Αμφίπολη σήμερα: Έρχονται για τον κλειστό Τύμβο, ανακαλύπτουν μια ολόκληρη πόλη

Η πρώτη ερώτηση που ακούει εδώ και χρόνια η αρχαιοφύλακας Αθανασία Δούκα από τους επισκέπτες του Αρχαιολογικού Μουσείου Αμφίπολης είναι αν μπορούν να μπουν στον Τύμβο Καστά. Ακολουθούν συνήθως δύο ακόμη: σε ποιο στάδιο βρίσκονται οι εργασίες και πότε θα ανοίξει το μνημείο.

Η απάντηση στην πρώτη παραμένει αρνητική. Ο Τύμβος Καστά δεν είναι ακόμη επισκέψιμος, ενώ, σύμφωνα με το επίσημο χρονοδιάγραμμα του Υπουργείου Πολιτισμού, η απόδοσή του στο κοινό τοποθετείται στις αρχές του 2028. Η πρόσφατη επίσκεψη της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη στην περιοχή επανέφερε τον Τύμβο στην επικαιρότητα. Η αποκατεστημένη μαρμάρινη θύρα έχει πλέον επανατοποθετηθεί στο ταφικό μνημείο, ενώ στο κοινό αποδόθηκαν η αρχαία ξύλινη γέφυρα με τις νέες πολυμεσικές εφαρμογές και τρεις προσβάσιμες διαδρομές στην Ακρόπολη, στο Γυμνάσιο και στο Βόρειο Τείχος. Το επόμενο βήμα αναμένεται στις αρχές Σεπτεμβρίου, με την εγκατάσταση του αναδόχου για το μουσειακό κτήριο που θα προηγείται της εισόδου στον Τύμβο.

Όσο για το τι άλλο μπορεί να δει σήμερα κάποιος στην περιοχή, η απάντηση είναι σαφής. Πολύ περισσότερα από όσα, κατά την εμπειρία των ανθρώπων της περιοχής, γνωρίζει ο μέσος επισκέπτης. Η αρχαία πόλη απλώνεται σε μεγάλη έκταση, με την οχύρωσή της να φτάνει περίπου τα 7,5 χιλιόμετρα. Στη σημερινή περιήγηση μπορούν να ενταχθούν το Μουσείο, η ακρόπολη με τις παλαιοχριστιανικές βασιλικές, το αρχαίο Γυμνάσιο, η ελληνιστική οικία και η ρωμαϊκή έπαυλη, ιερά, πύλες και τμήματα των τειχών, καθώς και τα κατάλοιπα της αρχαίας ξύλινης γέφυρας κοντά στον Στρυμόνα.

Η γέφυρα, γνωστή από παλαιότερες ανασκαφές, αποδόθηκε πρόσφατα αναβαθμισμένη στο κοινό, μετά τις εργασίες συντήρησης των ξύλινων πασσάλων και την εγκατάσταση νέου στεγάστρου προστασίας. Στην περιοχή λειτουργούν πλέον κέντρο πληροφόρησης και ψηφιακές εφαρμογές, ενώ παρεμβάσεις προσβασιμότητας έχουν πραγματοποιηθεί τόσο στο Μουσείο όσο και σε επιμέρους αρχαιολογικούς χώρους.

Για την περιήγηση διατίθεται επίσης δωρεάν η εφαρμογή Amphipolis Audio Guide, στα ελληνικά και στα αγγλικά, με ηχητικές αφηγήσεις για διαφορετικές στάσεις του αρχαιολογικού χώρου. Η εφαρμογή, διαθέσιμη σε Android και iOS, μπορεί να λειτουργήσει ως προσωπικός ψηφιακός ξεναγός. Αν και, μάλλον, δεν λύνει από μόνη της όλα τα προβλήματα προσανατολισμού.

«Δεν είναι όλα μαζί, σε έναν δρόμο, ώστε να τα διαβεί και να τα δει κάποιος. Πρέπει να ξέρει πού θα πάει», επισημαίνει στο TheOpinion η ξεναγός Ευαγγελία Σιάσιου, η οποία δραστηριοποιείται στην περιοχή. Όπως εξηγεί, τα μνημεία είναι πολλά και διάσπαρτα, ενώ για ορισμένα απαιτείται κίνηση σε μικρότερους δρόμους ή χωματόδρομο. Ο επισκέπτης που φτάνει χωρίς προηγούμενη ενημέρωση ενδέχεται να δυσκολευτεί ακόμη και να εντοπίσει ορισμένους από τους χώρους.

Μια ουσιαστική επίσκεψη στο Μουσείο και στα εξωτερικά μνημεία χρειάζεται περίπου τρεις ώρες, εκτιμά η ίδια, διευκρινίζοντας ότι ο χρόνος εξαρτάται από το ενδιαφέρον και τον ρυθμό κάθε επισκέπτη. Η δική της ξενάγηση διαρκεί ένα τρίωρο και πάλι δεν εξαντλεί κατ’ ανάγκην ολόκληρο τον αρχαιολογικό χώρο.

Η Αθανασία Δούκα, η οποία εργάζεται στο Μουσείο εδώ και δώδεκα χρόνια, έχει παρακολουθήσει την αλλαγή που έφερε η αποκάλυψη του Καστά. Το ενδιαφέρον αυξήθηκε απότομα και απέκτησε διεθνή χαρακτήρα, με επισκέπτες από τα Βαλκάνια το καλοκαίρι αλλά και από χώρες της Βόρειας Ευρώπης κατά τους χειμερινούς μήνες. Το ενδιαφέρον, ωστόσο, παραμένει συγκεντρωμένο σε μεγάλο βαθμό στον Τύμβο.

Η σύνδεση της Αμφίπολης με την τοπική τουριστική οικονομία είναι ήδη ορατή στις ιστοσελίδες καταλυμάτων της ευρύτερης περιοχής. Ξενοδοχεία και τουριστικά συγκροτήματα στην Παραλία Οφρυνίου προβάλλουν τον Τύμβο Καστά, τον Λέοντα και το Αρχαιολογικό Μουσείο ανάμεσα στα κοντινά αξιοθέατα, ενώ το όνομα «Καστά» έχει περάσει ακόμη και σε εμπορικές ονομασίες καταλυμάτων. Η αρχαιολογική κληρονομιά χρησιμοποιείται, επομένως, ήδη ως στοιχείο του τοπικού τουριστικού προϊόντος, παρότι το μνημείο που συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον παραμένει κλειστό.

Ο Καστά, παρότι κλειστός, εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό λόγο της επίσκεψης. Όταν όμως οι επισκέπτες φτάνουν στην περιοχή, όπως παρατηρούν τόσο η κα Δούκα όσο και η κα Σιάσιου, συχνά εκπλήσσονται από το μέγεθος της αρχαίας πόλης και τον αριθμό των μνημείων της. Η Αμφίπολη διαθέτει ήδη το υλικό ενός ολοκληρωμένου αρχαιολογικού προορισμού. Η σύνδεση, η σήμανση και η εύκολη ανάγνωσή του από τον μεμονωμένο επισκέπτη είναι το επόμενο στοίχημα.