Η Ελληνίδα γιατρός και βουλευτής που πριν 40 χρόνια πρωτοστάτησε στην αποποινικοποίησή της άμβλωσης (ΦΩΤΟ)

Πολλά από τα γυναικεία δικαιώματα που σήμερα θέλουμε να θεωρούμε αυτονόητα δεν είναι ούτε παλιά ούτε δεδομένα.

Κατακτήθηκαν σε ένα όχι και τόσο μακρινό παρελθόν, σε μια εποχή όχι και τόσο παλιά. Η δεκαετία του ’80 υπήρξε καθοριστική για τη νομική και κοινωνική θέση των γυναικών στην Ελλάδα, χάρη σε ένα δυναμικό φεμινιστικό κίνημα και σε γυναίκες που δεν δίστασαν να συγκρουστούν με το πολιτικό, κοινωνικό και εκκλησιαστικό κατεστημένο.

Το 1983 αποτέλεσε κομβικό έτος. Όπως σημειώνεται σε αφιέρωμα του Marie Claire στη Μαργαρίτα Παπανδρέου, η δράση της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ), που η ίδια είχε ιδρύσει το 1975, συνέβαλε καθοριστικά στην αναθεώρηση του οικογενειακού δικαίου από το ανδροκρατούμενο τότε ΠΑΣΟΚ. Η προίκα καταργήθηκε, οι γυναίκες εξισώθηκαν νομικά με τους άντρες μέσα στον γάμο και απέκτησαν το δικαίωμα να διατηρούν το επώνυμό τους μετά από αυτόν.

Όπως έχει επισημάνει η πολιτικός και κορυφαία φεμινίστρια Άννα Καραμάνου, στη μεταπολίτευση αναπτύχθηκε στην Ελλάδα ένα μαζικό και δραστήριο φεμινιστικό κίνημα, με οργανώσεις όπως η ΕΓΕ και η Κίνηση Δημοκρατικών Γυναικών. Μέχρι το 1983, η ελληνική νομοθεσία παρέμενε ουσιαστικά ένα κατάλοιπο άλλων εποχών: η μοιχεία θεωρούνταν ποινικό αδίκημα, ενώ ο βιασμός δεν ήταν καν ποινικοποιημένος.

Η γυναίκα που έδωσε μάχη για την αυτοδιάθεση του σώματος

Σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο, μια στενή συνεργάτιδα της Μαργαρίτας Παπανδρέου, η γιατρός και πολιτικός Μαρία Κυπριωτάκη – Περράκη, βρέθηκε στην πρώτη γραμμή ενός από τα πιο αμφιλεγόμενα και κρίσιμα ζητήματα: την αποποινικοποίηση των αμβλώσεων. Για τη Δρ. Ζέφη Δημαδάμα, διδάσκουσα στο Πάντειο και μέλος του ΠΑΣΟΚ και της ΕΓΕ, η Κυπριωτάκη – Περράκη ήταν η πολιτικός που «πήρε το θέμα πάνω της, το έβγαλε από την αφάνεια και το υπερασπίστηκε επιθετικά».

Το όνομά της έμελλε να γίνει γνωστό σε πολύ νεότερες γενιές δεκαετίες αργότερα, όταν η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ άνοιξε ξανά τη συζήτηση για την απαγόρευση των αμβλώσεων. Τότε, μια ανάρτηση με τη φωτογραφία της έγινε viral, υπενθυμίζοντας πως τον Μάιο του 1986 ήταν μια γυναίκα από το Ηράκλειο Κρήτης, υφυπουργός Υγείας τότε, που εισηγήθηκε στη Βουλή τον νόμο για την αποποινικοποίηση της άμβλωσης και έδωσε «τη μάχη της προόδου» απέναντι σε μια σφοδρή αντιπολίτευση.

Από το μαιευτήριο στη Βουλή

Η Μαρία Κυπριωτάκη – Περράκη γεννήθηκε το 1932 σε αντιστασιακή οικογένεια. Σε μια εποχή που οι περισσότερες γυναίκες περιορίζονταν στον ρόλο του σπιτιού, εκείνη σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ειδικεύτηκε στη Μαιευτική και Χειρουργική Γυναικολογία. Άσκησε την ιατρική μέχρι το 1981, οπότε ανέλαβε κυβερνητικά καθήκοντα.

Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας, βουλευτής του ΠΑΣΟΚ στη Β’ Αθηνών και για δύο περιόδους υφυπουργός Υγείας και Πρόνοιας. Στη διάρκεια της θητείας της συνέβαλε στη δημιουργία του ΕΣΥ, του οικογενειακού προγραμματισμού, των παιδικών χωριών SOS, των ΚΑΠΗ και των μονάδων απεξάρτησης του ΟΚΑΝΑ.

Το Μάιο του 1986,ήταν μια γυναίκα από το Ηράκλειο,η Μαρία Κυπριωτάκη, τότε Υφυπουργός Υγείας,που εισηγήθηκε στη Βουλή το νόμο για την αποποινικοποίηση της άμβλωσης.Χειρούργος-γυναικολόγος η ίδια,έδωσε τη μάχη της προόδου στην επεισοδιακή συζήτηση απέναντι στην τότε αντιπολιτευση. pic.twitter.com/bAa2PKoEna

— Vagelis Tsogkas (@VTsogkas) June 25, 2022

Η σύγκρουση για τις αμβλώσεις

Η υπεράσπιση της αποποινικοποίησης των αμβλώσεων τη δεκαετία του ’80 προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων. Εφημερίδες μιλούσαν για «γενοκτονία», βουλευτές παρομοίαζαν τη νομιμοποίηση με εγκληματικές πράξεις, ενώ ακόμη και ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας επικαλούνταν «εθνικούς κινδύνους». Το επιχείρημα του δημογραφικού χρησιμοποιήθηκε ως φόβητρο, με την ίδια να απαντά σκωπτικά γιατί όσοι το επικαλούνται δεν κάνουν οι ίδιοι περισσότερα παιδιά.

Την ίδια στιγμή, τα στοιχεία ήταν αμείλικτα: εκατοντάδες χιλιάδες παράνομες αμβλώσεις πραγματοποιούνταν κάθε χρόνο, με τις φτωχότερες γυναίκες να εκτίθενται σε απάνθρωπες και συχνά θανατηφόρες συνθήκες. Σύμφωνα με δεδομένα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, οι αμβλώσεις αποτελούσαν έναν από τους συχνότερους λόγους θανάτου γυναικών όταν γίνονταν παράνομα.

Η ίδια η Κυπριωτάκη – Περράκη δεν έκρυβε ότι, ως γιατρός, πραγματοποιούσε αμβλώσεις σε γυναίκες που το ζητούσαν, πιστεύοντας ακράδαντα ότι η αυτοδιάθεση του σώματος είναι αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα – και ότι η ασφάλεια σώζει ζωές.

Μια κληρονομιά που κινδύνεψε να ξεχαστεί

Ο νόμος υπερψηφίστηκε στις 5 Ιουνίου 1986. Η Μαρία Κυπριωτάκη – Περράκη αποσύρθηκε από την πολιτική χρόνια αργότερα και πέθανε το 2015, έχοντας περάσει τα τελευταία της χρόνια με άνοια. Για πολλούς, το γεγονός ότι το έργο της έμεινε για καιρό στην αφάνεια δεν ήταν τυχαίο. Όπως επισημαίνουν άνθρωποι που τη γνώρισαν, το φύλο της έπαιξε ρόλο στο πώς γράφτηκε –ή δεν γράφτηκε– η ιστορία της.

Κι όμως, ήταν μία από τις γυναίκες που έσωσαν κυριολεκτικά τη ζωή αμέτρητων άλλων. Και μας θυμίζουν ότι τα δικαιώματα που σήμερα θεωρούμε δεδομένα δεν χαρίστηκαν ποτέ. Κατακτήθηκαν.