Σήμερα η κρίσιμη Σύνοδος Κορυφής στις Βρυξέλλες – Τι θα συζητηθεί

Στις Βρυξέλλες στρέφεται σήμερα, Πέμπτη 15 Οκτωβρίου, το ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς ξεκινά η διήμερη Σύνοδος Κορυφής των 27 κρατών-μελών, σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας και έντονων οικονομικών πιέσεων. Η ενεργειακή κρίση και το υψηλό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, οι διαφωνίες για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η διαχείριση του μεταναστευτικού βρίσκονται ψηλά στην ατζέντα, ενώ στο τραπέζι θα τεθούν επίσης η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, η άμυνα και οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

Οι εργασίες ξεκινούν στις 11:00 το πρωί, ώρα Ελλάδας, και αναμένεται να συνεχιστούν έως την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου. Το βασικό ζητούμενο είναι να δοθούν κατευθύνσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την αντιμετώπιση των άμεσων πιέσεων, χωρίς να εγκαταλειφθούν οι μακροπρόθεσμοι στόχοι της Ένωσης για ενεργειακή ασφάλεια, οικονομική ανάπτυξη και ενίσχυση της κοινής ευρωπαϊκής άμυνας.

Ενεργειακή κρίση και ακρίβεια: Πώς θα περιοριστεί το κόστος

Το ενεργειακό κόστος αποτελεί το σημαντικότερο ζήτημα της πρώτης ημέρας της Συνόδου. Η κρίση στη Μέση Ανατολή και η αναταραχή στις διεθνείς αγορές έχουν εντείνει τις πιέσεις στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, με τις ευρωπαϊκές οικονομίες να αναζητούν τρόπους περιορισμού των επιπτώσεων για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να ζητήσουν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει στοχευμένα και προσωρινά μέτρα στήριξης, με ιδιαίτερη έμφαση στα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις που πλήττονται περισσότερο. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, έχει ήδη επισημάνει την ανάγκη για άμεση δράση, διευκρινίζοντας παράλληλα ότι δεν υπάρχει μία ενιαία λύση που να μπορεί να αντιμετωπίσει από μόνη της το πρόβλημα.

Μεταξύ των προτάσεων που έχουν τεθεί προς συζήτηση βρίσκονται η μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης στην ενέργεια, η αξιοποίηση μεγαλύτερων περιθωρίων δημοσιονομικής ευελιξίας για προσωρινά μέτρα στήριξης και η επιβολή φόρου στα έκτακτα κέρδη των ενεργειακών εταιρειών. Ωστόσο, οι προσεγγίσεις των κρατών-μελών διαφέρουν, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει ότι πρέπει να διατηρηθεί η δημοσιονομική πειθαρχία και να αποφευχθούν νέες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά.

Παράλληλα, αναμένεται να συζητηθούν παρεμβάσεις για τη στήριξη των ενεργοβόρων βιομηχανιών, τη βελτίωση της λειτουργίας των διυλιστηρίων και την αποτελεσματικότερη οργάνωση της ενεργειακής ζήτησης. Σε πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η ενίσχυση των ενεργειακών δικτύων και η επιτάχυνση της μετάβασης σε καθαρότερες μορφές ενέργειας παραμένουν βασικές προτεραιότητες, με την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας να βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης.

Το μεγάλο στοίχημα του νέου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού

Εξίσου δύσκολη αναμένεται να είναι η συζήτηση για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034. Ο νέος προϋπολογισμός θα καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο θα χρηματοδοτηθούν οι ευρωπαϊκές πολιτικές τα επόμενα χρόνια, από τη γεωργία και την ανάπτυξη των περιφερειών έως την άμυνα, την έρευνα και την καινοτομία.

Η συμβιβαστική πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας προβλέπει περικοπές περίπου 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, διαμορφώνοντας το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού σε περίπου 1,622 τρισ. ευρώ, σε σταθερές τιμές του 2025.

Οι διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών παραμένουν έντονες. Από τη μία πλευρά, η Γερμανία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Δανία, η Σουηδία και η Φινλανδία ζητούν περιορισμό των δαπανών. Από την άλλη, οι χώρες που συμμετέχουν στην ομάδα των «Φίλων της Συνοχής», μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, υποστηρίζουν ότι η χρηματοδότηση της Πολιτικής Συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής πρέπει να διατηρηθεί, ώστε να μην υπονομευθούν η ανάπτυξη των περιφερειών και η στήριξη του αγροτικού τομέα.

Σημαντικό μέρος της διαπραγμάτευσης αφορά και τις νέες πηγές εσόδων της ΕΕ, τους λεγόμενους ίδιους πόρους, που θα μπορούσαν να συμβάλουν στη χρηματοδότηση του προϋπολογισμού. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επιδιώκουν να προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις μέσα στους επόμενους μήνες, αν και οι σημερινές συζητήσεις αναμένεται να αναδείξουν το μέγεθος των διαφορών πριν από οποιαδήποτε τελική συμφωνία.

Ουκρανία: Στήριξη, κυρώσεις και ευρωπαϊκή άμυνα

Ο πόλεμος στην Ουκρανία θα αποτελέσει ένα ακόμη βασικό θέμα της Συνόδου, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να αναμένεται να επαναβεβαιώσουν τη στήριξή τους προς το Κίεβο. Ο Ουκρανός πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αναμένεται να βρεθεί στις Βρυξέλλες, προκειμένου να ενημερώσει τους «27» για τις ανάγκες της χώρας του, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την προστασία κρίσιμων υποδομών και την αντιμετώπιση των ρωσικών επιθέσεων.

Στο επίκεντρο θα βρεθεί και η χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Η ΕΕ έχει συμφωνήσει σε δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ για τη διετία 2026-2027, εκ των οποίων 60 δισ. προορίζονται για στρατιωτική στήριξη και 30 δισ. για δημοσιονομικές ανάγκες. Παραμένουν, ωστόσο, ανοιχτά ζητήματα σχετικά με την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών για το 2027.

Οι εξελίξεις στις σχέσεις ΗΠΑ-Ρωσίας και η προσωρινή άρση κυρώσεων από την Ουάσιγκτον για το ρωσικό ντίζελ αναμένεται επίσης να απασχολήσουν τους Ευρωπαίους ηγέτες, καθώς εγείρουν ερωτήματα για τον συντονισμό της δυτικής πολιτικής απέναντι στη Μόσχα.

Παράλληλα, η ευρωπαϊκή αμυντική ετοιμότητα αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Οι υβριδικές απειλές, τα περιστατικά με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και τα κενά στις στρατιωτικές δυνατότητες των κρατών-μελών ενισχύουν την πίεση για στενότερη συνεργασία και καλύτερο συντονισμό στον τομέα της ασφάλειας.

Μεταναστευτικό: Προστασία συνόρων και επιστροφές

Το μεταναστευτικό περιλαμβάνεται στην ατζέντα της δεύτερης ημέρας, με βασικούς άξονες την προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, την επιτάχυνση των επιστροφών και τη διαχείριση αιφνίδιων μαζικών αφίξεων.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει ζητήσει την εξέταση ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης για περιπτώσεις κατά τις οποίες η μεταναστευτική πίεση χρησιμοποιείται ως εργαλείο πολιτικής πίεσης ή όταν οι αφίξεις αυξάνονται απότομα και τα υφιστάμενα μέσα δεν επαρκούν.

Στο πλαίσιο αυτό, αναμένεται να συζητηθεί η ενίσχυση της ευρωπαϊκής διαχείρισης των συνόρων, ο ρόλος της Frontex και η μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των διαδικασιών ασύλου και επιστροφών. Οι τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή θα βρεθούν επίσης στο τραπέζι, καθώς επηρεάζουν την περιφερειακή σταθερότητα, τη θαλάσσια ασφάλεια και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.

Διεύρυνση της ΕΕ και οι σχέσεις με τις υποψήφιες χώρες

Κατά την πρώτη ημέρα της Συνόδου, οι ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν και τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που ενδέχεται να απαιτηθούν ενόψει της ένταξης νέων κρατών. Ιδιαίτερη αναφορά αναμένεται να γίνει στην ενταξιακή πορεία του Μαυροβουνίου.

Το ζήτημα συνδέεται με ευρύτερα ερωτήματα για τη λειτουργία των ευρωπαϊκών θεσμών, τη λήψη αποφάσεων και την ικανότητα της Ένωσης να διατηρήσει τη συνοχή της, ενώ παράλληλα εντάσσονται νέα μέλη. Οι διαφορετικές προσεγγίσεις των κρατών-μελών καθιστούν σαφές ότι η διεύρυνση δεν αποτελεί μόνο διπλωματική διαδικασία, αλλά και ζήτημα στρατηγικής και θεσμικής προετοιμασίας.

Η ελληνική θέση και οι παρεμβάσεις Μητσοτάκη

Στη Σύνοδο θα συμμετάσχει και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, με την ελληνική πλευρά να δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο ενεργειακό κόστος, στη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων και στη διατήρηση επαρκών πόρων για την Πολιτική Συνοχής και την Κοινή Αγροτική Πολιτική.

Η Αθήνα υποστηρίζει ότι οι νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες, όπως η άμυνα, η ασφάλεια και η καινοτομία, δεν θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν εις βάρος των πολιτικών που στηρίζουν τις περιφέρειες και τον αγροτικό κόσμο. Παράλληλα, ζητά να εξεταστούν περιθώρια προσωρινής δημοσιονομικής ευελιξίας για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, με παράλληλη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας.

Στο πεδίο της ανταγωνιστικότητας, η ελληνική θέση δίνει έμφαση στην ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, στις ενεργειακές διασυνδέσεις και στην απλοποίηση των ευρωπαϊκών κανόνων. Για το μεταναστευτικό, η Αθήνα υποστηρίζει την προστασία των εξωτερικών συνόρων και τη δημιουργία μηχανισμών για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων αυξημένων μεταναστευτικών ροών.

Η διήμερη Σύνοδος αναμένεται, επομένως, να αποτελέσει πεδίο δύσκολων διαπραγματεύσεων για ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των Ευρωπαίων πολιτών, αλλά και τη θέση της ΕΕ σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον. Το ζητούμενο για τους «27» είναι να διαμορφώσουν κοινές κατευθύνσεις για την ενέργεια, την οικονομία, την ασφάλεια και τη μετανάστευση, χωρίς να βαθύνουν οι διαφωνίες για το κόστος και τις προτεραιότητες της ευρωπαϊκής πολιτικής.