΒΑΛΣ Προς τα καλατανικά «Το ταξίδι που έκανα συνθέτοντας μια ανθολογία των ποιημάτων του Χριστιανόπουλου και μεταφράζοντάς τα στα καταλανικά, με τίτλο Regala’m un cos (Χάρισέ μου ένα κορμί) –χάρη στην υποστήριξη του GreekLit και των εκδόσεων Salze–, ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την επιθυμία μου να συνεχίσω να ασχολούμαι με τη λογοτεχνική μετάφραση. Επιπλέον, ο Χριστιανόπουλος μου έδωσε την ευκαιρία να γνωρίσω μια Ελλάδα εντελώς αχαρτογράφητη για μένα έως τότε· την προλεταριακή Ελλάδα, πιο αστική, πιο πονηρή, πιο βασανισμένη, λιγότερο ονειρική, ναι, αλλά πιο ρεαλιστική».

Η έκδοση δεν διατίθεται προς πώληση και εντάσσεται στο πλαίσιο δράσεων της greeklit του ΕΛΙΒΙΠ, με στόχο την ανάδειξη της δυναμικής ελληνικής βιβλιοπαραγωγής και προώθηση των Ελλήνων δημιουργών στο εξωτερικό μέσω του μεταφραστικού προγράμματος αλλά και μέσω της συνεχούς ενημέρωσης για δράσεις και νέα για τα ελληνικά γράμματα.