Σε κρίσιμη καμπή οι διαπραγματεύσεις στην ΕΕ: Έκτακτη Σύνοδος Κορυφής στις 26 Νοεμβρίου

Σε μια προσπάθεια να γεφυρώσουν τις βαθιές και δομικές διαφωνίες τους για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος αγγίζει το αστρονομικό ποσό των 2 τρισ. ευρώ, οι Ευρωπαίοι ηγέτες ανανέωσαν το ραντεβού τους για μια έκτακτη Σύνοδο Κορυφής στις 26 Νοεμβρίου.

Την καθοδήγηση των εξαιρετικά σύνθετων διαπραγματεύσεων αναλαμβάνει πλέον προσωπικά ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ο οποίος προετοιμάζει μια νέα συμβιβαστική πρόταση.

Η απόφαση αυτή ελήφθη μετά από μια μακρά και έντονη συζήτηση στη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών. Αν και αναδείχθηκαν οι σοβαρές αποστάσεις μεταξύ των «27», καταγράφηκε παράλληλα και μια πρώτη διάθεση για ουσιαστική διαπραγμάτευση.

Ο στόχος παραμένει σταθερός: η επίτευξη πολιτικής συμφωνίας έως το τέλος Δεκεμβρίου. Ωστόσο, η πίεση του χρόνου είναι ασφυκτική, καθώς τυχόν αποτυχία ενδέχεται να μεταθέσει τις αποφάσεις έως το φθινόπωρο του 2027 λόγω του πυκνού εκλογικού κύκλου του επόμενου έτους, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο την εφαρμογή του προϋπολογισμού από την 1η Ιανουαρίου 2028.

Στο επίκεντρο του νέου γύρου επαφών που ξεκινά ο Αντόνιο Κόστα βρίσκονται τρία «ακανθώδη» ζητήματα: • Το ύψος των εθνικών συνεισφορών • Η εξεύρεση νέων ιδίων πόρων • η ανάγκη επαρκούς ευελιξίας για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων κρίσεων

Το μέτωπο «Φειδωλών» και «Συνοχής»

Η συζήτηση ανέδειξε τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στις παραδοσιακές γεωγραφικές και οικονομικές ομάδες της Ένωσης. Από τη μία πλευρά, οι «Φίλοι της Συνοχής» προβάλλουν ισχυρές αντιστάσεις στις περικοπές.

Ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, ξεκαθάρισε ότι η Αθήνα δεν ικανοποιείται από την πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας. Μάλιστα, διαμήνυσε σε αυστηρό τόνο ότι δεν θα γίνουν αποδεκτές μειώσεις στην Πολιτική Συνοχής και την Κοινή Αγροτική Πολιτική, τονίζοντας πως «θα πρέπει να πειστούν και οι “φειδωλοί” φίλοι μας».

Στον αντίποδα, οι λεγόμενοι «φειδωλοί» αξιώνουν ακόμη μεγαλύτερες περικοπές από τα 141 δισ. ευρώ που προβλέπει η ιρλανδική πρόταση. Ο Σουηδός πρωθυπουργός, Ουλφ Κρίστερσον, απέρριψε το παρόν σχέδιο ως υπερβολικά δαπανηρό, υπογραμμίζοντας ότι θα αύξανε την καθαρή συνεισφορά της Σουηδίας κατά περίπου 60%, ενώ ανάλογη στάση τήρησε και ο Ολλανδός ομόλογός του, Ρομπ Γέτεν.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν πίεσε για άμεση λύση, προειδοποιώντας ότι τα πολιτικά περιθώρια θα στενέψουν δραματικά από τον Ιανουάριο, ενόψει και των γαλλικών εκλογών του Απριλίου 2027.

Ενεργειακό αδιέξοδο και το «αγκάθι» του ETS

Οι ισορροπίες παρέμειναν εύθραυστες και στο ενεργειακό μέτωπο, με το σχέδιο συμπερασμάτων να προκαλεί τριβές. Το κύριο σημείο τριβής εστιάζεται στην επανεξέταση του ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS). Η Ελλάδα, η Ιταλία και οι χώρες του Βίσεγκραντ ασκούν έντονες πιέσεις για αλλαγές —ειδικά στο ETS2 που αφορά μεταφορές και κτίρια— και ζητούν επείγοντα μέτρα κατά της ενεργειακής ακρίβειας.

Ο κ. Μητσοτάκης χαρακτήρισε την υπάρχουσα πρόταση κατώτερη των περιστάσεων και ζήτησε μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, ώστε να αξιοποιηθούν έσοδα από τον υψηλό πληθωρισμό για τη χρηματοδότηση στοχευμένων, προσωρινών μέτρων στήριξης των καταναλωτών. Στον αντίποδα, η Γερμανία εξέφρασε ισχυρές επιφυλάξεις για παρεμβάσεις στην αγορά, καταθέτοντας εναλλακτική συμβιβαστική πρόταση ενάντια σε οποιαδήποτε αναβολή του συστήματος.

Κοινό μέτωπο απέναντι στο Πεκίνο

Αντίθετα με τα οικονομικά και ενεργειακά ζητήματα, η Σύνοδος κατέγραψε σημαντική σύγκλιση και κοινή «γραμμή» στο ζήτημα των σχέσεων με την Κίνα. Οι «27» επιβεβαίωσαν τη στρατηγική των δύο κατευθύνσεων: διατήρηση του ανοιχτού διαλόγου με το Πεκίνο, αλλά και ταυτόχρονη σκλήρυνση της στάσης τους.

Αν και η πρόσφατη επίσκεψη του επιτρόπου Εμπορίου, Μάρους Σέφκοβιτς, στην Κίνα απέφερε κάποια πρώτα αποτελέσματα, αυτά κρίθηκαν μη επαρκή. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίζονται πλέον αποφασισμένοι να επιταχύνουν τις διαδικασίες για τη λήψη πρόσθετων μέτρων εμπορικής άμυνας, με στόχο την αποτελεσματική προστασία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από τις αθέμιτες κινεζικές εμπορικές πρακτικές.

Ζητούν στοχευμένα μέτρα για την ενέργεια

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που δημοσιοποιήθηκαν στη μία τα ξημερώματα ώρα Βελγίου (στις δύο ώρα Ελλάδας), οι Ευρωπαίοι ηγέτες στηρίζουν την πρόθεση της Κομισιόν να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους πλέον εκτεθειμένους βιομηχανικούς κλάδους. Παράλληλα, την καλούν να εξετάσει και, όπου χρειάζεται, να προτείνει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει την κρίσιμη σημασία της αντιμετώπισης των υψηλών τιμών ενέργειας. Οι ηγέτες συζήτησαν τις επιπτώσεις του τρέχοντος γεωπολιτικού πλαισίου στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, στην ενεργειακή ασφάλεια και στις τιμές ενέργειας και καυσίμων, καθώς και τον αντίκτυπο στους πολίτες, ιδίως στους πιο ευάλωτους, στη βιομηχανία και στην οικονομία ευρύτερα. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στο κείμενο, η τρέχουσα κατάσταση «απαιτεί επειγόντως συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση» με μέτρα που θα λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε κράτους μέλους και θα διαφυλάσσουν την Ενιαία Αγορά.

Εκτός από την παράταση του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων, οι ηγέτες χαιρετίζουν την πρόθεση της Επιτροπής να αναπτύξει βραχυπρόθεσμο πλαίσιο για τη βελτιστοποίηση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των διυλιστηρίων της ΕΕ, καθώς και να αναλάβει πρωτοβουλίες για τη συγκέντρωση της ζήτησης ενέργειας σε εθελοντική βάση. Θετικά υποδέχονται επίσης την πρόταση της Επιτροπής για την αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων που προβλέπει ο Κανονισμός για το μεθάνιο.

Στο σκέλος της αγοράς άνθρακα, οι ηγέτες καλούν τους συννομοθέτες, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο, να επιταχύνουν τη νομοθετική διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη για το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς, με στόχο τον περιορισμό της υπερβολικής διακύμανσης των τιμών. Ταυτόχρονα, ζητούν από την Επιτροπή να επικαιροποιήσει την αξιολόγηση όλων των επιπτώσεων του δεύτερου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS2), ιδίως ως προς τον σχεδιασμό του και τις δικλίδες ασφαλείας που προβλέπει.

Με φόντο την αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS) και με στόχο τη στήριξη της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επαναλαμβάνει ότι πρέπει να διασφαλιστεί επειγόντως μια εύρυθμη, διαφανής και προβλέψιμη αγορά άνθρακα. Οι ηγέτες ζητούν αποτελεσματική προστασία από τη διαρροή άνθρακα, μικρότερη μεταβλητότητα στην τιμή του άνθρακα και μετριασμό της επίδρασής της στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Επιμένουν ωστόσο ότι πρέπει να διατηρηθεί ο ουσιαστικός ρόλος του ETS στην κλιματική και ενεργειακή μετάβαση, μέσω ενός σήματος τιμής που διαμορφώνει η αγορά και που κινητοποιεί επενδύσεις και καινοτομία.

Σε διεθνές επίπεδο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τονίζει τη σημασία διεθνώς συντονισμένων μέτρων για τη σταθεροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού και ζητεί απρόσκοπτο εμπόριο ενέργειας και ενεργειακών προϊόντων μεταξύ χωρών εταίρων.

Οι ηγέτες υπενθυμίζουν, τέλος, την επιτακτική ανάγκη να μειωθεί η εξάρτηση της ΕΕ από τις ασταθείς αγορές ορυκτών καυσίμων. Όπως σημειώνεται στα συμπεράσματα, η ενεργειακή μετάβαση «παραμένει η πιο αποτελεσματική στρατηγική» για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, τη διαρθρωτική μείωση των τιμών ενέργειας και την παραγωγή της καθαρής, άφθονης και εγχώριας ενέργειας που θα χρειαστεί η οικονομία του μέλλοντος. Ο δρόμος που περιγράφεται περνά από την επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού, την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών και πηγών χαμηλών εκπομπών άνθρακα, δικτύων και αποθήκευσης ενέργειας, καθώς και από την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης.