Σε επιφυλακή για το τοξικό νέφος μετά τις μεγάλες πυρκαγιές – Το φαινόμενο της «πυροεπαγωγής»

Έντονο αποτύπωμα στην ατμόσφαιρα, αλλά και στην υγεία αφήνουν πίσω τους οι μεγάλες πυρκαγιές με την επιστημονική κοινότητα για κρούει τον κώδωνα του κινδύνου.

Έντονη ήταν η επίδραση που είχε στην ατμόσφαιρα της Θεσσαλονίκης η πυρκαγιά που εκδηλώθηκε το βράδυ του Σαββάτου στο Ωραιόκαστρο, καθώς οι καπνοί που δημιουργήθηκαν εξαπλώθηκαν γρήγορα και κάλυψαν μεγάλο τμήμα του πολεοδομικού συγκροτήματος. Η μεταφορά του νέφους έγινε αντιληπτή σε αρκετές περιοχές, με την ατμόσφαιρα να επιβαρύνεται αισθητά για αρκετές ώρες.

Τα στοιχεία που επεξεργάζεται και δημοσιοποιεί το AtmoHub, το οποίο παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο την εξέλιξη τέτοιων φαινομένων μέσω προσομοιώσεων διασποράς, δείχνουν ότι το νέφος κινήθηκε αρχικά πάνω από την ευρύτερη περιοχή της πόλης και στη συνέχεια ακολούθησε πορεία προς τα νότια. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των μοντέλων, δεν αποκλείεται να επηρεάστηκαν και γειτονικές ζώνες, ανάλογα με τη δυναμική των ανέμων και τις μετεωρολογικές συνθήκες που επικρατούσαν.

Η ανάλυση των επιστημόνων επικεντρώνεται και στις πιθανές συνέπειες για την ποιότητα του αέρα, καθώς σε περιπτώσεις καύσης υλικών που περιέχουν πλαστικά ή άλλα ανακυκλώσιμα στοιχεία μπορεί να αυξηθούν σημαντικά τα επίπεδα αιωρούμενων σωματιδίων, όπως PM₂.₅ και PM₁₀, αλλά και άλλων ρύπων που επιβαρύνουν την ατμόσφαιρα. Το μέγεθος της επιβάρυνσης εξαρτάται τόσο από τη σύσταση των υλικών που κάηκαν όσο και από τις καιρικές συνθήκες κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς αλλά και μετά την κατάσβεση.

Το AtmoHub συνεχίζει να παρακολουθεί στενά την εξέλιξη του φαινομένου, αξιοποιώντας δορυφορικά δεδομένα και εξειδικευμένα μοντέλα πρόγνωσης της διασποράς καπνού, με στόχο την παροχή συνεχώς επικαιροποιημένης εικόνας. Ο μηχανισμός λειτουργεί υπό τον συντονισμό της ομάδας NOA-ReACT του Ινστιτούτου Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, με την υποστήριξη του ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus Atmosphere Monitoring Service.

Το φαινόμενο της  «πυροεπαγωγής» καταγράφουν οι επιστήμονες

Στο μεταξύ, σημάδια έντονης αλληλεπίδρασης μεταξύ της πυρκαγιάς και της ατμόσφαιρας καταγράφονται στην περιοχή της Οινόης Αττικής, όπου η φωτιά που βρίσκεται σε εξέλιξη φαίνεται να εμφανίζει παροδικά χαρακτηριστικά πυροεπαγωγικής συμπεριφοράς, σύμφωνα με εκτιμήσεις της μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Όπως επισημαίνεται, πρόκειται για μια διαδικασία κατά την οποία η ίδια η πυρκαγιά επηρεάζει τις τοπικές ατμοσφαιρικές συνθήκες, δημιουργώντας ουσιαστικά ένα προσωρινό και ιδιαίτερο μικροκλίμα.

Στο σχετικό υλικό που καταγράφηκε από κάμερες της Μονάδας ΜΕΤΕΟ στην Πεντέλη, αποτυπώνεται η εξέλιξη του φαινομένου, με τους επιστήμονες να εξηγούν ότι η έντονη θερμική ενέργεια που παράγεται από την καύση της βλάστησης μπορεί να προκαλέσει ισχυρές ανοδικές κινήσεις του αέρα. Υπό συγκεκριμένες συνθήκες, οι κινήσεις αυτές οδηγούν στον σχηματισμό πυροσωρειτών, δηλαδή νεφώσεων που εμφανίζονται στην κορυφή της κατακόρυφης στήλης καπνού πάνω από τη φωτιά και συχνά συνδέονται με πιο ακραία και απρόβλεπτη συμπεριφορά του μετώπου.

Σύμφωνα με την ανάλυση, οι συνθήκες που επικρατούν σήμερα στην περιοχή φαίνεται να ευνοούν την εμφάνιση τέτοιων φαινομένων, καθώς στο επίπεδο του εδάφους καταγράφεται σχετικά ξηρή ατμόσφαιρα που ενισχύει την ένταση της καύσης και αυξάνει το θερμικό φορτίο. Την ίδια ώρα, σε μεγαλύτερα ύψη στην ατμόσφαιρα υπάρχει διαθέσιμη υγρασία που ενισχύει τη δυναμική της ανοδικής στήλης, ενώ η μεταβολή του ανέμου με το ύψος παραμένει περιορισμένη, γεγονός που επιτρέπει την προσωρινή διατήρηση των πυροσωρειτών πριν αυτοί διαλυθούν.

Καμπανάκι από τους ειδικούς

Την ίδια ώρα, η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι η επίδραση των καπνών από δασικές πυρκαγιές δεν περιορίζεται χρονικά στη διάρκεια του συμβάντος. Όπως έχει καταγραφεί σε έρευνες και επιδημιολογικές μελέτες, τα μικροσωματίδια PM2.5 μπορούν να παραμείνουν στην ατμόσφαιρα για μεγάλο διάστημα, επηρεάζοντας την υγεία του πληθυσμού ακόμη και πολλές ημέρες μετά έως και εβδομάδες.

Σύμφωνα με επιστημονικά ευρήματα που έχουν δημοσιευθεί σε διεθνή περιοδικά, οι μεγάλες πυρκαγιές έχουν τη δυνατότητα να ανατρέπουν βελτιώσεις που έχουν επιτευχθεί δεκαετίες στην ποιότητα του αέρα, καθώς τα εκτεταμένα νέφη καπνού ενισχύουν τη δημιουργία όζοντος και ανεβάζουν τα επίπεδα ρύπανσης σε ευρείες γεωγραφικές περιοχές, πολύ πέρα από το σημείο εκδήλωσης της φωτιάς.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει επισημάνει ότι ο καπνός από πυρκαγιές αποτελεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο μίγμα ρύπων, με κυρίαρχο στοιχείο τα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια PM2.5, τα οποία μπορούν να εισχωρήσουν βαθιά στους πνεύμονες και να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος, συνδεόμενα με αυξημένο κίνδυνο για αναπνευστικές παθήσεις, καρδιακά προβλήματα και πρόωρη θνησιμότητα.

Διεθνείς μελέτες συγκλίνουν στο ότι τα σωματίδια αυτά είναι από τα πιο επιβαρυντικά για τον ανθρώπινο οργανισμό, με τις ευπαθείς ομάδες να εμφανίζουν ακόμη μεγαλύτερη ευαισθησία, καθώς η έκθεση μπορεί να επηρεάσει πολλαπλά συστήματα του οργανισμού, από το αναπνευστικό έως και το νευρικό.

Βασιλακόπουλος για το τοξικό νέφος: Πώς χρησιμοποιούμε σωστά τα κλιματιστικά

Τη χρήση μάσκας από όσους βρίσκονται κοντά στην περιοχή όπου έχει αναπτυχθεί το τοξικό νέφος συνέστησε ο πρόεδρος του ΕΟΔΥ, Θοδωρής Βασιλακόπουλος, τονίζοντας ότι ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δείξουν οι πολίτες με αναπνευστικά και καρδιαγγειακά νοσήματα.

Όπως ανέφερε, το ιδανικό θα ήταν όλοι όσοι βρίσκονται κοντά στην πληγείσα περιοχή να φορούν μάσκα έως ότου καθαρίσει η ατμόσφαιρα, καθώς αναπόφευκτα εισπνέουν αιωρούμενα τοξικά σωματίδια που εισέρχονται στον οργανισμό.

Ο ίδιος επισήμανε ότι οι άνθρωποι με αναπνευστικά ή καρδιαγγειακά προβλήματα είναι περισσότερο ευάλωτοι και θα πρέπει να επικοινωνήσουν με τον θεράποντα ιατρό τους, προκειμένου να εξεταστεί αν χρειάζεται προσωρινή προσαρμογή της φαρμακευτικής τους αγωγής, όπως αύξηση της δόσης ή άλλη τροποποίηση, ανάλογα με την κατάστασή τους.

Ο πρόεδρος του ΕΟΔΥ στάθηκε ιδιαίτερα στην περίπτωση πολιτών που θεωρούν ότι είναι υγιείς, αλλά εμφανίσουν έντονα συμπτώματα μετά την έκθεση στο νέφος.

Όπως είπε, συμπτώματα όπως έντονος βήχας, δύσπνοια, παραγωγή φλεγμάτων ή αίσθημα σφιξίματος στο στήθος δεν πρέπει να αποδίδονται αποκλειστικά στο νέφος, αλλά μπορεί να υποδηλώνουν υποκείμενη και αδιάγνωστη νόσο, όπως άσθμα ή χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ).

Για τον λόγο αυτό συνέστησε οι πολίτες να απευθύνονται σε πνευμονολόγο, ώστε να εξεταστούν, να τεθεί διάγνωση και, εφόσον χρειάζεται, να λάβουν την κατάλληλη θεραπεία.

Μάλιστα, σημείωσε ότι στα συγκεκριμένα νοσήματα υπάρχει σημαντική υποδιάγνωση, καθώς –όπως ανέφερε– περίπου ένας στους δύο ανθρώπους που πάσχουν δεν γνωρίζει ότι έχει τη νόσο.

Αντίθετα, όπως εξήγησε, οι άνθρωποι χωρίς υποκείμενα προβλήματα υγείας συνήθως εμφανίζουν ελάχιστα ή καθόλου συμπτώματα από μια παροδική επιβάρυνση της ατμόσφαιρας.

Παράλληλα υπογράμμισε ότι οι σοβαρές επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης σχετίζονται κυρίως με τη μακροχρόνια έκθεση και όχι με ένα πρόσκαιρο επεισόδιο, όπως αυτό που καταγράφεται τώρα. Όπως είπε, από τη στιγμή που η πηγή της ρύπανσης έχει σταματήσει να εκπέμπει και τα τοξικά σωματίδια σταδιακά θα απομακρυνθούν από την ατμόσφαιρα, δεν αναμένεται σημαντικός κίνδυνος για μακροχρόνιες συνέπειες.

Θωμαΐδης: Παράγονται χιλιάδες τοξικές και καρκινογόνες ουσίες

Τον κώδωνα του κινδύνου για το τοξικό νέφος που δημιουργήθηκε από τη φωτιά στο εργοστάσιο ανακύκλωσης στο Ωραιόκαστρο έκρουσε ο καθηγητής Αναλυτικής Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Νίκος Θωμαΐδης, επισημαίνοντας ότι από την καύση πλαστικών και άλλων οργανικών υλικών παράγονται χιλιάδες χημικές ουσίες, αρκετές από τις οποίες είναι ιδιαίτερα τοξικές ή ακόμη και καρκινογόνες.

«Η καύση τέτοιων υλικών παρέχει χιλιάδες ουσίες. Υπάρχουν κατηγορίες που χαρακτηρίζονται ιδιαίτερα τοξικές και κάποιες καρκινογόνες», ανέφερε, εξηγώντας ότι στο νέφος περιλαμβάνονται πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες, διοξίνες, πτητικές οργανικές ενώσεις, μέταλλα και άλλες επικίνδυνες ουσίες.

Οι ομάδες υψηλού κινδύνου

Σύμφωνα με τον καθηγητή, οι ευπαθείς ομάδες και όσοι αντιμετωπίζουν αναπνευστικά προβλήματα δεν θα πρέπει να εκτίθενται καθόλου στο νέφος.

«Οι άνθρωποι που έχουν σοβαρά αναπνευστικά προβλήματα και γενικά οι ευπαθείς ομάδες δεν θα πρέπει να έρχονται καθόλου σε επαφή με τέτοια νέφη», υπογράμμισε.

Παράλληλα, συνέστησε την παραμονή σε κλειστούς χώρους, με κλειστά παράθυρα, καθώς και τη σωστή χρήση των κλιματιστικών.

Πώς πρέπει να χρησιμοποιούνται τα κλιματιστικά

Ο Νίκος Θωμαΐδης διευκρίνισε ότι τα κλιματιστικά θα πρέπει να λειτουργούν αποκλειστικά με ανακύκλωση του εσωτερικού αέρα και όχι με εισαγωγή αέρα από το εξωτερικό περιβάλλον.

Όπως εξήγησε, σε διαφορετική περίπτωση ο μολυσμένος αέρας μπορεί να εισέλθει στο εσωτερικό των κατοικιών, αυξάνοντας την έκθεση των πολιτών στους ρύπους.