Υποχρεωτική διαμεσολάβηση για ενοίκια και αστικές διαφορές άνω των 20.000€

Σε σημαντική αναμόρφωση του πλαισίου εξωδικαστικής επίλυσης ιδιωτικών διαφορών προχώρησε το Υπουργείο Δικαιοσύνης με την ψήφιση του νέου Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών. Ο νέος νόμος φιλοδοξεί να αποσυμφορήσει τις δικαστικές αίθουσες, ενισχύοντας τη διαμεσολάβηση, τη δικαστική μεσολάβηση και τη διαιτησία, εισάγοντας παράλληλα διευρυμένες υποχρεωτικές προδικαστικές υποχρεώσεις για τους διαδίκους, γεγονός που έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στο δικηγορικό κόσμο, παρά τις τροποποιήσεις που μεσολαβησαν μετά τη δημόσια διαβούλευση του Σεπτεμβρίου.

Στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης βρίσκεται η αναδιάρθρωση της υποχρεωτικής προδικαστικής διαδικασίας. Σε αντίθεση με το προγενέστερο καθεστώς της υποχρεωτικής αρχικής συνεδρίας —η οποία λειτουργούσε κυρίως ως στάδιο τυπικής ενημέρωσης των μερών—, το νέο πλαίσιο επιβάλλει την επιλογή συγκεκριμένης μεθόδου εξωδικαστικής επίλυσης (διαμεσολάβηση ή δικαστική μεσολάβηση). Ο διαμεσολαβητής αποκτά ουσιαστικότερο ρόλο, εξετάζοντας την ουσία της διαφοράς και τις προοπτικές συμβιβασμού. Παρότι η διαδικασία δεν στερεί από τους διαδίκους το δικαίωμα προσφυγής στη δικαιοσύνη ούτε επιβάλλει υποχρεωτική συμφωνία, η ουσιαστική συμμετοχή στην προσπάθεια εξωδικαστικού συμβιβασμού καθίσταται πλέον υποχρεωτικός προκαταρκτικός όρος για διευρυμένο αριθμό υποθέσεων.

Πεδίο εφαρμογής, χρηματικά όρια και το ακανθώδες ζήτημα των μισθωτικών διαφορών

Με το νέο πλαίσιο, το πεδίο εφαρμογής της υποχρεωτικής προδικασίας διευρύνεται σημαντικά και διαμορφώνεται ως εξής:

• Τακτική Διαδικασία: Υπάγονται όλες οι αστικές και εμπορικές διαφορές με οικονομικό αντικείμενο άνω των 20.000 ευρώ (έναντι των 10.000 ευρώ που προέβλεπε το αρχικό σχέδιο).
• Ζημίες Αυτοκινήτων: Το όριο υποχρεωτικότητας διαμορφώνεται στις 60.000 ευρώ.
• Εργατικές Διαφορές: Εξαιρέθηκαν πλήρως από την υποχρεωτική προδικασία κατόπιν των ενστάσεων που διατυπώθηκαν στη διαβούλευση.
• Μισθωτικές Διαφορές και Ειδικές Διαδικασίες: Αποτελούν το κύριο σημείο τριβής με τον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών (ΔΣΑ), καθώς ο νέος Κώδικας υπάγει στην υποχρεωτική προδικασία τις μισθωτικές διαφορές ανεξαρτήτως χρηματικού ποσού, συμπεριλαμβάνοντας ακόμη και οφειλές ενοικίων ή κοινοχρήστων λίγων εκατοντάδων ευρώ, οι οποίες μέχρι πρότινος εκδικάζονταν μέσω ταχειών ειδικών διαδικασιών.

Νομοτεχνικές υποχωρήσεις του Υπουργείου Δικαιοσύνης

Επιχειρώντας να αμβλύνει τις αντιδράσεις, μετά την υποβολή άνω των 750 σχολίων στη διαβούλευση, το Υπουργείο ενσωμάτωσε κρίσιμες διορθωτικές ρυθμίσεις:

• Αναστολή Παραγραφής: Ορίστηκε ρητά ότι η κοινοποίηση της πρόσκλησης και η εισαγωγική συνεδρία αναστέλλουν την παραγραφή των αξιώσεων και τις αποσβεστικές προθεσμίες, προστατεύοντας τα δικαιώματα των εναγόντων.
• Μείωση Οικονομικών Βαρών: Απαλείφθηκε το παράβολο των 50 ευρώ υπέρ του Δημοσίου για την κατάθεση του πρακτικού διαμεσολάβησης, καθώς και η υποχρέωση έκδοσης γραμματίου προκαταβολής εισφορών για τη νομική εκπροσώπηση στη συνεδρία.
• Οριοθέτηση Ρόλου & Εμπιστευτικότητα: Ο διαμεσολαβητής δύναται να διατυπώσει μη δεσμευτική πρόταση επίλυσης μόνο κατόπιν κοινής έγγραφης αίτησης των μερών, ενώ καταργήθηκε η καταγραφή του διαδίκου που αρνήθηκε τη διαμεσολάβηση για τη διασφάλιση της εμπιστευτικότητας.

Διατηρεί ενστάσεις το δικηγορικό σώμα

Παρά τις βελτιωτικές τροποποιήσεις, το δικηγορικό σώμα διατηρεί την αντίθεσή του στην επέκταση της υποχρεωτικότητας. Οι θεσμικοί εκπρόσωποι των δικηγόρων υποστηρίζουν ότι η διεύρυνση του θεσμού υλοποιήθηκε χωρίς προηγούμενη αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της υφιστάμενης προδικασίας, εκφράζοντας το φόβο ότι η προσθήκη νέων επιπλέον σταδίων θα αυξήσει το κόστος και τις γραφειοκρατικές καθυστερήσεις για τους πολίτες. Παράλληλα, επισημαίνουν ότι η μετατροπή ενός συναινετικού θεσμού —που βασίζεται στην ελεύθερη βούληση των μερών— σε υποχρεωτική δικονομική προϋπόθεση κινδυνεύει να εκφυλίσει τη διαμεσολάβηση σε μια τυπική και άγονη διαδικαστική επιβάρυνση.